Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Nu op Klara:

The Waltz. Ecstasy and Mysticism

The Waltz. Ecstasy and MysticismBlijf verwonderd!

Uitvoerders: Sarband o.l.v. Vladimir Ivanoff Concerto Koln o.l.v. Werner Ehrhardt Label: Archiv
The Waltz. Ecstasy and Mysticism

The Waltz. Ecstasy and Mysticism

Programma: Mozart: Sechs Deutsche Tanze K. 571 - Dede Efendi: Three Semais & excerpts from the Ritual of the whirling Mevlevi Derwishes - Lanner: Walzer - Abdi Efendi: Sevdim yine bir nev-civan - Beethoven: Zwolf Deutsche Tanze WoO 8 - Cantemir: Three Semais - Johann Strauss, Sr.: Kettenbrucke-Walzer

Dit is een magische cd, al is dat misschien niet af te leiden uit de wat lauwe quotering. Of u The waltz: Ecstasy and Mysticism kan pruimen zal namelijk in hoge mate afhangen van uw tolerantie t.o.v. “cross-over”: als u niet bij voorbaat afkerig bent van een vergelijking tussen 18de-eeuwse Europese en Turkse uitwerkingen van het walsprincipe – lees: van het ter plaatse ronddraaien in ¾ maat – dan vindt u dit wellicht een sublieme cd. De eerder puriteinse luisteraar zal hopelijk gecharmeerd zijn door de snedige uitvoeringen van walsbaar werk van Mozart, Beethoven, Lanner & Strauss sr. Het cross-overgehalte valt overigens wel mee. The Waltz heeft namelijk niks te maken met een multicultureel streven naar harmonie tussen de volkeren: de bedenker van deze cd, de Bulgaars-Duitse ethnomusiciloog Vladimir Ivanoff en zijn Duits-Turks-Libanese ensemble Sarband, dromen niet van een betere wereld, maar leggen muzikale Oost-Westverbanden bloot die ze musicologisch kunnen onderbouwen. Dat leverde tot nu toe een aantal felgesmaakte “Arabische herinterpretaties” van Middeleeuws standaardrepertoire op die, helaas voor de Belgische luisteraar, grotendeels op het obscure Duitse label Jaro verschenen. Zo bevat Fallen Women (JARO4210-2) overtuigende Oosterse retouches op de 11de-eeuwse zieneres Hildegard von Bingen, en op materiaal uit de 13de-eeuwse Codex Las Huelgas (naast enkele gezangen van de minder bekende Kassia van Byzantium). En het 14de-eeuwse Llibre Vermell (JARO 4171-2) ademt een stuk vrijer in het Hispano-Arabische kleedje van Sarband. Dankzij de samenwerking met Concerto Köln kregen Ivanoff & Sarband recent een ruimere internationale bekendheid, en de CD Dream of the Orient – die bij het prestigieuzere Archiv verscheen – werd bedolven onder de onderscheidingen. Op The Waltz, de tweede opname van Concerto Köln & Sarband voor Archiv, verandert Ivanoff het geweer van schouder: de klemtoon ligt hier namelijk niet alleen meer op de Oosterse hartslag van Westerse muziek, maar ook op de (bewuste) integratie van Westerse invloeden in de 18de-eeuwse Turkse kunstmuziek. Zo bevat het oeuvre van Hamamizade Ismael Dede Efendi een aantal op walsmetrum geschraagde semai (korte liederen) die Ivanoff voortreffelijk contrasteert met Mozarts Deutsche Tänze K. 571 – onstuimige stukken in ¾ maat die het sterkst Mozarts Alla Turca-obsessie uitademen. De semai zijn beklijvende juweeltjes van immens erotisch raffinement en emotionele zeggingskracht, die door Concerto Köln en Sarband samen op snee gebracht worden in een vertolking die ook opnametechnisch een tour-de-force is: de subtiele kleuren van de Turkse instrumenten (en dan vooral de kemançe – driesnarige vedel –, de ney – rietfluit – en de qanun – trapezevormige cither) mengen naadloos met de ruigere darmsnaren en het donkerdere blazerscoloriet van Concerto Köln. Ivanoff zou zichzelf niet zijn als hij zich zou beperken tot wederzijdse kruisbestuiving en beïnvloeding, en dus bevat The Waltz ook een wedstrijd tussen de hofmuzikanten van de sultan in Istanbul – die voor de gelegenheid muziek brengen genoteerd door de Moldavische prins Cantemir – en de orkesten van de Westerse ambassadeurs, die uit Beethovens Zwölf Deutsche Tänze WoO 8 ten dans spelen. Beide tradities liggen ditmaal veel minder in elkaars verlengde. Wat Beethovens walsen in de musculaire, haast ruige uitvoering van Concerto Köln aan lichtheid en divertimento ontberen, winnen ze aan snedigheid en dwingende, onontkoombare wervel . De Turkse muziek – die ten behoeve van het wedstrijdkarakter alleen door Sarband gebracht wordt – mist die rauwheid en is opnieuw een parel van melodische en harmonische sofisticatie en virtuositeit. Aan het einde van zijn leven werd Ismael Dede Efendi de spirituele leider van de Draaiende Mevevli Derwishen. Het mag verbazing wekken, maar ook in de rituele dansen van de moslimmystici doet de wals dankzij Efendi zijn intrede, zij het dan in een flink vertraagde vorm. Op de cd is de toon op dat moment haast onmerkbaar verschoven van fris en extravert naar mystiek en meditatief. Op The Waltz: ecstacy and mysticism heeft Ivanoff overtuigend aangetoond dat de kosmische dimensies van de wals, en dan m.n. het tot stilstand komen van lineaire ontwikkeling door het ter plaatse ronddraaien, op gelijkaardige wijze in Oosterse en Westerse verklankingen belichaamd is. Dat die demonstratie daarnaast ook voortreffelijk uitgevoerde muziek van enorme zeggingskracht oplevert, is het krachtigste pleidooi voor een wat innovatievere programmering bij de labels die oude muziek uitbrengen. Wij hopen alvast – en dragen er graag toe bij – dat deze cd zo gehyped wordt dat Archiv durft verdergaan op dit verfrissende élan...

Stefan Grondelaers

Klara's oordeel