Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Christophe Vekeman leest Jonathan Coe

Christophe Vekeman leest Jonathan CoeKunst & Cultuur

In zijn nieuwste roman graaft Jonathan Coe in het leven van filmlegende Billy Wilder. Christophe Vekeman vindt het boek uiterst geslaagd.

Het nieuwe boek van Jonathan Coe is even lichtvoetig en inspirerend als de films van Billy Wilder

Waar ik altijd moeite mee heb,’ zegt op zeker ogenblik iemand in de nieuwe Jonathan Coe, dat is het volgende: ‘het werkt niet als schrijvers een personage bedenken dat verondersteld wordt reuze beroemd te zijn, want de definitie van een beroemdheid is dat het iemand is van wie je hebt gehoord, en als je nog nooit hebt gehoord van die zogenaamde beroemdheid, kan die niet echt beroemd zijn, dus rammelt het hele verhaal al nog voordat het is begonnen.’

Het betreft hier een euvel, zoveel mag duidelijk zijn, waaraan Meneer Wilder en ik zeker niet lijdt, want Coe zelf – auteur van onder meer The Rotters’ Club en Middle England – mag dan al gevierd zijn, aan die van het titelpersonage kan zijn eigen naamsbekendheid uiteraard in de verste verte niet tippen: ‘meneer Wilder’ is niemand minder dan Billy Wilder, schepper van zulke heerlijke klassieke rolprenten als Double Indemnity, Some Like it Hot, The Apartment, Irma la Douce enzoverder.

En de ‘ik’ uit de titel? Dat is de genaamde Calista, die aan het begin van de roman moet vaststellen dat zij, hoewel pas zevenenvijftig, op alle vlakken uitgerangeerd is: haar dochters zijn op een haar na volwassen en lijken haar niet meer nodig te hebben, en op professioneel vlak – ze schrijft muziek voor films – komt zij al een jaar of tien niet meer aan de bak.

Het enige waarmee ze zich nog bezighoudt, als het ware in het verborgene, is een muzikaal project dat ze Billy gedoopt heeft, en naar aanleiding daarvan herinnert ze zich – en vertelt zij ons – hoe ze Billy Wilder toevallig leerde kennen in 1976, toen ze Athene drie weken lang verliet om in haar eentje te gaan backpacken in de Verenigde Staten.

© De Bezige Bij
Jonathan Coe

Op dat moment is Wilder bezig aan de voorbereidingen van wat zijn voorlaatste film zou worden: Fedora, een verhaal over een filmdiva die er op de een of andere manier in is geslaagd om altijd jong te blijven – een verhaal over ouder worden, kortom, en over het voortschrijden van de onophoudelijk veranderende tijd.

Met dat laatste blijkt, tijdens die eerste ontmoeting in een restaurant, waarbij de eenentwintigjarige Calista trouwens nog nooit van Billy Wilder gehoord heeft, ook de regisseur zelf vrij sterk te worstelen. Hij verpakt het luchtig, maar de onderliggende tragiek en bitterheid zijn onmiskenbaar. ‘Dat is nu anders,’ legt hij Calista uit, ‘en misschien zijn meneer Diamond en ik niet meer van deze tijd, maar zoals ik al zei zijn we bezig met een verhaal over een oudere filmster, heel elegant, heel mooi, heel mysterieus, dus komt er geen scène in voor waarin ze midden in een gesprek rechtop in haar stoel gaat zitten, een been optrekt en een wind laat.’ Zijn gloriejaren zijn voorbij, thans is het de beurt aan wat hij noemt ‘de jochies met baarden’: Scorsese, Coppola, Spielberg. ‘Wat hij te bieden had, werd door niemand nog echt op prijs gesteld.’

Wat gebeurt er verder? Calista wordt dronken, brengt noodgedwongen de nacht door in het huis van Billy Wilder en zijn echtgenote, en wordt een jaar later, allang weer thuis dus, plots en onverwacht gebeld door iemand ‘van de Griekse productieafdeling van de film Fedora (…) Drie dagen later zat ik in het vliegtuig naar Korfoe.’ Aanvankelijk fungeert zij als tolk op de set; later, wanneer de opnames zich verplaatsen naar München en Parijs, wordt ze de secretaresse van de voornoemde meneer Diamond – en beleeft ze de tijd van haar leven. Tijd die inmiddels dus, in het hier en nu, definitie voorbij is of toch lijkt te zijn…

Meneer Wilder en ik is niet alleen leerrijk en interessant, het is vooral een sprankelend verhaal.

Meneer Wilder en ik is een geweldig leerrijk boek voor elkeen die geïnteresseerd is in Billy Wilder en bijgevolg tevens in de mate waarin de verdwijning van zijn moeder als holocaustslachtoffer de sleutel vormde tot diens persoonlijkheid. Over Spielberg gesproken, Billy Wilder liep geruime tijd met het plan rond Schindler’s List te verfilmen, en toen hij de film uiteindelijk niet gemaakt had maar wel gezien, vond hij hem meesterlijk. En: ‘Ik keek niet langer naar de acteurs. Ik keek naar alle figuren op de achtergrond. Het voelde alsof ik keek naar… het gebeuren zelf, terwijl het gaande was, en het drong tot me door dat ik nog steeds zocht naar haar. Ik keek nog steeds of zij daar ergens was.’

Maar Meneer Wilder en ik is lang niet uitsluitend leerrijk en interessant. Het is ook en vooral een sprankelend verhaal over het drama van het jeugdverlies en over de meedogenloze, ontembaar richting nergens galopperende tijd, verteld op dezelfde lichtvoetige, inspirerende en ondanks alles dus absoluut niet deprimerende toon die de meeste films van Billy Wilder, deze anti-Fassbinder, kenmerkt.

Bij wijze van uitsmijter dit citaat nog: ‘Stel je even voor, zo zie ik het voor me, als de film over een jaar of twee uitkomt: een gezin in Düsseldorf. De man is wanhopig – bij thuiskomst ligt er een brief van de belastingdienst. Hij moet 11.000 mark ophoesten, anders draait hij de cel in. En dan zegt zijn vrouw tegen hem: “ik heb een verhouding met de tandarts en ik ga bij je weg.” De zoon is gearresteerd omdat hij lid is van een revolutionaire groepering. De dochter is met kind geschopt en heeft syfilis. En op dat moment komt er ie¬mand langs die zegt: “Oké, ik weet dat jullie een rotdag achter de rug hebben, maar ik weet wat om jullie op te vrolijken. We gaan gezellig naar Despair van Fassbinder.”’

Christophe Vekeman

Meneer Wilder en ik van Jonathan Coe is verschenen bij De Bezige Bij
Uit het Engels vertaald door Otto Biersma

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram