Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Cello en boog als wapens tegen oorlog

Cello en boog als wapens tegen oorlogKlassieke muziek

Van alle muzikanten zijn de cellisten misschien wel het moedigst. Het valt op hoe in tijden en op plaatsen van groot conflict er vaak een beeld opduikt van een cellist, die speelt te midden van vernielde gebouwen en brokstukken. Als blijk van troost en menselijkheid, maar ook als verzet. In Espresso ontrafelen we deze week de verhalen van vijf dappere cellisten.
Cellist Yo-Yo Ma voor de Russische ambassade in Washington© twitter

Yo-Yo Ma voor de Russische ambassade in Washington

Vanaf deze week wagen 68 cellisten van over de hele wereld hun kans in de Koningin Elisabethwedstrijd. Dit vraagt natuurlijk moed, doorzettingsvermogen en tonnen talent.

Maar dat cellisten moedige muzikanten zijn, dat bewezen enkele grootheden in het verleden al. Op plekken of momenten van groot conflict, was er telkens een cellist, die met zijn muziek de gruwel van de oorlog even stil zette.

Recent nog trok de Oekraïnse cellist Denys Karachevtsev de straat op in zijn thuisstad Kharkiv om Bach te spelen tussen de vernielingen door de Russische troepen daar:

In Espresso zoomen we in op vijf cellisten, die elk in hun eigen tijd en situatie indruk maakten met hun muzikale statement:

De Catalaanse cellist en dirigent Pablo Casals (1876-1973) verzette zich zijn hele leven lang tegen het dictatoriale regime van Franco in Spanje. Na de Tweede Wereldoorlog weigerde hij zelfs nog concerten te spelen of prijzen te ontvangen in landen die het regime van Franco nog tolereerden. Hij maakte in elk concert een statement tegen oorlog en onrecht. Hij werd regelmatig genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs voor de Vrede. Die ontving hij nooit, maar hij kreeg in 1971 wel de Peace Medal van de Verenigde Naties. Dat ontroerde de 94-jarige Casals diep

Pablo Casals ontvangt de Peace Medal van de U.N. uit handen van Secretaris-Generaal U Thant© ANC
Pablo Casals ontvangt de Peace Medal van de U.N. uit handen van Secretaris-Generaal U Thant

De Russische cellist en dirigent Mstislav Rostropovich vlucht in 1974 naar de V.S., weg van het communistische regime in de Sovjetunie. Hij is op dat moment al wereldberoemd en wordt in de V.S. met open armen ontvangen. Toch zal hij altijd heimwee blijven hebben naar zijn thuisland. Wanneer in 1989 de Muur wordt afgebroken in Berlijn, vliegt hij er als de weerlicht naar toe om met de muziek van J.S.Bach de hereniging van het oosten met het westen te bezegelen. Het is een ontroerend beeld.

De Bosnische cellist Vedran Smajlovic wordt bekend in 1992, wanneer hij de dag na een gruwelijke bomaanslag in het belegerde Sarajevo in een gestreken smoking gaat spelen op de plek van de aanslag. Tussen de brokstukken en in vizier van scherpschutters. Hij blijft dit doen, dag na dag, in vernielde straten en pleinen, op geïmproviseerde kerkhoven, tussen de resten van de imposante bibliotheek van Sarajevo. Hij inspireert daarmee onder meer Joan Baez of de Britse componist David Wilde.

In Irak zijn aanslagen met autobommen een vreselijke, maar dagelijkse realiteit in 2015. Maar in april van dat jaar is er plots een cellist die opduikt na één van de aanslagen in de drukke Mansour-wijk. Het is Karim Wasfi, de dirigent van het Iraqi National Symphony Orchestra. Hij geeft daarmee een signaal van menselijkheid en beschaving op een plaats en moment waarop er vernieling, terreur en ellende wordt gezaaid. Hij brengt jongeren samen van verschillende etnische achtergronden en richt samen met hen 'Peace Through Arts' op, een orkest waarmee hij de stad wil overspoelen met cultuur en schoonheid.

De bekendste levende cellist is misschien wel de Amerikaanse Chinees Yo-Yo Ma. Ook hij zet zijn beroemdheid al jarenlang in om sociaal onrecht en klimaatproblemen aan de kaak te stellen. Dat doet hij onder meer met The Bach Project, een project waarin hij concerten brengt op 6 continenten, op plekken die om ecologische of sociale redenen aandacht vragen. Zo speelde hij in Laredo, Texas, een plaats waar heel wat Mexicanen de grens met de V.S. proberen over te steken. Maar hij duikt ook spontaan op om met zijn cello verzet aan te tekenen tegen onrecht. Zo werd hij recent nog gespot door een fietser, terwijl hij helemaal alleen aan de Russische ambassade in Washington D.C. stond te spelen, om daarmee te protesteren tegen de Russische invasie in Oekraïne. "Iedereen moet iets doen", zei hij toen.

De stem van deze reeks is die van Nicky Aerts.

Pablo Casals tegen de dictatuur van Franco
Mstislav Rostropovich tegen het Sovjetregime
Vedran Smajlovic tegen het geweld tijdens de burgeroorlog in voormalig Joegoslavië
Karim Wasfi tegen terreur in Irak
Yo-Yo Ma tegen sociaal onrecht en voor het klimaat

Espresso

Espresso, uw ochtendradio met pit! Ontwaak met rustige muziek, blijf op de hoogte van het culturele leven in Vlaanderen en ontdek wat Klara vandaag voor u in petto heeft.

Presentatie: Clara De Decker / Greet Samyn

Samenstelling: Vincent Goris/ Joris Preckler

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via espresso@klara.be

Elke weekdag van 06 tot 09 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.