Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De levensweg die naar de nor leidt

De levensweg die naar de nor leidtKunst & Cultuur

De Franse schrijver Jean-Paul Dubois kreeg in 2019 de Prix Goncourt voor zijn boek 'De mensen leven niet allemaal op dezelfde manier'. Ook Christophe Vekeman heeft het boek graag gelezen. Al had het wat meer mogen zijn.

Jean-Paul Dubois situeert zijn boek in de gevangenis

Mijn eerste twee boeken, verschenen in 1999 en 2001, heetten respectievelijk Alle mussen zullen sterven en Iedereen kan het: stellige titels waren het, met een duidelijke boodschap aan de wereld. In datzelfde rijtje past ook De mensen leven niet allemaal op dezelfde manier, de nieuwe roman van de in 1950 in Toulouse geboren Jean-Paul Dubois, van wie eerder in het Nederlands onder meer Een Frans leven verscheen. Het grote verschil is wel dat híj met zijn nieuwe roman de Prix Goncourt 2019 won. Terecht?

Op een bepaald moment vertelt iemand in het boek over haar oom, die jaren eerder, laat in zijn leven, zijn familieleden om zich heen riep om hun het volgende mede te delen: ‘Ik heb besloten dat ik Canada wil doorkruisen met mijn oude tractor, van de Stille tot de Atlantische Oceaan. Achtduizend kilometer met mijn oude John Deere. Hoelang het ook mag duren.’

Het doet onvermijdelijk denken aan de David Lynchfilm The Straight Story uit 1999, en over titels gesproken: The Straight Story zou ook prima geschikt zijn om de nieuwe Jean-Paul Dubois te omschrijven. Het verhaal dat hij vertelt hinkt weliswaar op twee benen, maar is verder zo rechtlijnig als een streep van a naar b.

Waarom de ik-figuur in de gevangenis beland is, wordt pas aan het eind van de roman bij wijze van pointe gepresenteerd.

Deels speelt het boek zich af in de tegenwoordige tijd, welke tijd door ik-figuur Paul wordt doorgebracht in de zogenaamde ‘Bordeauxgevangenis’ van Montreal. Dat doet hij samen met 1357 andere gedetineerden, maar vooral met zijn celgenoot Patrick Horton, een behoorlijk overvloedig getatoeëerde, van moord beschuldigde Hells Angel, ‘anderhalve man groot’, die een enorme liefde koestert voor zijn Harley Davidson, denkt dat zijn haren een volwaardig lichaamsdeel vormen, zodat hij knippen als amputeren ervaart, geen enkel schaamtegevoel kent wanneer zijn gevoeg in het geding is, en verder al met al, zoals uit het verloop van het verhaal mag blijken, nog lang de kwaadste niet is.

© Patrice Normand
Jean-Paul Dubois

Het andere deel van het boek, dat in de verleden tijd verteld wordt, bestaat uit herinneringen aan Pauls levenspad, aan de rechtlijnige weg die ertoe leidde dat deze goedhartige, vrij doordeweekse conciërge van een appartementencomplex op 4 november 2008, de dag dat Barack Obama werd verkozen, zijn intrede in de gevangenis deed ten gevolge van een daad die Patrick Horton de woorden ‘Zo op het oog had ik dat niet achter je gezocht. Dat heb je goed gedaan. Zeker weten. Ik had hem vermoord’ in de mond legt, maar die uiteraard pas volledig aan het eind van de roman bij wijze van pointe met alle details erop en eraan aan de lezer gepresenteerd wordt.

Een goed geschreven, soms aangrijpend, soms ook geestig verhaal.

Een belangrijk stuk van zijn leven bracht hij door, Paul, aan de zijde van de half-indiaanse vliegtuigpilote met wie hij elf jaar lang getrouwd zou zijn totdat het geluk haar – en dus indirect ook hem – in de steek liet, maar het sterkst zijn de gedeelten waarin Pauls ouderlijke geschiedenis uit de doeken wordt gedaan en die zich niet in Canada maar in Frankrijk afspelen.

Met name de conflictueuze relatie tussen enerzijds vader Johanes Hansen, een dominee van Deense komaf die alsmaar vruchtelozer zijn uiterste best doet om te blijven geloven wat hij ten aanzien van het kerkpubliek verkondigt, en anderzijds moeder Anna, een aantrekkelijke filmliefhebster die midden jaren zeventig haar echtgenoot te schande maakt door in de door haar beheerde dorpsbioscoop de pornoprent Deep Throat te vertonen, levert een prachtig en vol mededogen voor beide partijen geschreven huwelijksportret op.

Na de echtscheiding van zijn ouders raakt Paul het contact kwijt met zijn moeder én moet hij het meemaken dat zijn vader niet alleen zijn geloof en zijn vrouw heeft verloren, maar het ook niet winnen kan van zijn pas verworven, desastreuze goklust…

Het moge duidelijk zijn dus: de mensen, nee, ze leven niet allemaal op dezelfde manier, verre van, zelfs, en Jean-Paul Dubois heeft een goed geschreven, soms aangrijpend, soms ook geestig verhaal afgeleverd met deze roman, en dat is natuurlijk genoeg. Is het ook genoeg om de Prix Goncourt te winnen? Blijkbaar. Is het ook genoeg, echter, voor rode botjes?

Dat nu ook weer niet.

Christophe Vekeman

'De mensen leven niet allemaal op dezelfde manier' van Jean-Paul Dubois is verschenen bij De Arbeiderspers

Uit het Frans vertaald door Corine Kisling

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram