Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De intrede van Christus in Brussel in 1889 en de orkestsuite van Raymond Chevreuille

De intrede van Christus in Brussel in 1889 en de orkestsuite van Raymond ChevreuilleKlassieke muziek

Ontdek elke zondagochtend tijdens Klara Staat Op (7u-10u) een schilderij waar muziek in zit. Deze week: "De Intrede van Christus in Brussel in 1889" van James Ensor. Dit werk inspireerde de Belgische componist Raymond Chevreuille. De chaos en de levendigheid in het schilderij wist de componist te vertalen in een orkestsuite.
James Ensor

James Ensor - De Intrede van Christus in Brussel in 1889 (1888).

SYMBOLISME

De Intrede van Christus in Brussel in 1889 werd geschilderd door de Belgische kunstenaar James Ensor (1860-1949) in het jaar 1888, wanneer Ensor slechts 28 jaar oud was. Dit schilderij werd onmiddellijk beschouwd als het summum van zijn oeuvre tot dan toe. Het schilderij behoort tot de stroming van het symbolisme, waar fantasie, droombeelden en onderliggene symboliek centraal staat. 

Ongeveer centraal in dit schilderij zien we Christus, zittend op een ezel. De Christusfiguur die Brussel intreedt, wordt vergezeld door een carnavaleske stoet vol maskers en karikaturen. Hij lijkt op te gaan in de menigte, die met spandoeken samenkomt in de straten van Brussel en protesteert tegen de toenmalige werk- en leefomstandigheden.

James Ensor plaatst ons als kijker in het midden van de drukte, in de massa die met socialistische spandoeken de grootstad binnentreedt. Ook de verscheidenheid binnen de groep is zeer opvallend. Op uitzondering van bepaalde personages – zoals de communistische leider Edouard Anseele – is er geen nadruk op een bepaald individu, noch zijn de geportretteerden totaal vaag of suggestief afgebeeld. Er is een fijne lijn tussen de karikaturale personages, beladen met overdadige gezichtsuitdrukkingen, en de gemaskerden. Dit wijst op het dédoublement, kenmerkend voor de stijl van Ensor, waarbij een anoniem type masker het onmogelijk maakt het individu of het menselijke te herkennen.

De karikaturale bourgeoisie (in de voorgrond) dreigt uit het frame te vallen. Een duidelijke boodschap van Ensor dat een nieuw tijdperk aanvangt. Er wordt komaf gemaakt met de onderdrukkende wantoestanden van de oude normen, waarvoor de industriële bourgeoisie verantwoordelijk was.

Estate of James Ensor/Artists Rights Society (ARS), New York
James Ensor - De Intrede van Christus in Brussel in 1889 (1888). Olieverf op doek, 252 x 430 cm

MASKERS

James Ensor noemen we in één adem met maskers in zijn schilderijen. Zijn voorliefde hiervoor ontstond door het jaarlijks carnaval in Oostende wanneer mensen maskers en kostuums kwamen kopen in de souvenirwinkel van zijn familie. Maskers hadden voor Ensor ook een symbolische betekenis: ze maskeerden alle lagen van de hiërarchie. Volgens Ensor zorgde een masker voor een vervaging tussen het interieur en het exterieur, waarbij uiterlijke kenmerken niet langer als referentie golden voor de onderliggende identiteit. Ze zorgden voor gemaskeerde mensen of mensachtige gemaskerden.

Ook De Intrede van Christus in Brussel in 1889 bevat een maskerade. De obscuriteit van de gezichten of maskers verwijst naar het gebrek aan individualiteit en naar het belang van de groep. Dit schilderij verwijst naar de democratische revolutie in de jaren 1880. Opmerkelijk is dat het schilderij werd afgewerkt voor de eigenlijke mars die pas in 1889 plaatsvond. Ensor was zelf zeer betrokken bij het verhitte debat rond de werkcondities van de arbeidersklasse, dat gevoerd werd tussen de liberalen en de socialisten. De arbeidersklasse voelde zich niet gehoord en uitte haar ongenoegen met marsen, protesten en sabotage op de werkplaats. De Franse socioloog en psycholoog Gustave Le Bon verklaarde in zijn invloedrijke publicatie La Vie: Physiologie humaine appliqué à l’hygiène et à la medicine (1874) waarom mensen samenkomen om hun ongenoegen te uiten. Volgens hem vervaagt de individualiteit in een massa en gaat het individu op in het sociaal orgaan dat de massa representeert. Dit zien we ook terug in dit schilderij, waar er geen uitgesproken personages worden uitgelicht.

De Belgische componist Raymond Chevreuille

RAYMOND CHEVREUILLE 

De Belgische componist Raymond Chevreuille (1901-1976) voelde bij dit schilderij van Ensor de inspiratie binnensijpelen. In 1959 componeerde hij Carnaval à Ostende, een orkestsuite die bestaat uit vijf delen, waarin elk deel verwijst naar een schilderij van James Ensor. Het vijfde deel uit deze suite is De intrede van Christus in Brussel. De chaos, drukte en levendigheid is in deze muziek duidelijk te voelen. De muziek van Chevreuille werd vaak vergeleken met tijdgenoten zoal Igor Stravinsky en Bela Bartok. In zijn composities maakte Chevreuille ook gebruik van vooraf opgenomen bandopnames. Wat je ziet bij James Ensor, voel je in de orkestsuite van Raymond Chevreuille. 

Klara Staat Op

Klara Staat Op met Katleen Van Bavel

Met rustige tred presenteert Katleen de beste muziek bij je ochtendrituelen: een mix van klassieke muziek, oude en nieuwe opnames, opgefrist met andere kleuren en pigment. Elke week dringt ze binnen in de muzikale ziel van een muzikant.

Samenstelling: Katleen Van Bavel
Presentatie: Katleen Van Bavel

 

Klara Staat Op met Sander De Keere

In een ietwat hogere versnelling serveert Sander een soundtrack bij je ontbijt met nieuwe en tijdloze platen; met muzikale weetjes en ontdekkingen. Met welke klassieke muziek begin je welgezind aan je zondag? Wat is jouw ideale ontbijtplaat?

Samenstelling: Sander De Keere
Presentatie: Sander De Keere

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via info@klara.be.

Elke zaterdag en zondag van 07 tot 10 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.