Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Christophe Vekeman leest Marian Engel

Christophe Vekeman leest Marian EngelKunst & Cultuur

Een bevreemdend boek van een eigenzinnige schrijfster: in Beer schrijft de Canadese Marian Engel over de liefde van een vrouw voor een beer. En die liefde gaat diep ...

Een overdonderend staaltje van misandrie, aldus Christophe Vekeman

De Klaraluisteraar, groot liefhebber van Bach, Pergolesi en Arvo Pärt, kent uiteraard de Bijbel door en door en weet dus wat er staat geschreven in het boek Leviticus: ‘Een man die geslachtsgemeenschap heeft met een dier, moet gedood worden: het dier moet ge afmaken. Als een vrouw zich afgeeft met een dier, moet ge zowel de vrouw als het dier doden.’

Het zijn woorden die uitdrukkelijk níét zouden kunnen fungeren als motto voor Beer van de Canadese Marian Engel.

Dit – dixit de Washington Post – ‘overdonderend levendig verhaal over het verbodene, het ondenkbare, het nauwelijks voorstelbare’ (maar dat valt dus wel mee als je het Oude Testament kent) verscheen oorspronkelijk in 1976 en handelt over een vrouw die Lou heet. Ze werkt bij het Historisch Instituut en zal in opdracht van deze kleine instelling een zomer lang verblijven in een ‘Pennarth’ geheten landhuis dat zich op een onbewoond eilandje bevindt en ‘een grote bibliotheek bevatte met materiaal dat betrekking had op de eerste bewoning van de streek’. Haar taak is het die bibliotheek te ontsluiten en op die manier dus in geschiedkundig opzicht belangwekkende gegevens te vergaren.

Marian Engel

De opdracht komt wat haar betreft als geroepen, zij is blij om er eens uit te zijn, ze voelt zich al een tijdje verdoffen en verstoffen, ze weet zich ouder dan haar jaren, ze heeft behoefte aan een soort van wedergeboorte, en het verblijf in de natuur zal haar ongetwijfeld goed doen. Voor de eenzaamheid is ze niet bang, en trouwens, zo wordt haar verteld bij aankomst, in het blokhutachtige hok dat aan het landgoed paalt, ligt al jaren een beer aan de ketting. ‘Hij is een beetje een oude beer,’ luidt het, ‘maar niet al te humeurig.’ En: ‘U moet hem gewoon als een hond behandelen.’

En inderdaad, als zij even later oog in oog met de beer komt te staan, straalt hij maar weinig dreiging uit, wat haar betreft, en maakt hij meer bepaald de indruk ‘een lobbes’ te zijn, eerder dan een vervaarlijk roofdier.

Algauw sluiten de twee vriendschap, algauw gaat bijgevolg de ketting eraf, en daarmee ook gaan alle remmen al vrij spoedig los: het stel gaat samen zwemmen, naar hartenlust stoeiend in de rivier, ze eten samen, en de beer komt ’s avonds gezellig de trap op gestommeld om naast Lou voor de haard te gaan liggen. De vriendschap wordt liefde – ‘Beer, ik hou van je,’ zegt Lou op zeker ogenblik –, en de liefde ontwikkelt zich tot een seksuele relatie: ‘anders dan wie ze ook maar had gekend gaf hij haar gedurig genot.’

Dit verhaal staat op één of andere manier stevig in zijn schoenen.

Hoe dit allemaal precies in zijn werk gaat, laat ik even over aan de verbeelding van de lezer, al voeg ik er meteen aan toe dat ondanks het gebruik door Lou van lokmiddeltjes als honing en haar eigen ‘menstruatiewarmte’ de sfeer van dit boek wonder boven wonder noch aan potsierlijke porno, noch aan choquant bedoeld durfproza doet denken.

Dit verhaal staat op de een of andere manier stevig in zijn schoenen, en wat heel zeker bij de lezer overkomt, is de nadruk die Marian Engel legt op de kracht van de pure natuur en de schoonheid van het onmenselijke – of het nu over berenliefde of over het Canadese landschap gaat.

Met psychologie heeft Beer dan ook niet veel te maken: Lou mag dan al opvallend zelfdestructief van aard zijn, met morbide masochistische neigingen (het gebod ‘Ruk mijn hoofd eraf, mijn beer’ komt meer dan eens voor), maar hoe dat zo komt of is gekomen, wordt nimmer duidelijk, en al met al lijkt Lou een vrouw als u en ik te zijn, zeg maar.

Dat maakt Beer tot een uitgesproken feministische roman, in de meer categorieke zin van het woord zelfs. Dat een beer in bed beter is dan een man, en dat seks met een man niet bevredigend is of kan zijn, lijkt in het boek immers een kalme constatering te zijn van dezelfde orde als ‘Komkommers waren koud’, en heeft dus schijnbaar niets te maken met Lou, haar verleden of persoonlijkheid, de mannen die zij heeft ontmoet et cetera, maar juist alles met de manier waarop de zaken er nu eenmaal voor staan in deze wereld. Beer van Marian Engels is dan ook een knap en krachtig, inderdaad ‘overdonderend’ staaltje van misandrie, dat je moet hebben gelezen om het te kunnen geloven.

Christophe Vekeman

'Beer' van Marian Engel is verschenen bij Koppernik
Uit het Engels vertaald door Barbara de Lange

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram