Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
In de klas

In de klasKunst & Cultuur

De Amerikaanse schrijver Daniel Mendelsohn ging met zijn vader op Middellandse Zee-cruise in het kielzog van Odysseus. Dat levert een langdradig en onsympathiek boek op, vindt Christophe Vekeman.

Daniel Mendelsohn, Een Odyssee, De Bezige Bij

Een boek dat 'Een odyssee. Een vader, een zoon, een epos' als titel draagt en vervolgens doodleuk aan, zoals ’t er staat, ‘mijn moeder’ opgedragen wordt, kan natuurlijk niet geheel en al gespeend van humor zijn, en inderdaad valt er in de nieuwe Daniel Mendelsohn hier en daar van harte te lachen. Bijvoorbeeld wanneer de genoemde moeder ten aanzien van haar schrijvende zoon anekdotes aangaande haar echtgenoot oprakelt en onder meer verhaalt hoe zij haar collega’s op het werk ooit aan het grinniken bracht door te vragen of het vandaag dinsdag was. Ja, dat was het inderdaad, hoezo? ‘Omdat Jay goedvindt dat ik hem op dinsdag een zoen geef!’

Het tekent de voormalige researchfysicus Jay, wiens vrij riante ego voor een belangrijk deel bestaat uit een heleboel no-nonsenseattitude en een rotsvast geloof in de zichtbare werkelijkheid en de wetenschap, ten voeten uit. Hij is het dan ook die centraal staat in 'Een odyssee. Een vader, een zoon, een epos', een vreemd hybride boek dat het midden probeert te bewaren tussen een in memoriam, een roman en een diepgravend essay over het befaamde heldendicht van Homerus.

Wat gebeurt er? Wel, aan het einde – wat wil zeggen zo rond pagina 360 – sterft Jay. Een jaar voordien, echter, was de plus-tachtigjarige nog meer dan kwiek genoeg geweest om gedurende een aantal maanden elke week een door zijn zoon verzorgd universitair werkcollege bij te wonen over Homerus’ Odyssee, én om bovendien hierop samen met diezelfde zoon deel te nemen aan een themacruise op de Middellandse Zee en derhalve op tien dagen tijd het traject af te leggen waar Odysseus zelf in het hem betreffende gedicht tien jaar over deed alvorens bij zijn Penelope weder te keren. Tijdens die cruise ontpopt Mendelsohns ouwe vadertje, die doorgaans louter leeft om te leren en die het altijd liever moeilijk dan gemakkelijk gehad heeft, zich eensklaps als een beste kerel, die met graagte in de avondlijke, met allerhande drankjes overgoten uren zijn medepassagiers vermaakt door hen te vergasten op ‘My Funny Valentine’ en andere parels uit het Great American Songbook – wat de ik-figuur, door vader ‘Dan’ genoemd, danig verrast en zelfs geschrokken opkijken doet. Of zoals diezelfde ik-figuur het zich voor de tigste keer afvraagt, later, aan het sterfbed van zijn vader: ‘Wie is die man?’ Anders geformuleerd: ‘Wanneer het uiterlijk, het gezicht en het lichaam, onherkenbaar zijn veranderd, wat blijft er dan over? Is er een innerlijk “ik” dat de tijd overleeft?

Daniel Mendelsohn

En zo zijn we dan bij Homerus beland, en meer bepaald bij zijn boek dat begint met een zoon die ‘op zoek is naar een afwezige vader, de held van het gedicht’ wiens leven ‘zal afhangen van zijn vermogen om zijn identiteit voor vijanden te verbergen – en als de tijd rijp is te openbaren aan vrienden en degenen door wie hij herkend wil worden: eerst zijn zoon, dan zijn vrouw, en ten slotte zijn vader.’
Nu, of Odysseus wel degelijk het predicaat ‘held’ waard is, wordt tijdens het college door Jay weliswaar veelvuldig in twijfel getrokken. ‘Hij is altijd aan het huilen!’ riep hij uit. ‘Wat is daar zo heldhaftig aan?’ En: ‘Nou, ik ben in het leger geweest en ik kende een paar kerels die echte helden waren. En ik verzeker je, níemand jankte daar.’ Waarop Dan antwoordt: ‘De tranen stromen rijkelijk in de Ilias en de Odyssee. (…) En níemand vindt ze daar minder mannelijk om.’

En zo veranderen de lessen die de homoseksuele Daniel Mendelsohn zijn eenentachtigjarige vader in het bijzijn van diens piepjonge medestudenten tracht te geven bijwijlen in een stiekeme discussie tussen beiden over mannelijkheid, over het belang van educatie, over wezen en aard van vader-zoonrelaties, waaromtrent Homerus trouwens te kennen heeft gegeven: ‘Weinig mannen gelijken hun vaders. Zoons zijn soms beter, de meeste zijn slechter…

En nu zal je misschien denken: allemaal knap gezien en goed gelezen, zeg, van die Vekeman, die echt niet van de straat is blijkbaar, maar geloof me, Mendelsohn laat in zijn boek geen kans onbenut om alles van naaldje tot draadje uit te leggen, liefst herhaaldelijk zelfs, en om alle interessante weetjes met betrekking tot bovengenoemde thema’s en de Odyssee met de lezer te delen, in die mate, helaas, dat je al te vaak het gevoel hebt net als Mendelsohns studenten en dus ook vader in de klas te zitten en ernaar snakt om, jawel, een boek te gaan lezen. Met andere woorden, Mendelsohn mag dan heel slim zijn, en buitengewoon erudiet, maar hier toont hij zich meer leraar dan schrijver, meer vader dan zoon, zeg maar, en dat maakt Een odyssee. Een vader, een zoon, een epos misschien indrukwekkend, maar ook langdradig en op een rare manier onsympathiek.

Christophe Vekeman

'Een Odyssee. Een vader, een zoon, een epos' van Daniel Mendelsohn is verschenen bij De Bezige Bij
Uit het Engels vertaald door Peter Verstegen

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en volg Pompidou ook via Instagram