Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Cynisch, moralistisch en heel prettig om te lezen

Cynisch, moralistisch en heel prettig om te lezenKunst & Cultuur

Philippe Claudel komt naar Het Betere Boek in Gent. Wat zelfs Christophe Vekeman ertoe kon bekeren om eens een boek van Philippe Claudel te lezen.
De Bezige Bij

Philippe Claudel, Archipel van de hond, De Bezige Bij

Wat fervente lezers gemeen hebben met normale, geestelijk evenwichtige mensen, is dat ook zij niet vrij zijn van vooroordelen. Zo ben ik zelf nooit gauw geneigd geweest een boek ter hand te nemen van iemand die fysionomisch gesproken denken doet aan ons aller Geert Hoste en zich op zijflapfoto’s laat afbeelden met een dikke mauve sjaal om zijn hals heen gewikkeld, alsof hij zodoende tot uitdrukking wil brengen, hoewel hij ontegenzeglijk op handen wordt gedragen door zijn zeer brede publiek, voortdurend met felle tegenwind te kampen te hebben.

Dat dit publiek voor een aanzienlijk deel lijkt te bestaan uit weinig fijne lieden die er blijk van plegen te geven dat zij ofwél lezen om te leren, ofwél voornamelijk de hartverwarmende effecten van literatuur op prijs weten te stellen, hielp natuurlijk ook al niet om mij in de loop der tijden over de streep te trekken en met goede moed pakweg Grijze zielen of het vreselijk getitelde Het kleine meisje van meneer Linh van Philippe Claudel – want over hem heb ik het hier – te gaan lezen. Dat laatstgenoemde boek schijnt over asielzoekers te gaan, terwijl de nieuwe roman van de in 1962 geboren Fransman, Archipel van de hond getiteld, zich met de vluchtelingenproblematiek bezighoudt.

Het verhaal speelt zich af op een klein eiland in de Middellandse Zee, bevolkt door boeren en vissers, geteisterd door nu eens te hete, dan weer al te bitter koude en regenachtige seizoenen, en min of meer beroemd vanwege zijn uit lavasteen opgetrokken, tot het werelderfgoed behorende maar zeer oncomfortabele, hutachtige huizen. Daar is het dat wij naamloze personages leren kennen als de Oude Vrouw, de Zwaardvis, de Dokter, de Burgemeester en de Onderwijzer, en dezen zijn het ook die op een ochtend op het strand de lijken van drie zwarten aantreffen, ongetwijfeld door verdrinking om het leven gekomen vluchtelingen. De ontreddering is groot, maar de Burgemeester reageert onmiddellijk daadkrachtig en kordaat, in die zin dat hij allen bevel geeft om tot de avond, wanneer zij opnieuw zullen samenkomen, te doen alsof er niets gebeurd is en de lijken níét gevonden zijn…

David Balicki
Philippe Claudel

Het is het begin van wat je een moderne parabel over lafheid en ontkenning zou kunnen noemen, waarin an sich geen door en door slechte mensen tevergeefs trachten in het reine te komen met hun geweten en meer bepaald met het feit dat zij hun eigen economische belangen en de genoegens van hun doordeweekse leventje hebben laten prevaleren op de meest elementaire principes van fatsoen en solidariteit. De overweging van de Burgemeester waarmee het die avond allemaal begint, is namelijk deze: ‘Als de pers zich op ons zou storten en een gruwelijk portret van ons eiland zou schetsen, hoe zouden we het Consortium dan nog kunnen overhalen om voor het Thermenproject te tekenen? (…) Zou onze grond (…) niet de grond worden waar Afrikaanse lijken aanspoelen? Zou ons zuivere water niet het water worden waarin drenkelingen verdrinken, marineren en verrotten?

Cynische praat, kortom, al kan je het als lezer eveneens een tikje cynisch vinden dat een Franse succesauteur het bikkelharde lot van vluchtelingen aangrijpt – zeg maar gebruikt – om een zoveelste nieuwe bestseller te schrijven. Anderzijds pleit het voor Claudel, vind ik, dat hij in elk geval de vluchtelingen zelf niet aan het woord laat, zich niet in hen ‘verplaatst’ et cetera. Een groter probleem van de roman, zou je kunnen zeggen, is dan ook het uitgesproken moralistische gehalte ervan. Dit is echt stichtelijke literatuur, een boek met een boodschap die je alle dagen aantreffen kunt op de opiniepagina’s van de kranten, boordevol maatschappijkritiek die er dikker op ligt dan de mayonaise op een groot pak friet in etablissement ‘De Vrolijke Boulet’. Allemaal waar, mijn vooroordelen werden dus bevestigd.

Claudel is wel degelijk een fantastische verteller

Maar daar staat ook wat tegenover, iets wat ik niet had zien aankomen, namelijk dat Claudel wel degelijk een fantastische verteller is. ‘Hoe moeten we samenvatten wat er volgde?’ schrijft hij ergens, en dat is precies wat hij voortdurend lijkt te doen: zijn vertelling zo bondig en tegelijkertijd zo levendig en meeslepend mogelijk houden zonder zijn gevoel voor dosering en detail ook maar één keer te verliezen. Zijn roman leest bijgevolg als een speer, en uit kinderboeken afkomstig lijkende zinnen als ‘Als je iets niet begrijpt, is het gemakkelijk om je toevlucht te nemen tot magie en het bovennatuurlijke’ worden met gemak gecompenseerd door het feit dat de Burgemeester ‘zo mager als een ansjovis’ is en dat de grote fascinatie van de Pastoor het vrouwenhoogspringen betreft: ‘Hij probeerde de mensen er vaak van te overtuigen dat je de gracieuze verrijzenis van die jonge atletes als een moderne uitbeelding van de hemelvaart van de maagd moest zien en dat God het hoogspringen had geschapen zodat zondaressen en zondaars dichter bij Hem konden komen.’
Over zonden gesproken: ter omschrijving van deze nieuwe roman van Philippe Claudel komt plots de uitdrukking guilty pleasure in mij op…

Christophe Vekeman

'Archipel van de hond' van Philippe Claudel is verschenen bij De Bezige Bij
Uit het Frans vertaald door Manik Sarkar

Philippe Claudel is op 6 oktober 2018 te gast op Het Betere Boek in Gent

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram