Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een actrice die applaus verdient

Een actrice die applaus verdientKunst & Cultuur

Christophe Vekeman haalt superlatieven boven voor 'Actrice', het nieuwe boek van de Ierse schrijfster Anne Enright.

Een actrice als moeder hebben ... het zit niet altijd mee, lezen we in het boek van Anne Enright

Hugo Claus verklaarde ooit waarom hij viel op actrices – als Kitty Courbois en Sylvia Kristel – door erop te wijzen dat het in hun aard lag onafgebroken en spontaan een glans van theatraliteit te verlenen aan de eenvoudigste handelingen – het ’s ochtends opentrekken van de gordijnen, bijvoorbeeld. Claus wist kortom vooral het feit op prijs te stellen dat je in het gezelschap van actrices met de alledaagse realiteit steevast alle kanten uit kon, en hij zou bijgevolg zeker ook lezersgevoelens hebben ontwikkeld ten aanzien van de genaamde Katherine O’Dell, het titelpersonage in Actrice, de nieuwe roman van Anne Enright (Dublin, 1962). De ik-figuur in het boek heet Norah en schrijft meteen in het begin al: ‘Niet alleen op het witte doek en op de planken, maar ook aan de ontbijttafel was mijn moeder Katherine O’Dell een ster.’

In die mate was Katherine – telg uit een acteursfamilie en van kindsbeen af op de planken te vinden – tot in de puntjes en fulltime actrice, zelfs, dat ze haar leven lang deed alsof ze Iers was en Engelsen haatte, terwijl ze wel degelijk zo Engels was als een kop Twinings Tea. Leefde zij in een leugen, met andere woorden? Speelde zij bij voortduring een rol, nu eens deze, dan weer die?

De vraag wie Norahs moeder was als ze zichzelf was, is allesbehalve een gemakkelijk beantwoordbare.

Getuige het volgende fragment heeft het er de schijn van: moeder neemt na de voorstelling het applaus van het publiek in ontvangst en het ‘ziet er nogal gemaakt uit, maar ik denk dat het volledig oprecht was. Ik bedoel, ik denk dat er tussen het spelen van de non en het spelen van de actrice een moment was waarin mijn moeder zichzelf was. Tussen de twee punten bevond zich een flinter tijd waarin ze zoek was – waarin ze zo goed als niet bestond – waarna ze zichzelf hervond, of door de zaal aan zichzelf werd teruggegeven.’

Twee dingen mogen duidelijk zijn: Anne Enright schrijft geweldig, en de vraag wie Norahs moeder was als ze zichzelf was, is allesbehalve een gemakkelijk beantwoordbare. Akkoord, ze maakte het in Hollywood, en later, in 1980, toen ze vijftig was en al jaren op haar retour, schoot ze een beroemde filmproducent met een revolver in de voet, waarna zij zich terugtrok in ontoegankelijke waanzin en acht jaar later stierf – maar wie ging er schuil achter deze biografische feiten?

© Martin Murphey
Anne Enright

Katherine O’Dell was een liefdevolle moeder, maar opgroeien aan de hand van iemand zó wereldberoemd, is uiteraard geen evidentie en nogal dubbel: je staat zowel in de schijnwerpers als eeuwig in de schaduw.

Zo herinnert Norah zich dat van haar eenentwintigste verjaardagspartijtje verslag werd uitgebracht in de krant, gewoon omdat het feest door haar moeder georganiseerd was en er bijgevolg veel mensen van naam en faam aanwezig waren, maar dat zij in het betreffende artikel abusievelijk niet Norah maar Carmel genoemd werd.

Het is een van de veelzeggendste kernanekdotes in de roman – eigenlijk een brief van Norah aan haar echtgenoot –, waarin na verloop van tijd immers duidelijk wordt dat de zoektocht naar het wezen van Katherine ook en vooral een zoektocht is die Norah onderneemt naar haar eigen identiteit. Wie is zij zelf?

Niet Carmel maar Norah dus, geen actrice maar een schrijfster, en allang niet enkel meer een dochter, maar tevens moeder van twee – en toch. Zo slecht blijkt zij zichzelf te kunnen doorgronden dat het haar pas naar het einde van haar meer dan driehonderd pagina’s lange zoektocht toe duidelijk wordt dat ze via de omweg van haar moeder misschien wel in de eerste plaats haar onbekende, naamloze vader heeft willen vinden, ‘het spook in mijn bloed’: ‘hij was een zeer specifieke man, dat weet ik zeker. Hij is degene, besef ik, om wie ik deze papieren doorsnuffel.’

Een schitterende roman!

Actrice van Anne Enright is een schitterende roman waarin – weliswaar fictieve – biografie, autobiografie, zelfonderzoek in briefvorm en stilistisch vakmanschap een samenspel vormen dat wat mij betreft een soortgelijke reactie als de volgende verdient: ‘Het publiek in New York huilde, sprong op, schreeuwde zijn bewondering uit en gaf een donderend applaus. De mensen bedolven haar – letterlijk – onder bloemen en voorwerpen die ze op het toneel gooiden. Een man op de eerste rij trok zijn zijden pochet tevoorschijn en liet het hoog opfladderen, waardoor ze dacht dat hij haar een levende vogel toewierp.’

Christophe Vekeman

'Actrice van Anne Enright is verschenen bij De Bezige Bij
Uit het Engels vertaald door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram