Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
'Drie is te veel'

'Drie is te veel'Kunst & Cultuur

Christophe Vekeman noemt Carson McCullers onomwonden zijn favoriete schrijfster. Hij is dan ook in de wolken dat er opnieuw een boek van haar in Nederlandse vertaling verschijnt: 'Op jouw bruiloft'.
Athenaeum

Carson McCullers, Op jouw bruiloft

Kom, laat ons vrolijk zijn: heden is de dag dat The Member of the Wedding – de roman uit 1946, niet het toneelstuk uit 1950 – in een nieuw Nederlands jasje aan ons is verschenen. Maar laat ons eerst iets vertellen over de meesterlijke schrijfster van het boek.

Carson McCullers stierf in 1967 toen zij amper vijftig jaren telde, maar wellicht nog veel erger voor haar was dat zij tot die tijd een buitengewoon tragisch leven geleid had, vol beroertes, hevige griepaanvallen, borstkanker, verlammingen, zichtproblemen en wat dies meer zij, en met die laatste woorden bedoel ik dan: liefdeszorgen en seksverdriet. Toen zij in haar tienerjaren ten gevolge van een reumatische aandoening haar droom om concertpianiste te worden moest verruilen voor het voornemen van schrijven haar beroep te maken – ze zou op haar drieëntwintigste buitengewoon succesvol debuteren met The Heart is a Lonely Hunter –, stelde ze zichzelf onder de invloed van Dostojevski, Tolstoi, Gogol, Tsjechov én de autobiografie van de grondlegster van het moderne ballet, Isadora Duncan.

Er zijn inderdaad nogal wat linken tussen beiden: net als Duncan hield ook McCullers bijvoorbeeld op innige wijze van een glaasje teveel, en net als de befaamde danseres was McCullers biseksueel. Niet, overigens, dat zij de saffische kant van haar persoonlijkheid ooit lijfelijk in de praktijk schijnt te hebben gebracht, en dit ondanks naar het schijnt talloze zeer agressieve pogingen daartoe: de Zwitserse schrijfster Annemarie Schwarzenbach, die op de schaal der androgynie David Bowie anno 1974 een robuuste bouwvakker met eelt op zijn handen doet lijken en tegen wie Thomas Mann ooit zei: ‘Merkwaardig, als u een jongen was geweest had u toch als ongewoon knap gegolden’, was maar een van de vele dames die ervoor bedankten om zich tussen Carsons lakens te begeven. Maar samen met Reeves McCullers, met wie zij twee keer trouwde alvorens hij zelfmoord pleegde en die zich op zijn beurt eveneens tot beiderlei kunne voelde aangetrokken, vormde Carson wel een tijdlang een ménage à trois met muzikant-componist David Diamond.

Singel Uitgeverijen
Carson McCullers

Het zijn allemaal elementen en thema’s die wij in Op jouw bruiloft, net als in álle romans, korte verhalen en toneelstukken van Lula Carson Smith, zoals zij officieel heette – ze verkoos dus later haar jongens- boven haar meisjesnaam –, gemakkelijk terugvinden kunnen.

De twaalfjarige, zeer slungelachtige, veel te lange, graag met messen werpende Frankie Addams – opnieuw een meisje met een jongensnaam – is namelijk niet alleen gefascineerd door de ‘freaks’ die op de kermis worden tentoongesteld, en dan met name door ‘de Half-Man Half-Vrouw’ (‘Links droeg het een luipaardvel en rechts een beha en een met lovertjes versierde rok. De ene helft van het gezicht had een zwarte baard en de andere helft was bedekt met glanzende make-up’), had niet alleen tot voor kort een hondje dat zowel naar de naam ‘Charles’ als naar ‘Charlina’ luisterde, schept er niet enkel veel genoegen in haar zesjarige neefje John Henry in een bloemetjesjurk te steken alvorens samen met hem de straat op te gaan, en droomt niet alleen van een ideale wereld waarin iedereen wanneer het hem of haar zo uitkomt kan overstappen van het ene geslacht naar het andere en weer terug, maar ziet ook en vooral haar hele persoon ondersteboven gekeerd wanneer op zo’n typisch zuidelijke, stoffige, oervervelende, gekmakend lome augustusnamiddag opeens haar Jarvis geheten oudere broer op bezoek komt, samen met zijn verloofde, en aan diezelfde namiddag een glorieuze glans verleent door Frankie en haar vader, haar neefje en de zwarte kokkin met haar linkeroog van felblauw glas dat ‘star en wild in haar kalme, zwarte gezicht’ staat uit te nodigen voor zijn bruiloft over enkele dagen honderdvijftig kilometer verderop.

Echt, zulke mooie mensen heb ik nog nooit gezien,’ zegt Frankie achteraf, waarbij het natuurlijk duidelijk is dat zij met deze uitspraak niet in de eerste plaats de haar allang bekende Jarvis maar wel zijn aanstaande bruid Janice bedoelt. Of zoals McCullers in haar nooit voltooide autobiografie Illumination and Night Glare zou terugblikken op een van de belangrijkste invallen in haar literaire leven: ‘breathlessly I said to Gypsy, “Frankie is in love with the bride of her brother and wants to join the wedding.”’ Dat laatste is niets te veel gezegd: van dan af raakt Frankie dermate geobsedeerd, niet alleen door het feest, maar ook door de wensgedachte dat zij naderhand onlosmakelijk deel zal uitmaken, onder haar nieuwe naam Jasmine, van het huwelijk van Jarvis en Janice, dat zij zich voorneemt zelfmoord te zullen plegen mocht alles dan toch niet verlopen zoals zij het wenst. Berenice, de voornoemde zwarte kokkin, mag haar zo vaak als ze wil op het hart drukken ‘Dat is nou precies waar ’t om gaat bij ’n huwelijk. Drie is te veel’, de woorden zijn evenmin aan Frankie besteed als zij, getuige haar biografie, door Carson McCullers zelf ter harte werden genomen…

Wie McCullers leest, begrijpt weer hoe geheimzinnig het leven kan zijn.

Toch is Op jouw bruiloft nog veel meer dan een roman over een problematisch seksueel ontwaken: in de eerste plaats gaat het boek over iets wat zo mogelijk nog veel universeler is, eenzaamheid namelijk, en over de schrijnende noodzaak van elk ‘ik’ om te behoren tot een ‘wij’. ‘Zij zijn mijn wij’ hoopt Frankie in het boek, en alle mensen, meent zij een tijdlang, zijn met elkaar verbonden – tot de teleurstelling haar tenslotte ‘anti-iedereen’ doet zijn…

Klinkt dit helder als pompwater? Dat is dan mijn fout. Want wie McCullers leest, begrijpt weer hoe geheimzinnig het leven kan zijn en sowieso zelfs onophoudelijk is. Ook het meest banale, bedoel ik, draagt een mysterie in zich als je het onbevangen bekijkt, en het is dat mysterie dat McCullers in haar werk telkens weer aan ons, geroutineerde, luie realisten met versleten ogen, ongezien doeltreffend weet aanschouwelijk te maken.

Christophe Vekeman

'Op jouw bruiloft' van Carson McCullers is verschenen bij Athenaeum.
Uit het Engels vertaald door Molly van Gelder

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram