Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een Bruegeliaanse scène die je kan zien en horen

Een Bruegeliaanse scène die je kan zien en horenKlassieke muziek

Ontdek elke zondagochtend tijdens Klara Staat Op met Sander De Keere (7u-10u) een schilderij waar muziek in zit. Deze week: "De Boerenbruiloftdans" (ca. 1566) van Pieter Bruegel. Dit schilderij inspireerde de Belgische componist Michel Brusselmans voor zijn "Scènes Bruegheliennes: Esquisses Symphoniques" (1911-1912).
Schilderij door PIeter Bruegel WikiMedia

PIeter Bruegel - De Boerenbruiloftdans, ca. 1566.

Deze mysterieuze compositie werd geschreven door de Belg Michel Brusselmans. Brusselmans werd geïnspireerd door de taferelen die de kunstenaar Pieter Bruegel portretteerde, vandaar de titel van deze compositie, genaamd “Scènes Bruegheliennes”. Het tweede onderdeel heet “La danse”, verwijzend naar de dansen die Bruegel maar al te goed wist voor te stellen.

EEN BRUEGELIAANSE SCÈNE

De boerenbruiloftdans beeldt een typische drukte af waarvoor Bruegel bekend staat. Deze scène toont een grasplein waar alle inwoners van het dorp zijn samengekomen om het huwelijk te vieren in open lucht. De bruiloft speelt zich af bij het huis met rieten dak, dat zich aan de rechterkant tussen de bomen bevindt. Iedereen heeft hun zondagse klederdracht aangetrokken en is opgetogen met elkaar aan het dansen. Rechts staan twee doedelzakspelers die het gebeuren muzikaal ondersteunen. Euforie en vrolijkheid spat ervan af.

Dit schilderij bevat de typische kenmerken die ook worden geassocieerd met Bruegels vroegere schilderkunst; de soepele, gevarieerde verfbehandeling, spelenderwijs om grote vlakken van de voorgrond en achtergrond vorm te geven.

schilderij door Pieter Bruegel WikiMedia
Pieter Bruegel, De boerenbruiloftdans, ca. 1566.

De vrouw met rosse krullen in het zwarte kleed is de bruid. Haar zwarte bruidsjurk zou duiden op een lagere rang in de samenleving. De man waarmee ze danst - degene in wambuis met daaronder een rode bloes - is waarschijnlijk haar vader of haar bruidegom. Indien ze met haar vader danst, is de bruidegom de man achter haar die danst met de vrouw in brede bontstukken, die dan waarschijnlijk zijn schoonmoeder is. 

Linksboven worden geulen uitgegraven voor de picknick. Rechts van de geulen hangt een doek gespannen tussen twee bomen waaraan de bruidskroon hangt. Bruegel beeldde dit laatste iconografisch element wel vaker af. In De Boerenbruiloft hangt achter de bruid immers ook een doek met een kroon ervoor.

BOERENBRUEGEL

Bruegel was een zeer veelzijdige kunstenaar die vooral bekend werd door zijn drukke, volkse boerentaferelen – de bruiloften, dansen, kermissen, carnavals – aangezien ze zo sterk aanspreken. Hierdoor wordt Bruegel soms ook wel ‘Boerenbruegel’ genoemd. Omwille van de gelijkenissen met Bosch kreeg hij ook wel de bijnaam van “Tweede Bosch”.

‘Boerenbruegel’ was een artiest van meerdere dimensies, van moralist tot humanist en criticus van de maatschappij; zo portretteerde hij landschappen, maar maakte hij eveneens kritische en moraliserende werken. Telkens is zijn kunst nauw beïnvoled door de maatschappij. Stilistisch worden zijn composities gekenmerkt door het burlesk karakter, die ook Jheronimus Bosch zijn kunstwerken kenmerkten.

Pieter Bruegel I, ook wel Pieter Bruegel de Oude werd omstreeks in 1525 in Brabant, de Nederlanden geboren en overleed circa 1569. Hij dankt zijn naam aan zijn herkomst: Bruegel, wat ook verwijst naar Breda. Volgens Karel van Mander was dit immers niet zijn doopnaam en heeft Bruegel zijn naam op latere leeftijd veranderd naar zijn geboorteplaats. Later verhuisde hij in 1541 naar Antwerpen waar hij langer bleef. In 1551/1552 liet hij zich inschrijven als ‘Pieter Bruegel schilder’ bij de Sint-Lucasgilde in Antwerpen. Hij trok tevens over de Alpen naar Italië. Onderweg schetste hij zijn indrukken van het landschap, wat resulteerde in zeer imposante landschapsportretten. 

Ondertussen heeft Pieter Bruegel de Oudere een legendarische status gekregen. Dit was echter niet altijd zo. Hoewel hij tijdens zijn leven erkend werd en succes genoot, werd hij al snel verwaarloosd. Karel van Mander had een fundamentele biografie over Bruegel gepubliceerd in 1604, Het Schilder-Boeck, wat een initieel hoogtepunt betekende in Bruegel zijn populariteit, die aanhield gedurende de 17de eeuw. Vanaf de 18de eeuw tot de jaren 1880 verloor Bruegel zijn status en waarde. Dit was voornamelijk te wijten aan wijzigingen in de smaak, en dat zijn kunst bijgevolg uit de mode was geraakt. Een citaat van van de Zwitserse cultuur- en kunsthistoricus Jacob Burckhardt luidde “in the colours although lush and luminous, gaudy and hard. In all this he ranks far behind a number of better Netherlandish contemporalities.” Aldus, verscheen de kunst van Bruegel naar het achterplan omwille van de voorkeur voor contemporaine Nederlandse kunstenaars zoals onder meer Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Frans Hals, Jan Steen... Anderzijds waren ook belangrijke publicaties van onder meer Goethe, Baudelaire maar vooral Théophile Thoré-Bürger die wel tilden aan het belang van Bruegel. Thoré-Bürger schreef: “This Pieter Bruegel, a free master, who is not valued highly enough”.

Pas aan het einde van de 19de eeuw groeide het belang voor zijn schilderijen terug. Vooral Wenen speelde hierin een grote rol, de stad waar nu ook de meerderheid van zijn kunst hangt. Op het einde van de negentiende eeuw begon het onderzoek naar Bruegel. In de zoektocht naar een eigen identiteit van de jonge Belgische natie groeide het onderzoek naar Bruegel, een nationale artiest. De Oostenrijkse kunsthistoricus Gustav Glück speelde voornamelijk een vooraanstaande rol in de herontdekking van Bruegel. 

Over de kunst en het leven van Bruegel valt nog zoveel meer te vertellen. Indien je meer wenst te weten, verwijzen we je graag door naar de Klara-podcast “Bruegel - De Podcast”, verteld door Leen Huet.

foto van componist Michel BrusselmansDiscogs
Michel Brusselmans

Welke muziek hoorde Michel Brusselmans bij deze taferelen? 

De Belgische componist Michel Brusselmans (1886-1960) componeerde Scènes Bruegheliennes: Esquisses symphoniques (1911-1912). Deze symfonie bestaat uit vijf delen, geïnspireerd door typische Bruegeliaanse kunst over de volksdansen, de drinkers, de kermis...

Brusselmans liet zich vaker inspireren door de schilderkunst. In zijn Scènes Bruegheliennes liet hij zich inspireren door de typische ‘Bruegeliaanse sfeer’ die het bonte leven vanop het platteland afbeeldt. Het tweede deel van Scènes Bruegheliennes is "La danse". Brusselmans heeft zich dus gebaseerd op de typische Bruegeliaanse dansscènes/-taferelen voor deze compositie. Dat hoor je in de opgewekte en drukke sfeer dat dit symfonisch werk oproept.

Klara Staat Op

Klara Staat Op met Katleen Van Bavel

Met rustige tred presenteert Katleen de beste muziek bij je ochtendrituelen: een mix van klassieke muziek, oude en nieuwe opnames, opgefrist met andere kleuren en pigment. Elke week dringt ze binnen in de muzikale ziel van een muzikant.

Samenstelling: Katleen Van Bavel
Presentatie: Katleen Van Bavel

 

Klara Staat Op met Sander De Keere

In een ietwat hogere versnelling serveert Sander een soundtrack bij je ontbijt met nieuwe en tijdloze platen; met muzikale weetjes en ontdekkingen. Met welke klassieke muziek begin je welgezind aan je zondag? Wat is jouw ideale ontbijtplaat?

Samenstelling: Sander De Keere
Presentatie: Sander De Keere

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via info@klara.be.

Elke zaterdag en zondag van 07 tot 10 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.