Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
7 mannen en een orkest

7 mannen en een orkestKlassieke muziek

Het Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam heeft sinds z'n ontstaan eind 19de eeuw slechts 7 chef-dirigenten gehad. Maestro vertelt hun verhaal, in woord en muziek, een week lang. Vanaf maandag 31 januari met Mark Janssens en Carlo Siau.

de thuis van het Concertgebouworkest, de grote zaal van het Concertgebouw in Amsterdam

We vertellen het verhaal van deze dirigenten omdat er op 6 februari in Amsterdam een herdenkingsconcert is ter ere van Bernard Haitink, de meest tot de verbeelding sprekende dirigent van het orkest. Met dank ook aan het orkest voor de info over de diverse dirigenten. 

Haitink in het Amsterdamse Concertgebouw

De geschiedenis van het orkest begint in 1888. Willem Kes krijgt de opdracht om een vast Amsterdams orkest te vormen. Kes maakte van een nieuw ensemble op relatief korte tijd een goed en geliefd orkest. 

Willem Kes

Willem Mengelberg was de tweede chef-dirigent van het Concertgebouworkest. Hij volgde in 1895 Willem Kes op. Vijftig jaar lang leidde hij het orkest en was hij van grote betekenis voor de ontwikkeling van het Nederlandse muziekleven. Zo smeedde hij nauwe banden met vooraanstaande componisten als Richard Strauss, Gustav Mahler, Claude Debussy en Igor Stravinsky, die allemaal meer dan eens voor het orkest stonden. Dankzij Mengelberg is het Concertgebouworkest gaan behoren tot de absolute wereldtop.

Mengelberg was een belangrijk musicus, maar had als mens grote gebreken - tijdens de Tweede Wereldoorlog koos hij al te vaak de kant van de Duitse bezetter. Na de Tweede Wereldoorlog werd Mengelberg ontslagen en kreeg hij een dirigeerverbod voor het leven opgelegd.

Willem Mengelberg

Eduard van Beinum, al sinds 1931 bij het Concertgebouworkest betrokken als tweede dirigent, nam in 1945 het roer van Mengelberg over. In de naoorlogse jaren ontwikkelde hij zich tot een bijzonder geliefde dirigent bij zowel orkest als publiek.

De veranderingen in de sociale verhoudingen die in deze periode zo naar voren springen, lieten ook het dirigentenvak niet onberoerd. Veel meer dan een oude ‘maestro’ was Van Beinum een 'musicus tussen de musici'. Onder zijn leiding ontwikkelde het orkest een grote affiniteit met het Franse repertoire en kreeg ook Bruckner zijn vaste plaats op het Amsterdamse podium.

Van Beinum overleed zeer onverwachts tijdens een repetitie in april 1959. Hij werd opgevolgd door de jonge Bernard Haitink. 

Eduard van Beinum

Bernard Haitink werd geboren en opgeleid in Amsterdam. Zijn carrière begon bij zijn deelname aan de intensieve dirigentencursus van de Nederlandse Radio Unie, waarna hij in 1957 chef-dirigent werd van het Radio Filharmonisch Orkest. Het Concertgebouworkest leidde hij voor het eerst in 1956. Van 1961 tot 1988 was Bernard Haitink er chef-dirigent, en in 1999 benoemde het orkest hem tot eredirigent.

In het seizoen 2018/2019, toen hij zowel zijn negentigste verjaardag als zijn 65-jarige carrière als dirigent vierde, kondigde Bernard Haitink een sabbatical aan. In juni 2019 maakte hij bekend dat hij definitief zou stoppen met dirigeren. Zijn laatste concert vond plaats op 6 september 2019 met de Wiener Philharmoniker in Luzern.

Bernard Haitink

Riccardo Chailly was chef-dirigent van het Concertgebouworkest tussen 1988 en 2004. Terwijl hij de traditie van de grote romantische werken continueerde, zorgde hij tegelijkertijd voor een belangrijke verbreding van het repertoire op het gebied van hedendaagse muziek en opera. Bij zijn afscheid werd hij benoemd tot conductor emeritus. In april 2013 keerde hij als gastdirigent terug met drie verschillende programma’s. In maart 2018 leidde hij werken van Stravinsky en Sjostakovitsj.

Riccardo Chailly

Mariss Jansons was een van de meest vooraanstaande dirigenten ter wereld. Tussen 2004 en 2015 was hij chef-dirigent van het Concertgebouworkest. Na zijn afscheid benoemde het orkest hem tot conductor emeritus.

Na zijn vertrek als chef van het Concertgebouworkest keerde Mariss Jansons in 2016 alweer terug als gastdirigent: in juni en juli met een bejubelde productie van Tsjaikovski’s Pique dame bij De Nationale Opera, in september met Mahlers Zevende symfonie. In 2017 leidde hij het orkest voor het laatst in werken Sjostakovitsj, Rachmaninoff, Tsjaikovski en Liszt.

Mariss Jansons

Daniele Gatti was chef-dirigent van het Concertgebouworkest van 2016 tot en met 2018. Hij moest onverwacht opstappen na klachten over grensoverschrijdend gedrag. 

Sindsdien is de betrekking van chef-dirigent vacant. Het lijstje met mogelijke kandidaten is lang, maar de opvolger van Gatti mag geen eendagsvlieg zijn. Hij of zij moet de reputatieschade na het vertrek van Gatti proberen te herstellen. 

Daniele Gatti met koningin Maxima en toenmalig algemeen directeur van het orkest Jan Raes

Maestro

In Maestro klinken de grote klassiekers in uitvoeringen van vandaag en gisteren. Met elke week een internationale artiest in de kijker, een blik op de belangrijkste concerten in ons land, de nieuwste cd’s, en retro-momenten met artiesten die de klassieke muziek kleur en uitstraling gaven. Elke dag gaan we ook naar belangrijke concertzalen over de hele wereld waar de artiesten van vandaag het beste van zichzelf geven. En er zijn ook specials rond jarige componisten en uitvoerders, en exclusieve interviews.

Presentatie: Mark Janssens

Samenstelling: Bart Tijskens

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via maestro@klara.be

Elke weekdag, telkens van 14 tot 17 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 5 dagen lang te herbeluisteren via de site en de app.