Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De man in zijn hemd

De man in zijn hemdKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las voor ons 'Aan de vrouw' van Joris-Karl Huysmans, in een eerste Nederlandse vertaling van een klassieker over verslaving tegen wil en dank.
Aan de vrouw

De eerste Nederlandse vertaling van 'En ménage', met dank aan Michel Houellebecq

Het werk van de Franse schrijver Joris-Karl Huysmans (1848-1907) kan worden onderverdeeld in drie perioden, waarvan de tweede de befaamdste is: die van het decadentisme, het symbolisme, de zwarte romantiek, met als onbetwist hoogtepunt zijn nog steeds met stip bekendste, in 1884 verschenen boek 'À rebours'. Deze sterk essayistisch gekleurde roman-van-de-stilstand, deze ode aan de solitariteit, de kunst en het kunstmatige, die geheel en al was opgetrokken uit hooghartige weerzin jegens al wat natuurlijk is, eindigde met een schrille smeekbede van hoofdfiguur Hertog Des Esseintes die onder meer de volgende uitroep bevatte: ‘Heer heb medelijden met de christen die twijfelt, met de ongelovige die zou willen geloven’! Huysmans zelf deed er vervolgens acht jaar over om de knoop definitief door te hakken, profileerde zich toen als rigoureus katholiek en schreef in het laatste decennium van zijn leven religieuze boeken als 'En route' en 'La Cathédrale', terwijl hij een woning betrok op een kloosterdomein.
Begonnen, echter, was hij als een volgeling van Zola, en uit die eerste, naturalistische fase van zijn schrijverschap stamt 'En ménage' uit 1881, dat nu – met dank aan Michel Houellebecq en de met Huysmans dwepende hoofdfiguur in zijn roman 'Soumission' - voor het eerst in het Nederlands is vertaald, en wel als 'Aan de vrouw'.

Joris-Karl HuysmansDornac
'En ménage' was het hoogtepunt van Huysmans zijn naturalistische periode

'Aan de vrouw' moet straks, wanneer eind december de meest misleidende boektitels van het jaar 2019 worden bekroond, zeker de eerste prijs krijgen, want van een ode, een eerbetoon, een hulde of wat je ook maar met de woorden ‘aan de vrouw’ zou kunnen associëren, is hier niet de geringste sprake. Het tegendeel mag waar heten. Net als in ál het werk van Joris-Karl Huysmans het geval is, immers, tot welke periode het ook mag behoren, lopen zijn hoofdpersonen allesbehalve hoog met vrouwen op, om het héél zachtjes uit te drukken, en vervloeken zij bijgevolg onophoudelijk het kruis dat zij te dragen hebben en dat zich meer bepaald bevindt tussen hun benen, waar de ‘fièvre juponnière’ – de ‘onderrokkencrisis’ – somtijds lelijk toeslaan kan.

Dat deze koorts desgevallend kan worden gestild door ‘de kudde van de zondige begeerten, eenmaal uit hun veestal losgebroken, naar het abbatoir te brengen om daar door de slagersvrouwen van de liefde zonder omhaal te worden afgemaakt’, zoals het valt te lezen in weer een andere roman van Huysmans, 'Là-bas' getiteld, is overigens lang geen garantie op een zorgeloos en vrouwvrij leven, want al te vaak is de zucht naar romantiek, genegenheid, warm eten, schone zakdoeken en domweg enig gezelschap alsnog sterker dan de naar impotentie talende slapjanussen die ook 'En ménage' bevolken. De titel 'Aan de vrouw' moet dan ook worden gelezen op dezelfde wijze als ‘aan de drank’ of ‘aan de drugs’: het betreft hier een verslaving tegen wil en dank – can’t live with them, can’t live without them.

Klinkt dit alles vandaag de dag nog veel minder wervend en antipathieker dan ooit? Het valt te vrezen, zeker, en omwille van het spannende verhaal dienen wij 'Aan de vrouw' al helemaal niet te lezen: de mislukte schrijver André trouwt met een vrouw die zich niet veel later in de echtelijke bedstee laat betrappen in de armen van een ‘fletse fat’. Dientengevolge neemt André zijn vrijgezellenbestaan weerom op en tracht hij zich te troosten met minnaressen en een huismeid voor de was, de plas en het fornuis. Hij haalt de vriendschapsbanden met zijn kunst- en spitsbroeder, de schilder Cyprien, weer aan, en ten slotte, jaren later, ‘gekweld door de doffe opstandigheid van de natuur, die zich verzette tegen zijn kluizenaarsbestaan’, neemt hij ook de draad van zijn huwelijk weer op. Punt.

'Aan de vrouw' moet straks, wanneer eind december de meest misleidende boektitels van het jaar 2019 worden bekroond, zeker de eerste prijs krijgen, want van een ode, een eerbetoon, een hulde of wat je ook maar met de woorden ‘aan de vrouw’ zou kunnen associëren, is hier niet de geringste sprake. Het tegendeel mag waar heten.

Wat maakt de vertaling van 'En ménage' dan wél zo’n geweldige aanwinst voor onze boekhandels? Deels de pure schrijfkunde van Huysmans, die al vanaf de eerste pagina de lezer pijnlijk duidelijk maakt wat hij in het gros der boeken die hem zoal onder ogen komen telkens weer zo node dient te missen. Kijk bijvoorbeeld hoe André en Cyprien worden geïntroduceerd: ‘De straat die de twee jongelui afliepen was uitgestorven en hun stappen weerklonken helder op het trottoir. Nu eens braken hun schaduwen doormidden tegen de puien van de gesloten winkels, dan weer gleden ze, soms bleek, soms donkerder, languit over het plaveisel, voor hen uit of achter hen aan. Vaak raakten ze verstrengeld, schoven in elkaar, versmolten aan de schouders, vormden nog maar één enkele stam met armen en benen als takken, twee hoofden aan de kruin; soms scheidden ze zich, rolden zich op onder hun voeten of rekten zich mateloos uit en werden in de deurnissen onthoofd.’

Vooral echter is het verrukkelijk de wederwaardigheden te mogen volgen van iemand voor wie alles altijd tegenvalt, zowel de maaltijd als de sigaar erna als de wijn erbij als de conversatie in de loop van dit alles, en het is in deze context ook dat de misogynie van de personages moet worden gezien. Die heeft namelijk in het geheel niets te maken met het soort van megalomaan machismo dat doet graaien naar ‘the pussy’, maar juist met het omgekeerde: men weet zich niet de baas óver, maar juist het slachtoffer ván de veel te listige, veel te bekoorlijke, veel te seksueel losbandige, onverzadigbare, trouweloze, kortom máchtige vrouw. Graaien naar the pussy? Voor je het weet bijt dat tijgerjong je de hand af!

Dit maakt dat het overtrokken vrouwbeeld van Huysmans’ personages minder ergernis en walg dan groot leedvermaak en leesplezier oplevert, en dat je ook als vrouwengek en feminist gemakkelijk in staat bent bulderlachend mee te leven met de sneue avonturen van de sikkeneurige sul André: al met al is híj het, en met hem ‘de’ man, die hier driehonderd heerlijke bladzijden lang in zijn hemd staat…

Christophe Vekeman

'Aan de vrouw' is verschenen bij Uitgeverij Lebowski

Uit het Frans vertaald door Martin de Haan & Rokus Hofstede

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram