Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een dystopie die een thriller wil zijn

Een dystopie die een thriller wil zijnKunst & Cultuur

Christophe Vekeman kon een geeuw niet onderdrukken bij het lezen van 'Lege harten', de nieuwe roman van de Duitse schrijfster Juli Zeh.
Marry van Baar

Juli Zeh, Lege harten, Ambo Anthos

De nieuwe roman van de Duitse, in 1974 geboren Juli Zeh heet 'Lege harten', een titel die wij tevens terugvinden in het motto van het boek. ‘Full Hands Empty Hearts / It’s a Suicide World / Baby’ luiden de betreffende lyrics, en ze zijn, zo lezen wij, afkomstig van het debuutalbum van ene Molly Richter, een album met als titel ‘2025’. En zo zijn we meteen al daar beland waar we moesten wezen, namelijk in het jaar waarin het boek zich afspeelt, alsmede in een wereld dus die op dit ogenblik nog goeddeels fictief is – van een Molly Richter geheten zangeres heeft Google momenteel nog geen enkele weet. Ook de ‘Suicide World’ uit de songtekst is in de hoogste mate van toepassing op de roman, waarvan hoofdpersoon Britta immers behalve echtgenote van Richard en moeder van de zevenjarige Vera ook leidinggevende is van een wel heel bijzonder tweemansbedrijfje.

De Brug’, zo heet de psychotherapeutische praktijk voor zelfmoordpreventie waarvan zij aan het hoofd staat, en Britta mag zich beroepen op een bijzonder hoog genezingspercentage – meer dan negentig! – onder haar cliënten. Geen vuiltje aan de lucht dus, lijkt het, maar het verhaal draait om wat Britta en haar rechterhand Babak, een Duitse Irakees, met de ‘hardleersen’ aanvangen, de enkelingen die zich niet laten bekeren tot het leven en volharden in hun doodswens. Die dragen zij namelijk over aan terreurorganisaties die hetzij van islamitische strekking zijn, hetzij voor dierenrechten ijveren of voor een beter milieu. Bij De Brug, met andere woorden, kan je als organisatie die in de media wil komen zelfmoordterroristen kopen, en dat de zogenaamde ‘terroristen’ in kwestie doorgaans maar weinig met het moslimgeloof of het groene gedachtegoed te maken hebben, hoeft uiteraard geen mens te weten.

Ambo Anthos
Juli Zeh

Op die manier is iedereen tevreden: De Brug zelf, de cliënten van De Brug, die hetzij in de loop van een twaalfstappenplan richting hun terreurdood hun levenslust hervinden, hetzij een opgemerkte, min of meer ‘zinvolle’ en ook – dit met het oog op de nabestaanden – goed betaalde dood sterven, maar ook de betreffende organisaties, die in de wereld van 2025, waar nochtans elk jaar tienduizend Duitsers door zelfmoord omkomen, geen mens zo gek nog kunnen krijgen om zichzelf op te blazen ter wille van het een of andere geloof, principe of ideaal. Want het is niet alleen een suïcidale wereld die ons volgens Juli Zeh in deze roman staat te wachten, het is ook en vooral een wereld waarin de leegte, de illusieloosheid en de onverschilligheid hand in hand gaan met uitgebreide voetgangerszones in steden, verkeersluwte en een straatbeeld vol nordic walkers die allemaal hetzelfde T-shirt dragen waarop staat geschreven: ‘SPORT IS VOOR IEDEREEN’. Politiek en zelfs maar het elementairste vertrouwen in de democratie is door toedoen van de successen van Donald Trump, die de oorlog in Syrië beëindigd heeft en ook de kwestie Israël versus Palestina blijkt te hebben opgelost, zodat je niet langer tégen hem kunt zijn, volledig uit de gratie van de weldenkende burgers geraakt, en aan de macht is nu de Boze Burgers Beweging, de partij van de enige mensen die het nog waard vinden om bij verkiezingen hun stem uit te brengen. Merkel is verleden tijd en behoort tot de periode dat, zoals Britta meent, Duitsland ‘het gelukkigste land ter wereld’ was ‘zonder daar ook maar het flauwste benul van te hebben’.

 

Uiteindelijk is het een langdradig boek.

'Lege harten', kortom, is een onvervalste dystopie, wat onder meer per definitie inhoudt dat de karaktertekening van de personages niet altijd even fijn is als in een gewone, zeg maar ‘psychologische’ roman wél het geval moet zijn, dat misantropie en moralisme prominent aanwezig zijn, en dat je maar moet aannemen dat de weerspiegelingen in de glazen bol van de schrijver waarheidsgetrouwer zijn dan het schrikbeeld dat je zelf al dan niet ontwaart wanneer je door het raam kijkt en een blik werpt op de verte. Dat hoort nu eenmaal allemaal bij dat dystopische genre, en daar is dus niet veel verkeerd mee. Een veel groter probleem hier is dan ook dat 'Lege harten' méér dan een pessimistische toekomstparabel wil zijn, en zeker in de tweede helft zich ontpopt tot een terreurthriller vol soms geslaagde, maar vaker vergezocht aandoende plotwendingen die helaas geen tegenwicht vormen voor de uiteindelijke langdradigheid van het boek.

Christophe Vekeman

'Lege harten' van Juli Zeh is verschenen bij Ambo/Anthos
U
it het Duits vertaald door Annemarie Vlaming

Hebt u vragen over zelfmoord, dan kunt u terecht bij De Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of www.zelfmoord1813.be

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram