Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een cerebraal liefdesverhaal

Een cerebraal liefdesverhaalKunst & Cultuur

De Britse schrijver Julian Barnes heeft veel fans, maar zijn nieuwe boek overtuigt Christophe Vekeman niet helemaal.

Julian Barnes, Het enige verhaal, Atlas Contact

De nieuwe roman van de Engelse, in 1946 geboren Julian Barnes, wiens bekendste werk nog steeds 'Flaubert’s Parrot' uit 1984 is, heet in het Nederlands 'Het enige verhaal', een titel die meteen aan het begin van het boek van duiding voorzien wordt. Paul, de ik-figuur, is er immers van overtuigd, zegt hij, dat we ‘meestal maar één verhaal te vertellen’ hebben. Niet dat sommigen onder ons niet heel wat meemaken in hun leven, maar toch: één verhaal, slechts, doet er écht toe. Een liefdesverhaal, meer bepaald.

Het verhaal van Paul begon ruim vijftig jaar geleden in een dorpje ten zuiden van Londen, en wel toen hij op de tennisclub de genaamde Susan Macleod leerde kennen, op wie hij verliefd werd en met wie hij een relatie aanknoopte. Ze zouden tien, twaalf jaar samenblijven, en een jaar of twee na hun eerste ontmoeting gingen zij ook samenwónen. Paul was op dat moment eenentwintig en rechtenstudent. Susan was op dat moment nog altijd getrouwd met Gordon, was de moeder van twee grote dochters en liep tegen de vijftig aan.

Het waren andere tijden: van ‘cougars’ en ‘toyboys’ was nog geen sprake, wél van ‘gevallen vrouwen’ en ‘echtbreeksters’, en de schande die over de beide minnelieden losbreekt, is bepaald aanzienlijk; onder meer worden zij beiden uit de tennisclub gesmeten. Maar ook in die zin was de tijdsgeest anders dat – veel erger nog, natuurlijk – scheiding allesbehalve een evidentie was: ‘Langzaam begin je de daaropvolgende weken en maanden te begrijpen dat het er niet van gaat komen, nooit. Ze is sterk genoeg om van je te houden, sterk genoeg om er met je vandoor te gaan, maar niet sterk genoeg om een rechtszaal binnen te stappen en tegen haar man te getuigen over de tientallen jaren van seksloze tirannie, alcoholisme en fysieke mishandeling.’

Julian Barnes, (c) Alan Edwards

Is dat de reden dat het met Susan – en uiteraard dus ook met de relatie tussen haar en Paul – de verkeerde kant opgaat en dat zij op haar beurt troost gaat zoeken bij de fles? Feit is dat het verhaal eindigt, na ‘goede dagen en slechte weken’, in een alles verzwelgende poel van alcoholische ellende. Wat Barnes bij monde van Paul alle gelegenheid geeft om met bespiegelingen als ‘de alcoholist wil (…) provoceren, hulp afwijzen, dit om het eigen isolement te rechtvaardigen’ te strooien. Ook aangaande de liefde zelf heeft hij trouwens heel wat aforismen in petto, bijvoorbeeld: ‘In de liefde is alles waar en tegelijk niet waar, het is het enige onderwerp waarover onmogelijk iets absurds kan worden gezegd.’ En dan zijn er als vanouds ook de vele stilistische slimmigheidjes die Barnes bij zijn trouwe lezerspubliek zo geliefd maakt, genre: ‘Bij seks waren twee mensen betrokken. Twee personen, de eerste en de tweede persoon: jij en ik.’ 

Het enige verhaal is dan ook een enigszins ironische titel, daar er van een verhaal in de klassieke betekenis van het woord nauwelijks gewag kan worden gemaakt: de bewust rommelige holderdeboldervolgorde waarin een en ander opgeschreven is, staat haaks op de begin-midden-eindestructuur van de doorsnee roman en heeft als voornaamste functie de werking van het onbetrouwbare geheugen weer te geven – want ook dáárover gaat deze roman –, en al met al is de ik-figuur die ons te woord staat minder een verteller dan een analist, iemand die ontrafelt, contempleert en nagaat. Als vaker bij Barnes bulkt de roman dan ook van de essayachtige gedeelten, zodat de ik-figuur, hoezeer die ook de mond mag vol hebben over het dilemma tussen meer of minder voelen, te allen tijde een gelaten, bijna onderkoelde indruk maakt: dit is een wel héél cerebraal liefdesverhaal, als je het allemaal zo leest, en als er sprake is van grote gevoelens, dan vooral toch bij de bedrogen echtgenoot van Susan. Met name de passieve en afstandelijke manier waarop Paul de ondergang van zijn drankverslaafde geliefde in ogenschouw neemt, is op zijn minst opmerkelijk te noemen. 

Het zal de fans van Julian Barnes worst wezen: zij zullen zich onbekommerd en geestdriftig laven aan de stroom van fraai en flegmatiek geformuleerde gedachten en inzichten die deze grootheid ook in het prettig weglezende 'Het enige verhaal' weer heeft te bieden.

'Het enige verhaal' van Julian Barnes is verschenen bij Atlas Contact
Uit het Engels vertaald door Ronald Vlek

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram