Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
'C'est bizarre'

'C'est bizarre'Kunst & Cultuur

Deze kortverhalen van Patrick Modiano mochten voor Christophe Vekeman net wat meer zijn.
Uitgeverij Vleugels

Patrick Modiano, Blue Aloha

Blue Aloha is een fraai ogend maar opvallend dun boekje, waar niettegenstaande behoorlijk wat in staat: naast vier verhalen van Patrick Modiano tevens een kloek essay van literair recensent Dirk Leyman aangaande het oeuvre van de Franse Nobelprijswinnaar, een vrij uitgebreide ‘Verantwoording’ van Leyman én een inleiding die werd geschreven door de echtgenote van Modiano, die hem veertig jaar geleden op haar achttiende ontmoette en vervolgens onmiddellijk in de ban kwam van – haar woorden – ‘die metafysische detective’.
Het betreft in al zijn beknoptheid een buitengewoon begeesterend portretje, waarin Modiano afgeschilderd wordt als niets minder dan een bezetene: ‘Hij kan eindeloos blijven staan kijken naar een bepaald gebouw en ervan dromen om alle mensen die er achtereenvolgens hebben gewoond te laten verschijnen, als geesten. Ik heb vaak gedacht dat PM een medium was’.

Dat is niet niets, en dat kan tellen dus als warmmaker voor het hoofdbestanddeel van de bundeling, namelijk de vier verhalen die geschreven zijn door Patrick Modiano, zijnde de schrijver die toen hij in 2014 op negenenzestigjarige leeftijd telefonisch door zijn dochter op de hoogte werd gebracht van het heuglijke feit dat hij de Nobelprijs Literatuur had gewonnen, naar verluidt doodgemoedereerd reageerde met: ‘C’est bizarre.’ Woorden zijn dit waar de onbevangen lezer van dit boek helaas metterpagina meer mee instemmen kan. Echt bizar, ja, inderdaad, dat dit het werk is van een Nobelprijswinnaar. Echt bizar dat zoveel mensen dwepen met deze schrijver.

Wie bereid is Modianofan te wórden, begint ongetwijfeld beter met een van zijn romans

Veel hebben de vier verhalen immers niet om het lijf, als je ze zo zonder veel voorkennis en voor de vuist weg gaat lezen. Het eerste verhaal vormde in 1966 het officiële debuut van Modiano en is een vrij eendimensionale satire op de van LSD, kitsch-esthetiek en eigenwaan doordesemde jarenzestigjeugdcultuur, het tweede verhaal is een brief die een eenzame paranoïcus richt tot een filmster over wie hij in een stokoud tijdschrift een reportage heeft gelezen en wier fotografische beeltenis zijn kamerdeur siert. ‘Opeens besefte ik dat u de enige op de hele wereld bent bij wie ik mijn hart kan uitstorten,’ lezen wij – maar het gevoel van eenzaamheid dat uit deze bekentenis spreekt, werd op geen enkel moment in de loop van het al te cerebraal aandoende verhaal op mij overgedragen: de tekst wilde nooit een echte brief worden, het bleef de hele tijd literatuur. Hetzelfde geldt mutatis mutandis voor het derde verhaal, ‘De tijd’ geheten, dat weliswaar het beste van de vier is en dat ook de titel van de bundel levert, maar dat opnieuw veel te uitdrukkelijk symbolisch is, veel te gezocht, veel te geconstrueerd, veel te bedacht, om te kunnen boeien of overtuigen. Koppel dit aan de uitgesproken geserreerde stijl van Modiano, die werkelijk nooit eens zijn best lijkt te willen doen om de taal al was het maar een kort moment – al was het maar voor de duur van een paar lettergrepen – boven zichzelf te laten uitstijgen, en je zult begrijpen dat er werkelijk heel weinig te beleven valt in dit proza.

Of zoals Modiano zelf reflecteert over zijn eigen stijl in het van 2001 daterende slotverhaal van de bundel, een reeksje herinneringen onder de titel ‘Kalenderbladen’: ‘De lach van Queneau. Half geiser, half ratel. Maar ik ben niet goed in metaforen. Het was gewoon de lach van Queneau.’ Het zijn meteen de geestigste regels van het boek.

Nobel Media AB. Photo: A. Mahmoud
Patrick Modiano

‘C’est bizarre, c’est bizarre’ – we zeggen het Modiano na, verbijsterd, in verwarring, maar een oplossing voor het raadsel wordt ons geleverd door Dirk Leyman in zijn voornoemde essay: Modiano is een romanschrijver, en met nadruk níét een schrijver van poëzie en al helemaal niet van korte verhalen. ‘Geen enkele liefhebber van zijn werk mag ze zich ontzeggen,’ luidt het, en natuurlijk zal dat kloppen, zoals ook geen enkele liefhebber van het werk van Salinger zijn enkele jaren geleden verschenen Drie vroege verhalen had willen missen, zonder dat iemand ooit, natuurlijk, het in zijn hoofd zou halen om juist deze verhalen aan te prijzen aan de Salingerleek die over de streep moet worden getrokken. Blue Aloha is dus onmisbaar, ik wil het geloven, ik kan het begrijpen, voor de vele Modianofans die de wereld rijk is. Maar wie bereid is of van plan om Modianofan te wórden, begint ongetwijfeld beter met een van zijn romans. Of met het essay van Leyman, dat in het boek ná de verhalen komt en het wel degelijk in zich heeft de teleurgestelde lezer toch weer zover te krijgen dat hij de Nobelprijswinnaar een tweede kans gunt.

Tot slot: Dirk Leyman is hoffelijk genoeg om er in zijn essay niet veel woorden aan te verspillen, maar zijn indirecte beschuldiging aan het adres van Christiaan Weijts van nazeggerij, krijg je er gratis bij. Waar Arnon Grunberg, leren wij immers, ooit te kennen gaf: ‘Bij Modiano denk je meestal dat hij net iets te weinig heeft geschreven. Waarschijnlijk heeft hij dus precies genoeg geschreven’, daar verkondigde Weijts op zijn beurt later als zijn hoogsteigen mening: ‘Modiano toont net te weinig. Met andere woorden: precies genoeg.’
En toch mocht het wat meer zijn in deze verhalen.

Christophe Vekeman

'Blue Alhoa' van Patrick Modiano is verschenen bij Uitgeverij Vleugels
Uit het Frans vertaald door Maarten Elzinga.

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram