Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Nu op Klara:

Het raadsel Satie.

Het raadsel Satie. Klassieke muziek

Veertig jaar geleden belandde de pianomuziek van Erik Satie in de Nederlandse hitlijsten, dankzij een opname van pianist Reinbert De Leeuw. Tot op vandaag blijft de muziek van Erik Satie geliefd bij een breed publiek. Maar tegelijk blijven Satie en zijn pianomuziek één groot raadsel.
tekening van Erik Satie

Erik Satie: Klara Live op woensdag 7 december

Ook Reinbert De Leeuw, die intussen een indrukwekkende carrière maakte als dirigent, pianist en componist, blijft zo gefascineerd door de muziek van jonge Satie, dat hij op zijn 78e opnieuw op concerttournee gaat met een Satieprogramma. “Hoe kan het dat een figuur die leefde in Parijs, op een moment dat daar de grote laatromantische componisten als Wagner de toon zetten, zulke muziek schreef?”, vraagt hij zich nog steeds af.

Dwarsligger

Vooral Satie’s vroege pianostukken staan haaks op zijn tijd. Het zijn een soort Middeleeuwse miniaturen, zonder compositorische en harmonische ontwikkeling. Het is muziek wars van elke franje, die alle regels over harmonie en vorm lijkt te ontkennen. Bij Satie is er geen Wagneriaanse spanningsopbouw, maar hij kiest voor extreem statische muziek.
Zijn werk ‘Ogives’ (1886), wat ‘spitsbogen’ betekent, verwijst naar de wereld van de gotische kathedralen. De muziek is statig, haast stilstaand, en elk van de vier onderdelen kreeg als tempo ‘Très lent’. Ook andere composities als ‘Le Fils des Etoiles’ en ‘Trois Sonneries de la Rose + Croix’ zijn mystiek geïnspireerd. Satie was zelfs een tijdje lid van een sectarische religieuze orde van Rozenkruisers, maar stichtte later zijn eigen kerk. Want van zodra iets te veel succes dreigde te hebben zweerde hij het af. Ook in zijn muziek.

De Gnossienes (1891-92) behoren tot de bekendste titels van Erik Satie. Het zijn haast experimentele stukken. Satie stapte af van de klassieke tempo-aanduidingen, en zette de meest enigmatische aanduidingen boven de noten, als ‘munissez- vous de clairvoyance’ en ‘ouvrez la tête’. Maar wat bedoelde hij daarmee?

Reinbert De Leeuw beëindigt zijn concert met Saties populaire ‘Trois Gymnopédies ‘ (1889). Die stukken zouden verwijzen naar Griekse rituele dansen. Maar dan wel heel trage. Zeker in de uitvoering van Reinbert De Leeuw, want hij is ervan overtuigd dat in het trage tempo de kracht van Saties muziek ligt.

Erik Satie (1866-1925) leefde erg teruggetrokken aan de rand van Parijs. Hij werkte als pianist in een cabaret. Hoewel hij een zonderlinge eenling was, was hij bevriend met Debussy en werd hij bewonderd door Ravel. Op het einde van zijn leven werd hij beroemd door samen te werken met Cocteau en Picasso aan een ballet. Na Saties dood vond men een stapel ongeopende brieven aan hem gericht. Het vreemde was, dat hij die niet gelezen had, maar ze wel allemaal beantwoord had…

Reinbert De Leeuw neemt de pianomuziek van Erik Satie zeer ernstig. Bij hem is er geen sprake van ‘muzikaal behang’. Hij neemt de luisteraar mee in een zeer introspectieve, verdiepende lezing van zijn muziek, hoe ondoorgrondelijk ze ook mag blijven.

Geniet van dit concert, opgenomen in de Handelsbeurs in Gent op 23 november 2016. Uitzending in Klara Live op woensdag 7 december, na het nieuws van 20u.

Klara Live

Klara's dagelijkse concertmoment, met eigen opnamen van binnenlandse concerten en een uitgelezen selectie uit het indrukwekkende Europese concertaanbod.

Presentatie: Nicole Van Opstal / Lut Van der Eycken

Samenstelling: Renate Weytjens / Birgit van Cleemput / Els T’ Seyen / Felicia Bockstael

Contact: klaralive@klara.be