Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Andermans dromen zijn nooit interessant

Andermans dromen zijn nooit interessantKunst & Cultuur

Christophe Vekeman ontdekte het werk van de Uruguayaanse schrijver Mario Levrero bij de nieuwe uitgeverij Bananafish, maar is niet overtuigd.
Cover van het boek De Plaats van Mario Levrero

Mario Levrero, De Plaats, uitgeverij Bananafish

Eén van de voordelen aan schrijver zijn is dat je voortdurend in aanraking komt met lezers die uit een heel specifiek soort van hout zijn gesneden. Het zijn niet zomaar veellezers, wil ik zeggen, niet zomaar Fervente Lezers, nee, het zijn mensen voor wie leven het middel lijkt, en lezen het doel. Alles wat ze doen, doen zij al lezende, en zelfs terwijl zij op de eerste rij zitten terwijl jij op het podium je gedichten staat te declameren, zijn zij altijd wel zichtbaar verdiept in een boek. Ze zijn de beste klant van verschillende boekhandels tegelijk, dus er is gelegenheid genoeg om ze tegen te komen, en uiteraard hebben zij ook altijd een paar hoogdringende leestips met je te delen. Zo kwam ik terecht bij De plaats van Mario Levrero, dat mij werd aangeraden door iemand die mij naderhand op Facebook onder meer het volgende schreef: ‘Dat dit boek me zou aanspreken had ik al vermoed, dat het me zou treffen had ik gehoopt. Maar het heeft me omvergeblazen, terug recht gezet, kracht gegeven en uitgeput, tot stilstand gebracht en opnieuw op pad gezet.’ 

Met zulke stoten op de loftrompet creëer je hoge verwachtingen, uiteraard, verwachtingen die nog eens worden aangezwengeld door het feit dat het boekje heel fraai uitgegeven is door een Amsterdamse uitgeverij die Bananafish geheten is, naar het befaamde verhaal van Salinger dus, en dat De plaats volgens de achterflap het werk is van een nooit eerder in het Nederlands vertaalde Uruguayaanse cultschrijver die ook nog eens onder andere boekverkoper, kruiswoordpuzzelmaker en stripscenarist was. Het ligt voor de hand dus dat ik nu iets zeg in de trant van dat het boek alleen maar kon tegenvallen, – maar dat ga ik niet doen. Ik zeg daarentegen, zij het dan met een zuinig mondje: ‘Het viel wel mee.’

Portret van de Uruguayaanse schrijver Mario Levrero
Mario Levrero, foto: El Pais

Volgens het voorwoord van de roman behoort Levrero tot een Uruguayaanse school van schrijvers die ‘Los raros’ wordt genoemd, en vanaf de eerste bladzijde van het boek merk je dat hij zijn uiterste best zal doen om dat etiket inderdaad te verdienen. De ik-figuur wordt zonder zich te herinneren hoe hij er terecht gekomen is wakker op de harde, koude vloer van een donkere kamer met kale muren. Hij opent een deur en belandt vervolgens in een geheel gelijksoortige kamer. Hij opent weer een deur et cetera, tot hij na een tijdje in een kamer komt waar licht brandt en zich mensen bevinden die een onbegrijpelijke taal spreken. Hij zet zijn tocht verder, en ‘al lopend merkte ik dat er steeds meer bewoonde kamers waren’. Hij leert een meisje kennen dat hem via een gat en een tunnel naar een stukje buitenlucht aan zee leidt (‘We bevonden ons aan de binnenkant van iets wat op een stuwmeer leek’), maar al met al blijft hij de gevangene van een rechtlijnig en eindeloos labyrinth. Of zoals een voorganger van hem het in het hout van een deur heeft gekerfd: ‘ER IS GEEN UITGANG. DIT IS DE HEL.’ 

Opnieuw op de achterflap wordt een vergelijking gemaakt tussen De plaats en ‘Sartres hel en Kafka’s slot’. Toch duidt misschien juist deze wervend bedoelde vergelijking het belangrijkste minpunt van de in 1969 geschreven roman aan. Levrero plaatst zich zó nadrukkelijk in de tradities van het absurdisme, het surrealisme en het existentialisme, compleet met overdenkingen als ‘Hoe moest ik uitleggen dat de man niet meer dan één nacht van slapeloosheid en helder inzicht nodig had om zich van het leven te beroven?’, dat het boek vandaag eerder een belegen dan een ‘eigenaardige’ of ‘rare’ indruk maakt. 

Een te sympathiek geschrift om zomaar als rotzooi af te serveren, al wil ik het zelf niemand aanraden.
Christophe Vekeman

Een ander probleem aan dit soort boeken is natuurlijk de kwestie wat er nu juist gebeurd is of aan de hand is. Hoe de wereld of de situatie waar de ik-figuur zich in geworpen ziet uit te leggen? Het probleem is onoplosbaar: eindigt het verhaal met een allesverklarende pointe, dan is die steevast vergezocht en zelfs belachelijk, en geeft de schrijver géén antwoorden op de vele vragen van de lezer, dan blijft die laatste eveneens wat onbevredigd achter en zal hij zichzelf moeten troosten met de gedachte dat ‘het echte leven ook geen antwoorden in petto heeft’. Schrijvers van dit soort boeken, echter, lijken altijd te vergeten dat andermans dromen nooit echt interessant zijn, ook niet als het nachtmerries betreft.

Toch is De plaats een te sympathiek geschrift om het zomaar als rotzooi af te serveren, en al wil ik het zelf niemand aanraden, toch druk ik u met klem op het hart dat er wel degelijk mensen bestaan die het ‘omvergeblazen’ heeft, en dat ik mij daar zelfs iets bij kan voorstellen.

Christophe Vekeman

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram