Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De Wereld Van Wildevrouw - Aflevering 4

De Wereld Van Wildevrouw - Aflevering 4Blijf verwonderd!

De zomer na de vreselijke winter van 1564-1565 brengt voor de Antwerpenaren geen soelaas.
Hendrik van Brederode biedt Margaretha van Parma het Smeekschrift der Edelen aan

Hendrik van Brederode biedt Margaretha van Parma het Smeekschrift der Edelen aan

Beluister de podcast hieronder of in de Klara-app!

De Wereld van Wildevrouw - Aflevering 4
Klik hier om dit audiobestand te downloaden

Het verhaal

Een mislukte graanoogst en een repressief stadbestuur zet de tegenstellingen tussen de religieuze groeperingen in de stad op scherp : de wederdopers, de lutheranen, de katholieken, de calvinisten staan met getrokken messen tegenover elkaar. Voorlopig wordt er nog geen bloed vergoten, maar het is duidelijk dat het maar een kwestie van tijd is.
Op 1 juli 1565 wordt aan de deur van het paleis van de landvoogdes een schotschrift genageld. Daarin wordt heftig uitgevaren tegen de geestelijkheid, en in het bijzonder de theologen, die op dat tijdstip met koninklijke goedkeuring vergaderen om advies uit te brengen over de besluiten van Het Concilie van Trente en de bestrijding der ketterij.
In oktober 1565 hakt Filips na enige twijfel de knoop definitief door. In de Raad van State laat hij bekend maken dat de geloofsvervolgingen gewoon door moeten gaan en dat iedere edele die daar niet aan mee wil werken zal vervangen worden. Hiermee kiest de koning dus definitief voor de harde lijn.
De ontgoocheling bij de hoge edelen in de Raad van State is enorm. Ze zien zich voor een haast onmogelijke opdracht gesteld. Als ze weigeren mee te werken, worden ze door de koning aan de kant geschoven. Anderzijds voelen ze zich toch ook een spreekbuis van de bevolking. Wat moeten ze doen?

Het zijn niet alleen de hoge edelen die met de handen in het haar zitten. Ook de lagere edelen beraden zich over hoe ze de koning op andere gedachten moeten brengen? Ze bundelen de krachten. Op 5 april 1566 weten 200 geconfedereerde edelen onder leiding van Hendrik van Brederode zich toegang te verschaffen tot het paleis op de Koudenberg in Brussel waar ze aan de landvoogdes het ‘Smeekschrift der Edelen’ overhandigen, een verzoek tot matiging van de inquisitie.

Margareta van Parma moet verschrikt opgekeken hebben, want op dat ogenblik wordt door één van haar raadsheren, een zekere Charles de Berlaymont, de legendarische woorden worden gesproken. :

« N'ayez pas peur Madame, ce ne sont que des gueux »

Het antwoordt van Margaretha stemt de ‘Geuzen’ hoopvol ; ze is bereid om haar inquisiteurs voorlopig tot ‘discretie en matiging’ aan te zetten.
Het resultaat van Margaretha’s toezegging tot een tijdelijk gedoogbeleid is waarschijnlijk niet wat zij zich ervan heeft voorgesteld. In Antwerpen wordt het meteen iets te breed geïnterpreteerd. Daar circuleren verscheidene kopieën van het Smeekschrift , maar niet alleen dat : er worden berichten rondgestrooid waarop staat dat iedereen voortaan mag leven zoals men zelf verkiest, “à sa mode et avec toute liberté”.
En er is nog iets : dat zogenaamde gedoogbeleid, zorgt er niet alleen voor dat de tegenstellingen op de spits gedreven worden, maar ook dat veel calvinistische bannelingen, waaronder heel wat predikanten van de harde lijn opeens de kust weer veilig achten en terugkeren naar Antwerpen. Olie op het vuur natuurlijk.
Ondertussen proberen de gereformeerden zoveel mogelijk zieltjes voor zich te winnen. Vanaf eind mei 1566 worden in het toen nog landelijke Berchem en op de Luisbekelaar in Borgerhout, de eerste hagepreken gehouden. Op 24 juni lokken ze naar schatting 3000 toeschouwers. Een week later loopt dat aantal op tot 20.000 mensen. Vooral de prediker Herman Moded voert er het hoge woord.
Vanuit al deze nieuwlichterij gaat ondertussen een zodanige dreiging uit dat de katholieke clerus zich ernstige zorgen begint te maken. Begin juni stappen een aantal minderbroeders naar het stadhuis met de vraag voor gewapende bescherming van hun klooster. De stad acht het beter om dat niet te doen, vooral uit angst dat het de gemoederen nog meer zou ophitsen.

Op 31 juni en 1 juli wordt er vergaderd op het stadhuis en wordt er beslist om de predikaties te laten verbieden. Al moet gezegd dat vele wijkmeesters – de mensen die moeten toezien op de naleving van het verbod -niet komen opdagen tijdens de vergadering. Ze weten maar al te goed dat ze niet bij machte zijn om een verbod te handhaven. En gelijk hebben ze : enkele dagen na de vergadering gaan de mensen opnieuw ter predikatie, gewapend deze keer…

Tegen de achtergrond van deze impasse zien de wethouders zich genoodzaakt een beroep te doen op de centrale regeringsmacht d.w.z. Margaretha Van Parma. Deze heeft in tussentijd ook niet stil gezeten had. Bij de berichten dat er steeds meer gewapende toehoorders aanwezig zijn bij de hagenpreken is ze meteen begonnen met het formeren van troepen. Een eventueel gewapend verzet wil de landvoogdes absoluut voor zijn. Daarenboven vaardigt ze op 3 augustus een officieel verbod op de hagenpreken uit in het ganse land.
Maar het haalt allemaal niets uit. Het is hoe langer hoe meer duidelijk, en wel voor alle partijen, dat men de voortgang van reformatie niet langer meer kan tegenhouden. De bom staat op barsten…er is iemand nodig die de boel kan komen ontmijnen…En wie anders zou dat kunnen zijn dan Willem Van Oranje!

De Wereld van Wildevrouw met Jeroen Olyslaegers

In deze 5-delige serie schetst auteur Jeroen Olyslaegers het decor van zijn roman ‘Wildevrouw : het 16de-eeuwse Antwerpen. Het is een tijd waarin de stad haar ‘Gouden Eeuw’ beleeft. In korte tijd is ze uitgegroeid tot één van de belangrijkste handelsmetropolen van Europa.Maar er heerst tegelijk een grote onrust. De streng Katholieke vorst Filips II die over de ‘Spaanse Nederlanden’ de plak zwaait, tracht met de inquisitie een vuist te maken tegen deze ‘stad van gekken’ waar de gereformeerden alsmaar meer voet aan de grond krijgen. De hoog oplopende spanningen zullen uiteindelijk leiden tot de beeldenstorm.

Samen met ‘Beer’, het hoofdpersonage uit zijn roman, tracht Jeroen deze gedoemde stad te doorgronden en tracht hij in het hoofd te kijken van de sleutelfiguren uit zijn roman : zoals de kunstenaars Pieter Bruegel en Joris Hoefnagel, stadhouder Willem van Oranje, kardinaal Granvelle, cartograaf Abraham Ortelius, drukker Willem Silvius, en astroloog John Dee, de Merlijn van zijn tijd!

De stem van Beer wordt vertolkt door acteur Stefaan Degand

Productie: Rolly Smeets en Annick Lesage

Mailen kan via wildevrouw@klara.be.