Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
ABATTOIR BLUES

ABATTOIR BLUESKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las voor ons 'De ziel in het bloed' van Ana Paula Maia, een beenharde roman over de vleesindustrie, geschreven in rammerige vuistslagstijl.
De ziel in het bloedZirimiri Press

Ana Paula Maia schreef een boek over de beenharde wereld van de slachterij

De Braziliaanse, in 1977 geboren Ana Paula Maia schrijft niet alleen romans en ook voor theater, maar is tevens een voormalig lid van een punkrockband. Nogal wat auteurs zouden dat laatste gegeven wellicht een beetje beschaamd of op zijn minst schouderophalend onder de mat van hun biografie vegen, maar Ana Paula Maia op haar beurt lijkt er graag mee uit te pakken, en wie 'De ziel in het bloed leest' – de eerste roman van haar die ooit in het Nederlands is vertaald en die oorspronkelijk dateert van 2013 – zal dat ook niet zo verwonderlijk vinden: haar one-two-three-four-drieakkoordenproza, gekenmerkt door een rammerige vuistslagstijl en het onverbiddelijke oogmerk zo rechttoe-rechtaan als mogelijk te zijn, is ongeveer het literaire equivalent van een in woede tegen de podiumplanken kapotgeslagen gitaar, en haar maatschappelijk engagement, over woede gesproken, staat als een knalrode hanenkam boven water.

Meer specifiek richt zij in De ziel in het bloed haar pijlen op de vleesindustrie, of eigenlijk op iedereen die het nog steeds niet afgeleerd is af en toe een stukje vlees te eten. De laatste zinnen van het boek zeggen het allemaal: ‘Iedereen heeft bloed aan zijn handen, wie doodt en wie eet. Niemand gaat vrijuit.’

Ana Paula MaiaMarcelo Correa
De Braziliaanse schrijfster is ook voormalig lid van een punkband

Klinkt inderdaad meer als het einde van een vegetarisch pamflet dan als het slot van een roman, jammer genoeg, zoals het eveneens bijzonder jammer is dat ook in de loop van het verhaal zelf Ana Paula Maia zich vaak niet blijkt te kunnen beheersen en haar verontwaardiging menigmaal de vrije loop laat en al te woordelijk tot uitdrukking brengt zonder kennelijk te beseffen dat haar roman wel degelijk sterk genoeg is om als boodschap op zich te kunnen fungeren. Als hoofdfiguur Edgar Wilson op zeker ogenblik voor het eerst in zijn leven een hamburger eet en er meer bepaald van smult, vindt de schrijfster het nodig, bijvoorbeeld, om ten overvloede vanuit de coulissen te preken: ‘Niets in dat smakelijke hapje herinnert aan de verschrikking die erachter schuilt.’


Doodjammer dus, en dit vooral omdat als gezegd de korte roman verder behoorlijk schitterend dient te worden genoemd. De genoemde Edgar Wilson, die overigens ook in andere romans van Maia een grote rol schijnt te spelen, oefent het weinig benijdenswaardig beroep uit van ‘verdover’ in de ‘bedwelmingsruimte’ van een slachterij en is bijgevolg gewapend met een ‘dolhamer’ waarmee hij zes dagen per week meer dan honderd runderen per dag pal tegen het voorhoofd treft. Zijn tik is telkens ‘feilloos’, en daaruit bestaat ook, gekoppeld aan het feit dat hij medelijden heeft met de dieren die hij steeds al fluisterend weet gerust te stellen alvorens ze tegen de grond te werken, zijn ‘zeldzaam talent’. Het is ook een job met verantwoordelijkheden tegenover de uiteindelijke klant: als de klap te hard is en het dier onmiddellijk sterft, wordt het vlees te taai; is het dier te angstig, dan stijgt de zuurgraad in het bloed ervan en is de smaak om zeep…

haar one-two-three-four-drieakkoordenproza, gekenmerkt door een rammerige vuistslagstijl en het onverbiddelijke oogmerk zo rechttoe-rechtaan als mogelijk te zijn, is ongeveer het literaire equivalent van een in woede tegen de podiumplanken kapotgeslagen gitaar.

Het is dus een beenharde wereld die in 'De ziel in het bloed' wordt beschreven, en dit op een doeltreffend realistische, niet zelden naar de keel grijpende wijze. Maar het knappe aan de roman is dat onder dit adembenemende, doorgaans emotieloos gebrachte realisme na verloop van tijd een sterk unheimliche allegorie blijkt verborgen te gaan. Enerzijds, immers, zeg maar aan de realistische kant van het verhaal, bulkt het abbatoir van de lui die zich zowel tegenover de dieren als tegen hun collega’s beestachtig gedragen – afgestompt door het al te langdurig berokkend hebben van massaal dierenleed, wordt ook moord op mensen iets banaals, zo blijkt –, terwijl anderzijds, en nu dus aan de allegorische, surrealistische kant van de vertelling, de dieren iets menselijks krijgen. Ze worden verdrietig. Huilen. Aborteren hun kalfjes en gaan over tot handelingen die wij mensen weleens als ‘wanhoopsdaden’ omschrijven. ‘Intussen zet de koe met een langgerekt, haast provocerend geloei een vertwijfelde sprint in, recht op de slachthal af. Het dier komt pas tot stilstand wanneer het met de kop tegen de muur knalt, met zo’n klap dat de poten loskomen van de grond.’

'De ziel in het bloed' is een boek dat heel nadrukkelijk vleeseters culpabiliseert, in die mate zelfs dat het niet eens de wens van Maia lijkt te zijn om ze te bekeren of op andere gedachten te brengen, maar de biefstukamateur die wel tegen een stootje kan en voldoende stevig in zijn schoenen staat om zich daar niets van aan te trekken, houdt een mooi boekje over aan 'De ziel in het bloed'. Maar wel dus in gedachten die al te opzichtig moralistische vetrandjes wegsnijden.

Christophe Vekeman

'De ziel in het bloed' is verschenen bij Zirimiri Press

Uit het Portugees vertaald door Maartje de Kort 

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram