Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een ijssculptuur van bevroren tranen

Een ijssculptuur van bevroren tranenKunst & Cultuur

Christophe Vekeman over 'Hier ben ik' van Jonathan Safran Foer (Uitgeverij Ambo/Anthos).
Jonathan Safran Foer

Jonathan Safran Foer

Jonathan Safran Foer, de man over wie, getuige ongeveer elke recensie die ooit over hem is verschenen, niemand het lijkt te kunnen hebben zonder hem en passant even ‘het wonderkind van de Amerikaanse letteren’ te noemen, is inmiddels ook alweer bijna veertig jaar oud en levert ruim tien jaar na zijn tweede, wereldvermaarde roman Extremely Loud and Incredibly Close met Here I Am Hier ben ik – wederom een zeer lijvig boek af. Een boek dat niet autobiografisch is, benadrukt Foer zelf, en dat doet hij uiteraard omdat het boek onmiskenbaar sterk autobiografische trekken vertoont. Het betreft met name een heuse huwelijks- of beter scheidingsroman, die duidelijk geïnspireerd is op het op de klippen gelopen huwelijk van Foer en de eveneens zeer beroemde schrijfster Nicole Krauss, en waarin aan het begin al onmiddellijk duidelijk wordt dat de relatie tussen Jacob en Julia, zoals de belangrijkste protagonisten heten, serieus in het slop zit: ‘Jacob leerde de kinderen het verschil tussen “liggen” en “leggen”, maar met zijn vrouw praten kon hij niet meer.’ Die kinderen heten Sam, Max en Benjy, en ook zij hebben het niet altijd onder de markt, al moet daar meteen aan worden toegevoegd dat het uit elkaar vallende gezin in kwestie op de keper beschouwd wel degelijk, ondanks de onverbiddelijke problemen dus, een oord van fundamentele liefde is, iets wat ook resoneert in de titel van het boek, want ‘Hier ben ik’ was het antwoord van Abraham toen God diens naam riep en is een uitspraak die in de ogen van Jacob onvoorwaardelijke bereidheid en opofferingsgezindheid symboliseert. Het probleem is alleen dat zijn vrouw zijn geheime telefoon heeft gevonden en bijgevolg de ronduit scabreuze sms-conversatie las die Jacob onderhield met een vrouwelijke regisseur, – hijzelf is, net als Foer een tijdlang, scenarist van een tv-serie.

 

Hier ben ik zou je dan ook kunnen omschrijven als de literaire illustratie van het feit hoe moeilijk het is een man, een vrouw, een moeder, een vader en/of een zoon te zijn

Hier ben ik zou je dan ook kunnen omschrijven als de literaire illustratie van het feit hoe moeilijk het is een man, een vrouw, een moeder, een vader en/of een zoon te zijn, – vooral wanneer al deze zelfstandige naamwoorden tot overmaat van ramp ook nog eens worden voorafgegaan door het adjectief ‘Joods’. Ook daar gaat Hier ben ik immers in gelijke mate als pakweg het werk van Philip Roth over: over ‘het gevoel van Joods-zijn. Maar wat was dat gevoel?’

Het is een vraag die in het boek een dringend, zeer pregnant karakter krijgt wanneer Israël (net als de omringende landen) wordt getroffen – ‘verwoest’ wordt, luidt het in het boek – door een aardbeving van 7,6 op de Schaal van Richter, en Joden over de hele wereld worden opgeroepen om hun eigenlijk thuisstaat te komen verdedigen tegen de Arabische invasie die uiteraard vanzelf het gevolg van de catastrofe is. Ook Jacob, een ongelovige Jood die in Washington D.C. woont, ziet zich in volle huwelijkscrisis gedwongen zijn houding tegenover Israël en bijgevolg zijn eigen identiteit te bepalen…

Ook mensen, echter, die zich aan de Israëlisch-Palestijnse kwestie weinig gelegen laten liggen, zullen aan dit boek hun hartje kunnen ophalen, al was het maar omdat Foer echt wel bijzonder goed schrijft, met zinnen als ‘Julia bleef staan als een ijssculptuur van bevroren tranen’, ‘Ze was ongelukkig, maar ze was er niet van overtuigd dat haar ongeluk niet het geluk van een ander zou zijn’ of ‘Met een stem als een raam dat weet dat het ieder moment kan worden ingeslagen zei ze: “Ik ben een goede moeder, Mark”.’ Of neem, over Philip Roth gesproken, een passage als deze: ‘Hij deed elastiekjes om zijn pols – elastiekjes verhouden zich tot masturbatie als meel tot broodbakken – om zijn vingers gevoelloos te maken zodat hij ze niet meer herkende als behorend bij hemzelf. Dat werkte buitengewoon goed en het kostte hem bijna zijn hand.’

Toch is het juist ook zijn buitengewoon spitse, snedige schrijftrant die in dit boek bij momenten tegen Foer dreigt te werken, en dan met name in de dialogen. Nu wil ik aannemen, immers, dat Amerikaanse Joden tot de beste, snelste denkers en causeurs ter wereld behoren, maar de overvloed aan ad rem-geestigheden die de conversaties in dit boek kruiden, doet niet zelden afbreuk aan de geloofwaardigheid ervan, en hier en daar lijk je eerder naar een aflevering van Friends te kijken dan dat je een realistisch bedoelde roman leest. Maar zelf vind ik dat eigenlijk niet erg. 

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram