Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De 'artiste chanteur' van Mechelen

De 'artiste chanteur' van Mechelen Kunst & Cultuur

Hij prijkte ooit nog op de briefjes van 20 frank: Philippus de Monte. Precies 500 jaar geleden als Filip van den Berg geboren in Mechelen. Een van de laatste polyfonisten die als ‘exclusief exportproduct’ gevraagd werd in Europa.

Philippus de Monte op een briefje van 20 frank.

Het belang van de 15e- en 16e eeuwse polyfonie kan voor onze nationale muziekgeschiedenis niet genoeg benadrukt worden. Nooit nog heeft de muziektraditie in onze streken zo’n hoog peil bereikt. Onze lage landen bij de zee genoten zo’n groot aanzien dat afkomstig zijn uit de Nederlanden voor een muzikant al een aanbeveling was. Ze waren zo internationaal bekend dat componisten standaard hun naam opblonken naar dé universele taal van de kunst en wetenschap van toen, het Latijn.

I Fiamminghi

De Franco-Vlamingen die door gans Europa trokken, in bijzonder Italië, domineerden het muzikale landschap en werden ook “I Fiamminghi” of “Belgae”, genoemd. Ze vernieuwden de muziekgeschiedenis door belangrijke kenmerken zoals het gebruik van uitgewerkte, lichte virtuositeit en meerstemmigheid. Bijna drie eeuwen lang transformeerden ze het eenstemmig Gregoriaans gezang, naar een uitgebalanceerd polyfoon stemmenweefsel. 

De Monte kreeg muzieklessen aan de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen en op 21-jarige leeftijd ging hij in dienst van de familie Pinelli in Napels. Daar gaf hij les aan onder andere Gian Vincenzo Pinelli van Padua. Een Italiaanse humanist die vooral bekend stond voor zijn boekenliefde. Zo richtte Gian Vincenzo Pinelli een bibliotheek op waar ook Galilei Galileo geregeld terug te vinden was en had hij meer dan 8500 werken in zijn collectie toen hij stierf.

In Rome was de Monte in dienst van Kardinaal Matteo Rosso Orsini. Hier verschijnt zijn eerste boek madrigalen, later volgen nog andere boeken die in Venetië verschijnen. De Monte schreef in totaal meer dan 1600 werken waarvan 1100 madrigalen, goed voor 34 bundels. Hij heeft een voorkeur voor vijf- en zesstemmigheid. Zijn madrigalen evolueren van een experimentele stijl met veel gebruik van halve tonen naar een latere stijl die veel eenvoudiger was door het gebruik van homofone texturen. 

Artiste chanteur

Een tiental jaar later keert de Monte terug naar Antwerpen, waar hij twee jaar verblijft en krijgt er door zijn vrije manier van leven de bijnaam ‘l'artiste chanteur’. Het was een doordachte keuze om terug te keren trouwens. Mechelen werd toen gezien als het centrum van de kunstindustrie en zou dat blijven tot in de 18e eeuw. 

Het hof van Margareta van Oostenrijk had zich hier enkele jaren eerder gevestigd. De hertogin van Savoye, landvoogdes van de Habsburgse Nederlanden ontving in haar paleis regelmatig belangrijke kunstenaars. Zo groeide de stad in onze gewesten uit tot een van de eerste en belangrijkste centra voor de verspreiding van de renaissance. Het Hof van Savoye van kan je vandaag nog altijd bezoeken in Mechelen.

De Monte laat zich beïnvloeden door tijdsgenoten Giovanni da Palestrina en Orlandus Lassus. Palestrina was een Italiaan, maar maakte zich de Franco-Vlaamse polyfone componeerstijl zo eigen dat hij mee wordt gerekend tot de laatste generatie van de polyfonisten. Orlandus Lassus, geboren in Bergen, werd door het vrije en expressieve schrijven in zijn motetten gezien als een hoogtepunt in de Franco-Vlaamse polyfonie. Vooral bij de Monte’s motetten merken we de invloeden van de beide componisten. Ze verbinden het mystieke van Palestrina en het dramatische van Lassus anderzijds.

Van 1568 tot aan zijn dood was de Monte kapelmeester aan het keizerlijk hof, eerst in Wenen onder keizer Maximiliaan II en later in Praag onder zijn opvolger Rudolf II. Een topfunctie, hoewel zijn broodheren niet de grootste muziekliefhebbers waren. De Monte overleed in Praag op 4 juli 1603.

Espresso

Espresso, uw ochtendradio met pit! Ontwaak met rustige muziek, blijf op de hoogte van het culturele leven in Vlaanderen en ontdek wat Klara vandaag voor u in petto heeft.

Presentatie: Clara De Decker / Greet Samyn

Samenstelling: Vincent Goris/ Joris Preckler

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via espresso@klara.be

Elke weekdag van 06 tot 09 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.