Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Nu op Klara:

La Boverie - En plein air

La Boverie - En plein airKunst & Cultuur

Tot 15 augustus lokt het vernieuwde Musée La Boverie in Luik de bezoeker naar binnen voor beelden 'En plein air'. Jeroen Laureyns ging kijken en bracht verslag uit in Belmondo.
Antonio Carnicero Mancio - Ascencion de un globo en Aranjuez

Antonio Carnicero Mancio - Ascencion de un globo en Aranjuez

In samenwerking met het Louvre heropende het volledig vernieuwde en uitgebreide Museum voor Schone Kunsten in Luik, La Boverie, zijn deuren met een grote landschapstentoonstelling: En plein air. Het dient gezegd: La Boverie legt veel troeven op tafel om de bezoekers tijdens de zomer naar Luik te lokken.

Het begint natuurlijk al met het gebouw en de plaats waar het zich bevindt: op een eiland in de majestueuze Maas bevindt zich een prachtig gerenoveerd neoclassicistisch gebouw, omgeven door twee parken en nu vlot toegankelijk gemaakt door een nieuwe voetgangersbrug over de rivier, die het indrukwekkende station van Calatrava verbindt met 'La Boverie'. En net zoals vorig jaar wanneer Mons de culturele hoofdstad van Europa was, zet de Waalse overheid graag in op prestigieuze cultuurprojecten en gebouwen, die voor een nieuw élan in Franstalig België moeten zorgen.
Voor de renovatie van het museum in Luik trok men niet de kaart van een volledig nieuw gebouw in spektakelarchitectuur, maar zette men twee architecten aan het werk. Paul Hautecler renoveerde het bestaande gebouw uit 1905 met groot respect en Rudy Ricciotti voegde er een nieuwe doosachtige vleugel in glas en beton aan toe.

de nieuwe vleugel van La Boverie

Het gebeurt wel vaker dat architecten in een historische site er een moderne doos aan toevoegen, maar deze keer is het geheel wel bijzonder geslaagd, en wel omdat de nieuwbouw de classicistische orde van het bestaande gebouw op een elegante manier overnam. Twee uitkragende betonnen platen vormen de sokkel en de lijst van de glazen toevoeging, die perfect in de horizontale lijnen van het hoofdgebouw overlopen.
Die harmonische integratie aan de buitenkant zet zich ook door aan de binnenkant: de hoge, lichte ruimte met klassieke zuilen lopen over in een grote glazen doos met betonnen sokkels in organische vormen, maar je merkt tijdens de tentoonstelling dat de tentoonstellingsmakers in hun opbouw die ruimte nog niet volledig beheersen. De kleine kamers die men er voor 'Plein air' heeft ingezet, lopen een beetje verloren in dat grote volume. Meer dan een schoonheidsfoutje lijkt dat niet te zijn, want de rest van de tentoonstelling is qua inhoud en opbouw “de haute qualité”.
Het is natuurlijk een beetje vreemd om zien hoe een Belgische instelling een beroep doet op een structurele samenwerking met een Frans monument als het Louvre. In eigen land was er al de uitbreiding naar het Louvre Lens en mondiaal naar het Louvre in Abu Dhabi, nu is er dus een structurele samenwerking met het museum in Luik, die ervoor zorgt dat de kwaliteit van de werken, de presentatie en de inhoudelijk omkadering op een on-Belgisch niveau opereert. Niet dat de Belgen dat zelf niet zouden kunnen, maar de federalisering van ons land heeft de museale versnippering, opdeling en verwaarlozing alleen maar vergroot. Wij zijn een groot kunstland als het gaat over kunstenaars, niet over haar instellingen.

zaalzicht

zaalzicht (foto: Marc Verpoorten)

De tentoonstelling En plein air start al meteen met een ontdekking. Als inleiding op het thema is er een facsimilé te zien van een werk uit 1807 van de Franse kunstenaar Louis Carrogis, die een 42 meter lang landschap gemaakt heeft op transparant papier van de vier seizoenen. Het werk is een soort van voorloper van de film, doordat de aquarel vroeger tegenover een lichtbron werd afgerold, maar nu te kwetsbaar was om te transporteren, laat staan in zijn oorspronkelijke techniek aan de hedendaagse toeschouwer te tonen. Er werd dan maar geopteerd om er een digitale versie van te maken, die zich als een voorbijglijdende film presenteert en waarin niet alleen de seizoenen veranderen, maar de landschappen met huizen, kastelen en mensen ook zowel 's nachts als overdag door Carrogis in beeld werden gebracht.
Het is een prachtig voorbeeld van de manier waarop een kunstenaar de wisseling van de seizoenen en het verglijden van de tijd op een nieuwe, bewegende manier in beeld probeerde te brengen, net zoals even verder in de tentoonstelling de makers ook de eerste films van de gebroeders Lumière laten zien, die zich in openlucht afspeelden en het bewijs vormen van de ontzettend rijke collectie waaruit de conservatoren van het Louvre kunnen putten en vooral ook de zorg, de aandacht en de tijd die ze kunnen besteden om ook de ongekende schatten onder de aandacht te brengen. Want dat is natuurlijk ook de verbazing die mij als toeschouwer overviel: de grote hoeveelheid onbekende kunstenaars en de ontdekkingen die je hier kan doen.
Dat het de curatoren er ook om te doen is om voorbij de canon te kijken en een aantal kritische opmerkingen te plaatsen bij de vastgeroeste waarheden die de canon te bieden heeft, bewijzen ook de prachtige studies in olieverf op papier 'en plein air' van Alexandre-François Desportes, die met zijn prachtige, horizontale landschappen sferen weet op te wekken, die we normaal aan de avant-garde of de hedendaagse kunst toeschrijven. Er is een prachtig impressionistisch werk van een regenachtige lucht bij zonsondergang, maar vooral het werk Bos en huis, waarbij het bos vrij gedetailleerd is uitgewerkt en het huis onderaan in het onafgewerkte deel van het blad verschijnt, heel erg doet denken aan de sublieme neosymbolistische landschappen van Tinus Vermeersch. Desportes blijkt een succesvolle portrettist, landschapskunstenaar en animalier geweest te zijn, die je nu ook nog altijd vlot op veilingen vindt, maar die voor mij tot hiertoe volledig onbekend was.

Als tentoonstelling past 'En plein air' wel in de grote Franse traditie van de belle peinture, met een voorkeur voor erg geraffineerde vormen van frivoliteit. Vandaar dat in er in deze tentoonstelling in het landschap geen vuiltje aan de lucht lijkt en de aandacht vooral ook gaat naar de manier waarop de mens in zijn vrije tijd de natuur (en de liefde) opzoekt. Er is een prachtig neoclassicistisch werk van Alfred De Dreux uit 1848 die zijn aristocratische figuren op paard en koets in een open plek in het bos situeert, met een grote allée van bomen, waardoor je ook al weer beter de opbouw van het overbekende Déjeuner sur l'herbe van Manet bekijkt, niet aanwezig hier op deze tentoonstelling, maar wel een prachtig Déjeuner van Cézanne, waarin het thema van de zich in de natuur ontspannende en etende mens prachtig tot uitdrukking komt. Net zoals in het werk Bella en Ida in Peyra-Cava van Chagall.
Wie nog eens een reden zoekt om te doen alsof alleen de Fransen de cultuur van het in open lucht genieten van elkaar en de natuur, komt in de zaal Liefdesles in een park uitgebreid aan zijn trekken. Zo gaat een bourgeois koppel op een schilderij van Emmanuel Lansyer bijna helemaal op in de voorstelling van de natuur in bloei in de vallei van Cernay, in de maand april, of laat “onze” jong gestorven Henri Evenepoel zijn currasier tijdens de promenade in het Bois de Boulogne, bijna brutaal richting uitgang van het schilderij marcheren, te midden van de massa andere mensen die bij het begin van de grote industrialisering en verstedelijking het nieuwe buiten in de stad opzoeken.

Henri Evenpoel - La promenade du dimanche au Bois de Boulogne (1899)

Henri Evenpoel - La promenade du dimanche au Bois de Boulogne (1899)

De mogelijke onrust, vervuiling of begin van de klimaatcrisis lijkt in Plein air bijna angstvallig buiten de deur gehouden te worden, zoals je ook op het bijna positivistische schilderij van het opstijgen van een luchtballon in Spanje van Antonio Carnicero Mancio kan zien. Een beeld waar een grote verzameling mensen in een park bijeen gekomen is om dit nieuwe wonder van de technologie te zien. De luchtballon in kwestie kreeg kort na het opstijgen weliswaar een ongeluk, maar Mancio liet in zijn schilderij bij voorkeur het moment van triomf zien. Misschien net ook daarom dat de tentoonstellingsmakers voor een uitsnede van dit beeld kozen voor hun affiche en de aankondiging van de tentoonstelling? Geen idee, maar het gebrek aan milieubewustzijn is in deze tentoonstelling wel manifest. Alleen het genot staat voorop.

En genieten dat kan je ook in de volgende zalen, van de prachtige vedute, de door Canaletto beroemd geworden zichten op de stad, zoals die hier door Nicolas-Jean-Baptiste Raguenet van een Parijse kaai in de 18de eeuw in beeld is gebracht, met de rust, overzicht, sereniteit en uitdrukking van een stabiele wereldorde, zoals we dat in de vedute gewend zijn. Of wat te denken van een prachtige Monet? Een Pont-neuf uit 1871 waarvan de moderniteit door zijn bijna eentonige grijze kleur en snelle, schetsmatige weergave van de mensen nog altijd zo hedendaags aandoet. Of de Evenepoel’s die vanuit een hoger gelegen standpunt de drukte in Parijs overschouwde en met zijn perspectief van bovenuit op Hopper vooruit liep. Een perspectief dat ook de fotografe Germaine Krull in 1926 nam en waarbij je kan zien dat plots de daken van de geparkeerde auto's in beeld verschijnen.

Unhandled Paragraph: article_foto_fotoreeks

Het lijkt altijd al Frankrijk wat de klok slaat. Ook wanneer de Belg Félicien Rops een Zondag in Bougival schildert, met twee vrouwen in onderrok die, Ropsgewijs, een schouderbandje van hun kledij laten vallen, terwijl ze pootjebadend en kletsend het water ingaan, en een oude, gebochelde man langs de kant met een grote zonneparaplu op de oever tussen de bomen staat. Het lijkt een onschuldig tafereel, maar Rops van zijn erotische werken kennende, kan je niet anders dan daar ook een geile grijsaard in te herkennen. In dit deel van de tentoonstelling Wandelingen langs het water passeren de vrijetijdsbestedingen in de natuur de revue, met de erg sociaalhistorisch interessante werken van Jean Béraud, van een café voor fietsers in het Bois de Boulogne en een burgerlijk echtpaar dat de honden uitlaat langs een niet versteend deel van de Seine. En de realiteit van het groene vertier wordt zowaar zelfs wat harder, in een erg grafisch-vlak uitgewerkt beeld La partie de campagne van Fernand Léger. Er kan zelfs ook al een uitstapje naar het buitenland bij, zoals in het buitenterras onder de bomen van een restaurant in Leiden van Max Lieberman, waarin de zon prachtige vlekken op de grond tovert. Helemaal zeemzoet wordt het in La lune de miel, het romantisch tafereel van Telemaco Signorini: een horizontaal schilderij van een jong koppeltje dat aan de rand van een rivier zit te vissen. Een vorm van sentimentaliteit die in de ruimtes Een kamer met zicht nog verder worden doorgetrokken door een paar prachtige Deense romantische schilders erbij te betrekken, zoals Martinus Rørbye met een zich vanuit zijn atelier op de haven van Kopenhagen of Constatin Hansen met een groep kunstenaars in Rome, staand en liggend voor een open raam. Tot slot, nog kort vermelding maken van drie werken van en rond Matisse. Die in de eerste sectie aanwezig was met een prachtig groen landschapje, van een groene dreef, gemarkeerd met zwarte lijnen die naar een denkbeeldige einder lopen, samen met een Vrouw aan het venster uit 1921-22 waarin de kunstenaar zijn strepen verf tot niet meer dan wat toetsen beperkt heeft. Kan het verbazen dat voor een land, tegelijkertijd begiftigd en belast met een groot zelfbewustzijn, er in één van de weinige 21ste-eeuwse werken, van een mij verder onbekende Franse kunstenaar, Tony Soulie, nog eens naar de grote Franse meester verwezen wordt in de schilderkunstige bewerking van een foto La fenêtre de Matisse? Het is altijd aangenaam om door het reële en denkbeeldige landschap van Frankrijk rond te lopen, maar dreigt La Boverie daarmee gewoon niet een nieuwe Franse culturele kolonie te worden, waarin haar eigen lokale en nationale traditie onder de mat geveegd wordt?

Jeroen Laureyns

Jeroen Laureyns over La Boverie

Belmondo

Belmondo is een zomers zaterdagmiddagprogramma met tips om culturele evenementen te ontdekken.

Vanaf 2 juli, elke zaterdag van 10 tot 12u.

Presentatie: Nicky Aerts

Samenstelling: Gerrit Valckenaers

Contact: belmondo@klara.be

De rubriek 'Beeldenstormen' uit Belmondo wordt als podcast aangeboden.