Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Nu op Klara:

Christophe Vekeman over Graham Greene

Christophe Vekeman over Graham GreeneKunst & Cultuur

Toen Graham Greene in 1991 op zesentachtigjarige leeftijd overleed, gold hij als één van de grootste Engelstalige schrijvers van de twintigste eeuw, en ook vandaag zijn zelfs in het Nederlands nog altijd een aantal titels van hem te verkrijgen. Bij de kleine uitgeverij Bint verscheen zopas een (weliswaar zeer licht) herziene vertaling van The Heart of the Matter uit 1948.
Graham Greene, De kern van de zaak, uitgeverij Bint

Graham Greene, De kern van de zaak, uitgeverij Bint

Samen met The Power and the Glory, Brighton Rock en één van mijn persoonlijke favoriete leesboeken, namelijk The End of the Affair, behoort De kern van de zaak, zoals de titel in het Nederlands luidt, tot de zogenaamde serieuze romans van Greene, welke romans hij zelf lange tijd (op een gegeven moment hield hij daarmee op) onderscheidde van wat hij zijn entertainments noemde, thrillers als The Ministry of Fear of politieke romans als Our Man in Havana en The Quiet American. En inderdaad, De kern van de zaak is een ongewoon ernstig en dramatisch boek.

Laat ons beginnen met de titel, die ergens halfweg in de roman valt aan te treffen, en wel in deze passage: ‘Zou je misschien ook wel medelijden met de planeten moeten hebben als je alles wist? vroeg hij zich af. Als je doordrong tot de kern van de zaak, zoals ze dat noemden?’ De vraag stellen is het antwoord geven, en het medelijden is dan ook de emotie die in dit boek aanwezig is als een pit in een perzik en die het reilen en zeilen van hoofdfiguur Henry Scobie zo goed als volledig bepaalt en zodoende niet enkel Scobies eigen ondergang, maar ook die van een aantal van zijn geliefden bewerkstelligt. Het medelijden, kortom, is in het werk van Graham Greene in het algemeen en in dit boek in het bijzonder een complex en allesbehalve ongevaarlijk, erg machtig sentiment, en dat het zo’n centrale plaats inneemt, heeft er ongetwijfeld mee te maken dat Graham Greene een katholiek schrijver was. 

Greene is één van de zeer zeldzame schrijvers die je telkens weer binnen de paar bladzijden van de overtuiging weten te vervullen dat ze meer van het leven en de menselijke ziel afweten dan wie ook.
Christophe Vekeman

De kern van de zaak, dat zich afspeelt in een West-Afrikaanse Britse kolonie, waar de genaamde Scobie al vijftien jaar lang de rol van politie-inspecteur op zich neemt (Greene zelf vertoefde aan het begin van de jaren veertig een tijdlang in Sierra Leone), is een katholieke roman. Niet dat het er Greene om te doen is zijn lezers te bekeren of nog maar te stichten, natuurlijk, maar Scobie is wel degelijk iemand die zich voortdurend in dialoog met God bevindt en die worstelt met zijn geloof en met bepaalde zonden die hij begaat – in de eerste plaats overspel –, en als zodanig zal de roman nogal wat hedendaagse Vlaamse lezers afschrikken en misschien zelfs tooien met een onbevattelijk of onnavolgbaar karakter. ‘Jammer genoeg!’ haast ik mij luidkeels uit te roepen, want Greene is één van de zeer zeldzame schrijvers die je – of althans mij – telkens weer binnen de paar bladzijden van de overtuiging weten te vervullen dat ze meer van het leven en de menselijke ziel afweten dan wie ook.

 

Graham Greene

Graham Greene

Natuurlijk, immers, is het medelijden geen exclusief christelijke begrip – het staat eveneens centraal in de filosofie van Schopenhauer –, en zinnen als ‘Zijn hart werd verteerd door medelijden als door een voortwoekerend verrottingsproces’, ‘Toen hij er later nog eens aan terugdacht vond Scobie dat hij zich nooit van zijn leven gelukkiger had gevoeld dan toen: alleen in het donker en in de regen en zonder gevoelens van liefde of medelijden’ of ‘Op zulke ogenblikken vond hij haar zo lelijk dat hij van haar hield, dan kregen zijn medelijden en verantwoordelijkheidsbesef de hevigheid van een hartstocht’ zullen hopelijk ook heden ten dage nog voor sommige lezers betekenisvol zijn en zelfs het in zich hebben om troost te verlenen. ‘Hopelijk’, zeg ik, want de vaststelling dat deze roman uit 1948 absoluut niets eigentijds meer heeft, niet omdat hij zich niet in deze tijd afspeelt, maar louter omdat hij handelt over persoonlijke moraal en geweten, doet bepaald niet veel deugd: hoe griezelig inhoudsloos zijn de meeste romans die vandaag verschijnen er in vergelijking met De kern van de zaak toch aan toe!

Breng daarbij in rekening dat het boek zich desondanks gemakkelijk laat lezen als een misdaadroman vol diamantensmokkel-tijdens-oorlogstijd en andere intriges, en je begrijpt dat het hier gaat over het werk van een schrijver die naast pakweg Dostojewski kan staan. En er valt zelfs wat te lachen: het waarlijk oerknullige stukje dat de Nederlandse schrijfster en filosofe Désanne van Brederode bij wijze van voorwoord in deze uitgave bij elkaar gefröbeld heeft en dat van pure onbenulligheid bijna van het papier afwaait, is echt waar om je dood te hikken. 

Christophe Vekeman

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn nodigt een ‘guest of honour’ uit en laat ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn

Contact: pompidou@klara.be

Pompidou wordt als podcast aangeboden.