Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een boek uit de duizenden

Een boek uit de duizendenKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las 'De Vriend' van Sigrid Nunez, een boek over verlies, een rouwproces en een hond.
De Vriendatlas contact

Het nieuwe boek van Sigrid Nunez

Net op dit specifieke punt in de geschiedenis van de mensheid, nu meer bepaald volgens de kranten – en dit gezien de ecologische pootafdruk van uw teerbeminde viervoeter – het houden van een huisdier moreel discutabel is geworden, wordt in Amerika de zevende roman van Sigrid Nunez, geboren in New York City in 1951, alom de hemel in geprezen. En terecht, want The Friend is een van de beste boeken die momenteel in de handel verkrijgbaar zijn, tenminste voor lezers die geïnteresseerd zijn in honden, vriendschap, liefde, literatuur, verlies, zelfmoord, het wezen van man-vrouwrelaties en knap geformuleerde spitse inzichten omtrent het leven zelf in al zijn facetten. Ik ben dus, wij steken dit niet onder stoelen of banken, redelijk enthousiast over dit boek.

De vriend uit de titel verwijst hetzij naar de gevlekte Deense dog van 82 kilogram met ‘een kop als die van een pony’ die op zeker moment in het al te krap bemeten appartement van de ik-figuur terechtkomt, hetzij naar de voormalige eigenaar van het reusachtige dier, de ‘jij’ – want het boek is in wezen één lange brief – die tot aan zijn dood de literaire mentor van de altijd min of meer op hem verliefd gebleven schrijfster is geweest. ‘Ik was niet de enige die ten onrechte dacht dat je het nooit zou doen omdat je het er zo vaak over had,’ staat er ter aanduiding van wat de oorzaak was van die dood, waarbij de vertelster zich herinnert dat de exuberante docent/schrijver/rokkenjager in kwestie bijvoorbeeld ooit te kennen gaf: ‘Ik denk dat ik de voorkeur geef aan een leven als een novelle’ – een uitspraak die ‘ons allemaal aan het schateren bracht’.

Sigrid NunezGetty
Sigrid Nunez schrijft een boek over een vrouw die haar beste vriend verliest

Is De vriend kortom een rouwroman? Een rouwroman, jazeker, dat is de nagel op de kop, terwijl diezelfde vlag, met al zijn associaties van zwartkleurigheid en drukkende somberte, juist ook de lading helemáál niet dekt. Zo evolueert het boek van een pakkende ode aan ‘onze band’, die ‘al mijn andere vriendschappen’ heeft overleefd en ‘me intens gelukkig zou maken’ naar een nog veel ontroerender verslag van een liefde die ‘heel anders is dan alle andere liefdes die ik ooit heb gevoeld’. En met name in de poging om die laatstgenoemde liefde – voor Apollo dus, die door de huisbaas verafschuwde beer van een hond die na de dood van zijn baasje aanvankelijk rondloopt ‘met zijn kop omlaag, als een lastdier’ – voor zichzelf te verklaren en bevattelijk te maken, slaagt Nunez erin meeslepende bespiegelingen te wijden aan het mysterie dat elk huisdier ondanks alle vormen van schijnbaar wederzijds medeleven toch altijd voor ons is en blijft.

Hoe kan het dat we zielsveel kunnen houden van een wezen waaromtrent ons niet eens bekend is of het zoiets als hoofdpijn kan ervaren? Heeft het medelijden dat we vaak met dieren voelen, niet zelden zelfs méér dan met mensen, te maken met de wetenschap dat het dier zelf zich niet bewust is van de oorzaak van zijn pijn, reden waarom die pijn nog heel wat groter dan die van een mens moet zijn? En is het geen ‘onverdraaglijke gedachte dat je hond, die gelooft dat jij God bent, gelooft dat jij de macht hebt om een eind te maken aan die pijn, maar dat om de een of andere reden (…) weigert te doen’?

Nu, als gezegd heeft Nunez het in De vriend lang niet uitsluitend over de verhouding tussen mens en huisdier. Zo geeft ze zich – soms bij monde van haar betreurde collega-docent, soms ook ten persoonlijke titel – vrolijk over aan welluidende klaagzangen betreffende de zelfingenomen student van vandaag, die niet eens weet dat achter een vraagteken nooit een punt dient te worden gezet, maar de kleinste karakterfout van een schrijver als Nabokov voldoende reden vindt om diens werk van elke leeslijst te bannen, en die daarnaast zorgeloos klaagt dat er in het dagboek van Anne Frank zo weinig gebeurt en dat het bovendien zo plotseling ophoudt. De vele weetjes die Nunez kwistig rondstrooit en die de lezer aan het kwispelstaarten van plezier brengen, zijn daarbij de extra krenten in de pap. Wist u bijvoorbeeld dat Ted Bundy nog de telefoon bemand heeft in een zelfmoordpreventiecentrum? En dat als apen moeten kiezen tussen Mozart en rock ’n roll, ze blindelings voor Mozart gaan? Gaat het tussen Mozart en stilte, evenwel, dan wordt naar verluidt toch even radicaal dat laatste geprefereerd…

Een rouwroman, jazeker, dat is de nagel op de kop, terwijl diezelfde vlag, met al zijn associaties van zwartkleurigheid en drukkende somberte, juist ook de lading helemáál niet dekt.

Maar is De vriend, met al die essayistische uitweidingen en zijn duidelijk autobiografische boventoon, eigenlijk wel een echte roman? Dat is hij, ja, en dat blijkt met name naar het einde toe, wanneer Sigrid Nunez nog een derde mogelijke interpretatie van de titel naar voor schuift. De bedoelde vriend, immers, kan ook op haarzelf slaan, op de schrijfster die de waargebeurde tragedie rond het levenseinde van de jij-figuur in een werk van fictie naar eigen goeddunken naar haar hand gezet heeft, de jij-figuur op het gebied van uiterlijk, karakter en loopbaan bijna onherkenbaar heeft veranderd, en zelfs van diens dwergteckel een Deense dog heeft gemaakt, gewoon omdat dat beter paste in haar, jawel, roman.

Waarbij de vraag zichzelf stelt: wat voor een vriend moet zo iemand worden genoemd? Het antwoord wordt geboden door dit boek, dat er een uit de duizenden is…

Christophe Vekeman

'De vriend' van Sigrid Nunez is verschenen bij Atlas Contact
Uit het Engels vertaald door Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram