Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Christophe Vekeman leest Maxim Osipov

Christophe Vekeman leest Maxim OsipovKunst & Cultuur

Er is een nieuwe Tsjechov opgestaan. Hij is Rus, schrijver en arts èn hij schrijft verrekt goede verhalen. Zijn naam luidt ... Maxim Osipov.

Achter dat mondmasker schuilt een brede lach: Christophe Vekeman is dolenthousiast over de verhalen van Maxim Osipov

Wat hebben Arnold Aletrino, Simon Vestdijk, Slauerhoff en Frederik van Eeden met elkaar gemeen?

Juist, ze verwierven niet enkel faam als Nederlands schrijver, maar oefenden korte of langere tijd tevens het beroep van dokter uit. En dat laatste delen ze dan weer met de genaamde Maxim Osipov, die in tegenstelling tot de vier genoemden wél nog in leven verkeert. De man blijkt trouwens niet zomaar dokter te zijn, maar een heuse cardioloog…

Osipov kwam ter wereld te Moskou in 1963, en het ligt voor de hand dat hij als schrijvende heer van de medische stand door de kritiek niet met Vestdijk en de andere genoemden wordt vergeleken, laat staan met de Vlaamse Dirk van Babylon, maar wel met mede-Russen en collega-artsen Boelgakov en Tsjechov. Vooral die laatste vergelijking snijdt hout, als je Osipovs vrij kloeke boek De wereld is niet stuk te krijgen leest, een bundel waarin nogal wat dokters en verpleegsters belangrijke rollen voor hun rekening nemen, en waarin de verhalen, net als bij Tsjechov dus, eerder tranche-de-vie-achtig van aard zijn dan dat zij het moeten hebben van overcomplexe intriges en gordiaans aandoende verhaallijnen om ‘U’ tegen te zeggen. 

Waar hun voornaamste kwaliteit in bestaat? Vermoedelijk in Osipovs liefde voor wat hij in het eerste verhaal van de bundel, ‘De roep van een tamme vogel’, dat zoals hij zelf aangeeft de plaats van een voorwoord inneemt, tezelfdertijd als ‘angstaanjagend’ omschrijft: het leven.

In datzelfde verhaal/voorwoord stelt hij zich trouwens verfrissend bescheiden op als literator: ‘In het leven komen dingen voor waar je onmogelijk over kunt schrijven: de dood van onschuldige slachtoffers, waaronder jongeren, of ook kinderen.’

Woorden schieten tekort, kortom, ten aanzien van alle ellende die het bestaan te hooi en te gras voor iedereen in petto heeft, maar kijk: ‘daarna wordt het dag, en verschijnen de vogels weer. (…) De wereld is niet stuk te krijgen, wat er ook gebeurt. Zo zit hij in elkaar.’

Prachtige woorden, die het einde van De avonden van Gerard Reve in herinnering brengen, wanneer hoofdpersonage Frits van Egters voor zich uit fluistert: ‘Ik kan opgesloten zijn, of door gruwelijke ziekten worden bezocht. Maar steeds adem ik, en beweeg ik. En ik leef.’

© Van Oorschot
Maxim Osipov

Het geval wil overigens dat de jonge Reve zich, toen hij zich aan het schrijven van zijn genoemde romandebuut zette, schriftelijk voornam onder meer een voorbeeld te nemen aan De dood van Ivan Iljitsj van Tolstoj, een novelle waaraan ik bij het lezen van De wereld is niet stuk te krijgen meermaals denken moest, vooral bij het laatste verhaal van het boek, waarin een niet bijster gelukkig gehuwde orthodoxe priester, vader Sergius, in het ziekenhuis terechtkomt en daar in het licht van de nakende eeuwigheid een conversatie voert met een schrijver die op zeker ogenblik stelt: ‘Ik kan niet in deze wereld leven alleen omdat het toevallig moet.’

Het is een sleutelzin in dit boek, waarin alle personages vrij koortsachtig op zoek zijn naar een reden om te leven, naar zingeving en richting. Vader had gelijk, stelt een dokter vast in het verhaal ‘De zigeunerin’, toen die zei ‘dat alleen dat zin heeft wat eeuwigheidswaarde heeft, wat ons verbindt met de eeuwigheid’. Het genezen van mensen, bijvoorbeeld, of vriendschap – maar wat met de rest?

Maxim Osipov weet het leven te vatten in bruisende verhalen.

In het verhaal ‘Steen, papier, schaar’ bekeert de ene zich tot de islam, terwijl de andere, een leraar, in het nut van ‘een correct geplaatste komma’ gelooft. In het verhaal ‘De Poolse vriend’, dan weer, dreigt de denkbeeldige vriend van een violiste warempel werkelijkheid te worden, en lijkt haar verlangen naar liefde bijgevolg in vervulling te zullen komen, zodat het meisje verschrikt wegvlucht, bang als zij is dat haar geloof in de kunst, welk geloof zij haar leven lang heeft beleden, ten gevolge van een en ander zal teloorgaan.

En over kunst gesproken, en over het – al dan niet ogenschijnlijke – belang daarvan: in ‘Een renaissanceman’ geeft een zangeres de reden waarom podiumartiesten voor een optreden telkens weer nerveus zijn, en dit in schril contrast met chirurgen, van wier performance nochtans een heel pak méér pleegt af te hangen, zoals je tenminste zou kunnen denken. Dat komt, zegt zij, omdat het bij artiesten niet zomaar over leven of dood gaat, maar over iets nog veel belangrijkers: over ‘de zin van het leven, over de inhoud’.

De renaissanceman, zoals hij achter zijn rug door zijn ingehuurde leraren schamper genoemd wordt, benijdt mensen als zij, die wat zijzelf noemt ‘een authentiek leven’ leiden, en laat zich dan ook onderwijzen in onder andere het pianospel, hoe weinig voeling hij ook met muziek blijkt te hebben. Ook wendt hij zich tot de Bijbel: ‘Voor hij gaat slapen probeert hij nog wat te lezen: Abraham verwekte Isaak, Isaak verwekte Jakob. Wat moet je daar nou mee?

Maxim Osipov weet het leven te vatten in bruisende verhalen waarin niet altijd erg veel gebeurt, en slaagt erin de condition humaine boeiend tot uitbeelding te brengen zonder de hulpmiddelen van het spectaculaire. Als hij even kundig opereert als schrijft, dan heeft hij al vele levens gered.

Christophe Vekeman

'De wereld is niet stuk te krijgen' van Maxim Osipov is verschenen bij Van Oorschot

Uit het Russisch vertaald door Yolanda Bloemen en Seijo Epema

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram