Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Christophe Vekeman leest Edmondo De Amicis

Christophe Vekeman leest Edmondo De AmicisKunst & Cultuur

Liefde en gymnastiek is een Italiaanse klassieker over de onmogelijke liefde van een gluiperig mannetje voor zijn sportverslaafde buurvrouw. Heerlijke lectuur, vindt Christophe Vekeman.

Christophe Vekeman: opgetogen over de ontdekking van Edmondo De Amicis

Een korte roman uit 1892 die Liefde en gymnastiek heet, kan dat een slecht boek zijn? In theorie wel, uiteraard, maar in de praktijk blijkt wel degelijk dat het aldus genaamde kleinood van de Italiaanse Edmondo De Amicis even apart, aantrekkelijk en geestig is als zijn titel.

Nu ja, ‘geestig’ – niet dat de wereld in Liefde en gymnastiek bulkt van de mensen die de hele tijd niet bijkomen van het lachen. Het plezier bevindt zich dan ook geheel aan de kant van de lezer en zou je, naar analogie met de term ‘leedvermaak’, kunnen omschrijven als ‘lustvermaak’.

Hoofdfiguur secretaris ‘Don’ Celzani, immers, is aan het begin van de roman sinds een drietal maanden niet zomaar gewoon zwaar verliefd op juffrouw Maria Pedani die bij hem in het gebouw woont, nee, hij wordt ronduit verteerd door zijn onstuitbare verlangen naar deze gymnastieklerares, een verlangen dat elke dag nog eens verhevigd wordt door ontmoetingen op de trap ‘waarbij hij er nog niet eens in slaagde zich het genoegen te verschaffen naar haar te kijken’.

De ‘grote, robuuste jonge vrouw van zevenentwintig, als naar een standbeeld gemodelleerd, “breed geschouderd en smal in de taille”, van wie het hele lichaam kracht en gezondheid uitstraalde’, heeft op haar beurt echter slechts één enkele passie en leeft slechts voor één enkel ding, en dat is de opvoedkundige gymnastiek die wat haar betreft ‘tot een wedergeboorte van de hele samenleving’ zou moeten leiden: vast van plan haar leven lang ‘vrij’ te blijven – wat wil zeggen: ongetrouwd –, schijnt zij ongevoelig te zijn voor de vele avances die mannen haar maken en daarnaast des te doller te wezen op oefeningen aan de rekstok, op jongleren met halters en ga zo maar door.

Laat staan dat zij zou vallen, deze door elkeen bewonderde en onberispelijke jongedame, op de door velen zo genoemde ‘don’ Celzani, een jonge dertiger die er vijftig uitziet en van wie het voorkomen meer specifiek doet denken aan dat van ‘de notaris in een klucht’ of – en zie daar zijn bijnaam – ‘een vermomde priester’.

De Italiaanse schrijver Edmondo De Amicis

Dat laatste is nogal bedrieglijk, evenwel, want Celzani is allesbehalve een kuise ziel: zijn zinnelijkheid is voor de buitenwereld een goed bewaard geheim, en eigenlijk zou je hem, wanneer je streng gestemd bent en geen zin hebt een blad voor de mond te nemen, gerust als een soort gluiperd kunnen omschrijven, met ‘zijn donkere, sluike haar en zijn gladde gezicht, met die ogen zo klein dat ze niet meer zichtbaar waren als hij glimlachte, met zijn lange, smalle ascetenneus, met die manier van lopen alsof hij zich met alle geweld klein wilde maken, en steeds met de blik tien passen vóór zich op de grond gericht,’ waarbij voor de meeste mensen dus onvermoed blijft ‘dat geen onbedekt voetje op de treeplank van een rijtuig aan zijn blik ontsnapte, noch een pikante foto in een etalage, noch een vrijend stelletje in een portiek, noch welk ding of welk beeld dan ook dat de zinnen zou kunnen prikkelen.’

Toch is zijn temperament, deelt Edmondo De Amicis ons ter geruststelling mee, ‘veeleer amoureus dan sensueel’, en de belichaming van zijn ‘fysiek en moreel ideaal’ is dus zijn vrijwel onbereikbare buurvrouw, die veel te goed en te mooi en voor hem is, maar aan wie hij aan het begin van de roman niettegenstaande – het is sterker dan hij, sterker dan zijn verlegenheid en sterker dan zijn angst – per brief zijn gevoelens kenbaar maakt. Juffrouw Pedani reageert beleefd en vriendelijk – maar afwijzend. 

Dit boek maakt eens te meer duidelijk dat onze grootste verlangens vaak ook onze belangrijkste bronnen van pijn zijn.

Het aanvankelijke lustvermaak bij de lezer bestaat in het genoegen dat hij put uit het gestamel van de immer blozende, hevig zwetende en opgewonden ‘femelaar’ Celzani, die ons willens nillens eens te meer duidelijk maakt dat onze grootste verlangens vaak ook onze belangrijkste bronnen van pijn zijn en die, juist omdat hij niet zo bijzonder sympathiek is en zelfs iets van een stalker heeft, het ons mogelijk maakt om zonder veel compassie te spotlachen met dit stiekeme driftkikkertje.

Het mooie aan het boek dan weer bestaat erin dat Celzani zich in de ogen van de lezer van lieverlede ontwikkelt tot een misschien niet beminnelijk maar wel buitengewoon goedaardig mens, die in elk geval in staat is tot het voelen en uiten van weliswaar sterk seksueel georiënteerde maar daarom niet minder oprechte liefde. Of juffrouw Pedani, bijvoorbeeld nadat iemand haar erop gewezen heeft dat haar voorheen zo gelijkmoedige aanbidder geheel en al het spoor bijster geraakt is en door haar voortdurende afwijzingen de zelfmoord nabij is, net als de lezer in de loop van de tijd haar kijk op Celzani veranderd zal zien, daar komt u hopelijk in de loop van de kerstvakantie zelf achter tijdens uw lectuur van het schitterende Liefde en gymnastiek… 

Christophe Vekeman

Liefde en gymnastiek van Edmondo De Amicis is verschenen bij Prometheus
 

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Heleen Debruyne brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Heleen Debruyne

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.