Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De vele levens van Gertrude Stein - Aflevering 2

De vele levens van Gertrude Stein - Aflevering 2Blijf verwonderd!

In 1934 maakte Stein een succesvolle lezingentour door Amerika. Tot haar verbazing kondigen de lichtreklames op Times Square in het groot aan dat ze gearriveerd is. Iedereen wilde haar horen, maar wilden ze haar ook lezen? Wie schetst de verbazing als Stein, de onverstaanbare schrijver begrijpelijke dingen zegt. Een reporter vraagt haar: Waarom schrijft u niet zoals u praat? Haar antwoord: Oh dat doe ik. Waarom leest u niet zoals ik het schrijf?
Gertrude Steinfoto Carl Van Vechten

Gertrude Stein in Amerika

Een Joods-Amerikaanse vrouwenkoppel overleeft WOII in een Frans dorp

“Oh it is all so complicated and every day and in every way I like the complications being so complicated.” (G Stein, The wars I have seen)

Stein en Toklas brachten de hele 2de wereldoorlog door in hun gehuurde landhuis in Bilignin, een dorp van een voorschoot groot, en in Culoz. Vriend en kunstliefhebber Bernard Faÿ, bureaucraat in het Vichy regime, hield hen een hand boven het hoofd. Hoe is het anders te verklaren dat twee Joodse vrouwen, bovendien verzamelaars van ‘ontaarde’ kunst, experimenteel schrijver én duidelijk een koppel, niet werden lastig gevallen door de Duitsers? Veel verder van het ideaalbeeld van de blonde übermensch kon je moeilijk geraken.

Tijdens de oorlog schreef Stein aan ‘Wars I have seen’ dat in 1945 werd gepubliceerd, een levendig en prachtig geschreven literair verslag over hun oorlogsjaren en -perikelen, dat ze bovendien pal onder de neus van de Nazi bezetters neerpende. Ze zoekt naar lekkere brokken voor haar poedel Basket, ontmoet mannen van de Maquis, en Duitse en Italiaanse soldaten, vluchtelingen. En vooral: ze overdenkt de dingen in haar schrijven.

Na de bevrijding nodigde ze Amerikaanse soldaten uit in haar appartement in Parijs en reisde ze met hen door Duitsland. Ze stierf in 1946 aan darmkanker. Haar laatste woorden zouden ‘Then what is the question?’ geweest zijn, omdat Toklas geen antwoord had op haar vraag ‘What is the answer?’.

De vele levens van Gertrude Stein Aflevering 2
Klik hier om dit audiobestand te downloaden

De vele levens van Gertrude Stein

Over het buitengewone leven en werk van de Amerikaanse Gertrude Stein (1874-1946). Experimenteel schrijver en verzamelaar van avant-garde kunst, partner van Alice Toklas met wie ze samen was tot haar dood, nu precies 75 jaar geleden. Stein was een vrouw met vele levens; magnetisch middelpunt van een artistiek salon in Parijs, bevriend met de jonge Picasso, Hemingway en Matisse. Gertrude en Alice overleefden als Joods-Amerikaans koppel de tweede wereldoorlog in een klein Frans dorp. Stein wilde als schrijver ‘portretten maken van dat ding leven.’ Die teksten vol herhalingen met kleine verschillen werden belachelijk gemaakt in de pers, maar met ‘De autobiografie van Alice B. Toklas’, een soort zelfportret dat ze via Alice’s stem vertelde; oogstte Gertrude eindelijk lof.

Kunnen Stein’s radicale literaire experimenten en onafhankelijke, autonome levenshouding en de gewoonheid waarmee ze dat leven opeiste, ons vandaag inspireren?

Een documentaire van Greet Van Thienen en Annick Lesage. Met Stein-kenner Sarah Posman, filosoof Julia Jansen en auteur en fan Gaea Schoeters. Op 19 en 26 september, 18 tot 20u, en achteraf als podcast.

“Each of us in our own way are bound to express what the world in which we are living is doing.” G.S.

Contact: stein@klara.be