Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
De Wereld Van Wildevrouw - Aflevering 5

De Wereld Van Wildevrouw - Aflevering 5Blijf verwonderd!

Op 20 augustus 1566 barst in de Onze-Lieve-Vrouw-kerk in Antwerpen de beeldenstorm los.
De slag bij Oosterweel, 13 maart 1567

De slag bij Oosterweel, 13 maart 1567

Altaren worden aan stukken geslagen, prachtig geïllustreerde zangboeken worden verbrand. Het zilverwerk, de misgewaden, de retabels, schilderijen…het moet er allemaal aan geloven. Zelfs de orgels. Een kroniekschrijver schrijft dat kinderen met de losse orgelpijpen door de stad lopen.

Oock hebben de ketters gansch bedorven ende te niet gedaen drie schoon orgelen, ende de kinders liepen met de pypen al blasende achter straten, die sy malcander om spellen vercochten.”

Beluister de podcast hieronder of in de Klara-app!

De Wereld van Wildevrouw - Aflevering 5
Klik hier om dit audiobestand te downloaden

Het verhaal

Na de vernietiging van de Onze-Lieve-Vrouwekerk zetten de beeldenstormers hun werk voort in de andere kerken en kloosters van de stad. Wie van deze plundertocht ooggetuige is, is Abraham Ortelius. Er is een brief van hem bewaard gebleven waarin hij vertelt over de ‘wonderlyck onghelovige’ taferelen die hij had meegemaakt. Wat hem nog het meest choqueert is dat er niemand is die hen iets in de weg legt.

“Zo is in heel Antwerpen (het is moeilijk te geloven) tussen dat ogenblik en twaalf of één uur ’s nachts al het beeldwerk en sieraad van de kerken zo tot schande gemaakt dat er niets ongeschonden of op zijn plaats gebleven is; het is nog vreemder dat iedereen op alle pleinen, straten en huizen paraat stond en licht uithing en het geweer in de hand had, maar niemand heeft het belet.“

Pas op 23 augustus krijgt de magistraat meer moed en verbiedt hij verdere kerk-schennis op straffe van de galg. Uiteindelijk worden er 4 beeldenstormers opgeknoopt.
3 dagen later keert Willem Van Oranje terug naar Antwerpen om er orde op zaken te stellen. Hij laat er geen misverstand over bestaan dat hij het geweld scherp veroordeelt. Hij beseft dat het gematigde beleid dat hij voor ogen had nu ernstig in het gedrang gekomen was. Op de steun van de gematigde katholieken kan hij door deze gebeurtenissen al niet meer rekenen. De breuk met hen is nu definitief. Oranje begrijpt echter ook dat een overeenkomst nodig is met de gereformeerden. Op 2 september sluit hij met hen een akkoord waarbij ze binnen de stadsmuren drie lege erven toegewezen krijgen waarop zij op zon- en heiligdagen hun predikaties mogen houden.
Voor de calvinisten is het echter niet genoeg Ze beraden zich over wat een mogelijke volgende stap zou kunnen zijn. Het gebruik van geweld wordt daarbij niet uitgesloten. Margaretha Van Parma trekt aan de alarmbel : ze stuurt een brief naar haar broer de koning waarin ze haar vrees uitdrukt voor de verschrikkelijke dingen die misschien te gebeuren staan.
De man die het voortouw zou kunnen nemen in die verschrikkelijke dingen is natuurlijk de Grote Geus, Hendrik Van Brederode. Veel actie heeft die tot nu toe niet ondernomen, daarvoor staat hij militair te zwak. Maar hij is wel volop bezig met inzamelen van geld om een eigen huurlingenleger op te richten. Het is vooral in het Noorden dat hij steun zoekt voor zijn plan, maar hij vindt er voorlopig maar weinig bijstand.
Op 17 oktober 1566 kan er in de Onze Lieve Vrouwenkerk op het nippertje een nieuwe beeldenstorm verijdeld worden. De aanstoker is deze keer de edelman Jan Boubert de Pergamont. Zijn naam is in de geschiedenisboeken misschien maar een voetnoot, maar in Wildevrouw is hij één van de belangrijke personages. De magistraat laat hem nog dezelfde nacht uit zijn bed lichten en gevangen nemen. Dat weten we uit de kronieken van Godevaert Van Haecht.

“En dese Bergemont was een groot dronckaert en hoereerder, hebbende nochtans nou een echte spaensche vrouwe; ende werdt in der nacht van syn bedde gevanghen gehaelt, want de ander gevanghenen bedroegen. En in 't vanghen was een doot gebleven, en oock sommighe knechten met worpen gequets, ende 't volck riep noch van verre: ‘Gy papen knechten, nou blycket, dat gy papenknechten waard.

Het is duidelijk dat Boubert de Pergamont ook maar een pion is een spel dat op veel hoger niveau wordt gespeeld. De ware opdrachtgever van de tweede beeldenstorm zou wel eens de broer van Willem Van Oranje kunnen zijn, Lodewijk van Nassau. 

Vanaf dan komt alles in een stroomversnelling. Op 1 december werd er opnieuw een calvinistische synode in Antwerpen waarin definitief beslist wordt tot gewapend verzet. In de Waalse gewesten wordt daar onmiddellijk werk van gemaakt. Radicale calvinisten grijpen de macht in steden als Doornik en Valencijn. Het moment voor Margaretha om in te grijpen. Gesteund door loyale edelen uit de Raad van State richt ze een groot regeringsleger op dat deze steden moet ontzetten. 
Het Spaanse huurleger hakt er stevig op in. De Geuzenlegers moeten zowat overal het onderspit delven. Wanneer Margaretha in februari 1567 eist van alle grote edelen om een nieuwe eed van trouw af te leggen aan de Spaanse koning, wordt dat o.a. geweigerd door de Graaf Van Hoorn en Willem Van Oranje. Daarmee bekennen zij definitief kleur.
In Antwerpen is men ondertussen ook gealarmeerd door de berichten over de slachtingen die aangericht zijn door dat Spaanse leger. De calvinisten tasten diep in de buidel om een eigen leger op te richten. Het geuzenleger slaat haar kamp op ten noorden van de stad, in het polderdorp Oosterweel, bij het landgoed De Witte Lelie terwijl er ondertussen van overal versterking komt.

Op 13 maart 1567 is het zover. Bij de Slag bij Oosterweel worden honderden Geuzen aangevoerd door Jan Van Marnix koelbloedig afgemaakt. De Antwerpenaren willen hen ter hulp snellen, maar Willem Van Oranje laat de stadspoorten sluiten. De Calvinisten in de stad bewapenen zich en verzamelen zich op de Meirbrug. Willem Van Oranje weet ze ternauwernood tot bedaren te brengen. Het is onduidelijk of hij daarmee de stad wil redden, of enkel zijn eigen vel. Een maand later vlucht hij de stad uit en zoekt onderdak in Duitsland.
De vrees voor de komst van de ‘ijzeren hertog’ Alva, die in Antwerpen orde op zaken moet komen stellen, brengt het Antwerps economische leven zware klappen toe. Na zijn aankomst in 1567, vluchten nog meer Antwerpenaren naar Duitsland, Engeland, Frankrijk en zelfs het Zwitserse Geneve. Eén van die vluchtelingen is Beer. Hij begint een nieuwe herberg in Amsterdam.

 

De Wereld van Wildevrouw met Jeroen Olyslaegers

In deze 5-delige serie schetst auteur Jeroen Olyslaegers het decor van zijn roman ‘Wildevrouw : het 16de-eeuwse Antwerpen. Het is een tijd waarin de stad haar ‘Gouden Eeuw’ beleeft. In korte tijd is ze uitgegroeid tot één van de belangrijkste handelsmetropolen van Europa.Maar er heerst tegelijk een grote onrust. De streng Katholieke vorst Filips II die over de ‘Spaanse Nederlanden’ de plak zwaait, tracht met de inquisitie een vuist te maken tegen deze ‘stad van gekken’ waar de gereformeerden alsmaar meer voet aan de grond krijgen. De hoog oplopende spanningen zullen uiteindelijk leiden tot de beeldenstorm.

Samen met ‘Beer’, het hoofdpersonage uit zijn roman, tracht Jeroen deze gedoemde stad te doorgronden en tracht hij in het hoofd te kijken van de sleutelfiguren uit zijn roman : zoals de kunstenaars Pieter Bruegel en Joris Hoefnagel, stadhouder Willem van Oranje, kardinaal Granvelle, cartograaf Abraham Ortelius, drukker Willem Silvius, en astroloog John Dee, de Merlijn van zijn tijd!

De stem van Beer wordt vertolkt door acteur Stefaan Degand

Productie: Rolly Smeets en Annick Lesage

Mailen kan via wildevrouw@klara.be.