Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De meester van de morsigheid

De meester van de morsigheidKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las 'Een knipperend ogenblik', Mirjam van Hengels biografie van Remco Campert. Een schrijversbiografie zoals het hoort!
Brigitte Slangen/De Bezige Bij

Mirjam van Hengel, Een knipperend ogenblik, De Bezige Bij

Remco Campert, de schrijver van de lichtvoetige melancholie, schepper van personages die Somber, Omber en Somberman heten of in de titel reeds worden omschreven als ‘een ellendige nietsnut’, man die het leven ‘vurrukkulluk’ vindt zolang er nog een bodempje rood in de fles staat en het weder miezerig is, heeft op andere Nederlandstalige schrijfhelden als Wolkers, Reve, Mulisch en Hermans vóór dat er nog tijdens zijn leven een – redelijk – grote biografie over hem verschijnt.

Nu ja, ‘biografie’: in de ondertitel van 'Een knipperend ogenblik' wordt het boek een ‘portret’ genoemd, en in haar voorwoord verklaart schrijfster Mirjam van Hengel, die eerder een boek publiceerde over dichter Leo Vroman en zijn grote liefde Tineke, dat ze zich wel kan vinden in Camperts eigen stelling dat de biografie tot ‘het nobele genre van de fictie’ behoort. ‘Een paar maanden later zou hij tegen me zeggen dat hij zich nooit verplicht heeft gevoeld aan de waarheid en hoopte dat ik dat ook niet zou doen.’

Voorts geeft zij aan dat er tijdens de vrijdagnamiddagen die zij twee jaar lang iedere week bij de inmiddels achtentachtigjarige Campert en diens vierde echtgenote Deborah doorbracht ontboezemingen zijn geweest ‘die het papier niet hebben gehaald’. En voeg dáárbij nog de – zeker aan het begin van het boek – nadrukkelijk literaire taal van Van Hengel, een taal vol ‘druistige feesten’, ‘spekkig blote babyfoto’s’ en ‘lage huizen’ die zich bijeen groepen ‘als dikke lome dieren in de schaduw’, en je begrijpt dat enige vorm van academisme hier verre is: 'Een knipperend ogenblik' wil in de eerste plaats een verhaal zijn, wat ook blijkt uit het feit dat er voor diepgaande tekstanalyses van Camperts gedichten, romans, verhalen en – de laatste decennia voornamelijk – columns geen enkele plaats is in het boek, waar niet zelden de publicatie van deze of gene bundel of roman in een paar zinnen afgedaan wordt. Het werk – vooral de poëzie dan – lijkt hier vrijwel uitsluitend te dienen als middel om de te portretteren man zo scherp mogelijk in beeld te krijgen.

Geen klassieke biografie, maar wel een met veel zwier, geestdrift en liefde verteld verhaal.

Dat kan een enigszins ongelukkige aanpak lijken, zeker met de woorden van Camperts stiefdochter Leslie in gedachten, die zegt: ‘Hoe hij moet houden van mensen weet hij niet goed, misschien zit zijn liefde echt wel in zijn werk’, maar daar staat weer tegenover dat bij Campert leven en werk zó radicaal samenvallen dat uitgebreide samenvattingen van zijn vele boeken alleen maar tot herhaling zouden leiden van wat nu ook al wordt verteld. Bovendien moet Camperts werk het hebben van de formulering – reden ook waarom het zo lastig te verfilmen is –, en houden in zijn geval samenvattingen onvermijdelijk een drastische kwalitatieve verarming in.

Geen academisch boek dus, geen klassieke biografie, maar wel het met veel zwier, geestdrift en liefde vertelde verhaal van een voortdurend blozend en zelfs ronduit tomaatroodaangelopen jongetje dat ten gevolge van de scheiding – als hijzelf tweeëneenhalf is– van zijn ouders zijn kindertijd verhuizend en logerend en rondzwervend doorbrengt, in 1943, als hij er dertien is, moet vernemen dat zijn vader, de veelwijvende dichter Jan Campert, is gestorven nadat die door de Duitsers gevangengezet is, en na zijn ontdekking van onder meer het werk van Paul Van Ostaijen, het lezen van 'De avonden' van Reve en de omarming van de jazz kiest voor een schrijvend leven en samen met onder andere de zeer bewonderde Lucebert als het ware per ongeluk de beweging van de Vijftigers opricht.

Keke Keukelaar
Mirjam van Hengel

Op aanstekelijke, soms echter ook beklemmende wijze weet Mirjam van Hengel vervolgens een wijnovergoten, zich in dikke sigarettenrookwolken afspelend, soms mistig en altijd morsig leven in kaart te brengen vol schrijfplezier en dadenloosheid, vol oogverblindend mooie vrouwen en beroemde vrienden, vol succes – in 1961 verschijnt 'Het leven is vurrukkulluk' – en financiële zorgen, vol liefde en ontrouw, vol passie en verveling.
Voor een deel moet 'Een knipperend ogenblik', dat waarlijk leest, niet enkel als ‘hét’ maar ook als ‘een’ verhaal van Remco Campert, het hebben van sfeer en markante anekdotiek, zoals wanneer hij als vertaler van diens poëzie in de jaren zeventig Leonard Cohen ontmoet en hem ‘nukkig en zelfingenomen’, ‘niet aardig’ en ‘vervelend’ vindt, maar belangrijker is dat Van Hengel glashelder aanschouwelijk maakt dat het mysterie van Campert altijd wel overeind zal blijven, of anders uitgedrukt: hoe meer zij in zijn leven en persoonlijkheid spit, daartoe behulpzaam gegidst door de schrijver zelf, hoe ondoorgrondelijker hij lijkt te worden. Dat zij hierbij wel met liefde maar allesbehalve hagiografisch te werk gaat, draagt daar alleen maar toe bij. Het egocentrisme van Campert, bijvoorbeeld, en de norsigheid waarmee hij op zo’n vrijdagnamiddag in 2016 omtrent zijn eenjarige achterkleindochtertje binnensmonds moppert: ‘Kan dat kind weg’, contrasteert pittig met het beeld van nationale knuffelpoëet annex minzame poezenvriend dat de meeste mensen van hem hebben en dat overigens óók wel klopt.

585 bladzijden telt 'Een knipperend ogenblik', en nog had ik spijt dat het uit was. Goed geleefd van Campert, kortom. En heel goed geschreven van Mirjam van Hengel.

Christophe Vekeman

'Een knipperend ogenblik' van Mirjam van Hengel verscheen bij De Bezige Bij

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram