Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een nachtelijke deurentragedie

Een nachtelijke deurentragedieKunst & Cultuur

De Ierse schrijver Colm Toibin schrijft over het leven in de 21ste eeuw met personages uit de klassieke mythologie. Sterk, vindt Christophe Vekeman.
Colm Toibin, Het huis van de namen, De Geus

Colm Toibin, Het huis van de namen, De Geus

De nieuwe roman van de Ierse, in 1955 geboren Colm Tóibín, 'Het huis van de namen', vangt aan met een knap staaltje poëzie van de dood. Op de tweede bladzijde lopen we met name reeds tegen een mes aan ‘dat met intimiteit en precisie het zachte vlees onder het oor doorboort en dan geluidloos over de keel wordt gehaald, zoals de zon zich langs de hemel beweegt, maar sneller en met meer graagte, en dan zijn donkere bloed dat vloeit met dezelfde onontkoombare stilte als waarmee het nachtelijk duister neerdaalt over de vertrouwde dingen’.

U merkt het meteen: hier is niet de laagbegaafde bakkersdochter van om de hoek aan het woord. Wie dan wel? Niemand minder dan de befaamde Klytaimnestra, echtgenote van Agamemnon, moeder van Iphigenia, Orestes en Elektra, zijnde allen personages die wij (kunnen) kennen uit het werk van Homerus, Aischylos, Euripides, Sophocles en anderen – werk dat Tóibín niet zomaar navertelt of in een hedendaagse taal of context overplaatst, maar op basis waarvan hij in deze roman, zoals hij in zijn nawoord schrijft, zijn eigen verhaal heeft willen vertellen.

Niet dat dit verhaal sterk afwijkt van de versies van de oude Grieken: Klytaimnestra vermoordt Agamemnon omdat die hun dochter Iphigenia geofferd heeft aan de goden in ruil voor wind die gunstig in de zeilen van zijn oorlogsschepen blaast, waarna ze merkt dat zij lang niet de enige is in het gezin die voor wraakgevoelens vatbaar is – op een bepaald moment keert zelfs haar minnaar, de überbronstige Aigisthos, zich tegen haar…

Colm Toibin, Foto: Philippe Matsas/Opale
Colm Toibin, Foto: Philippe Matsas/Opale

'Het huis van de namen' is dan ook een boek vol duistere intriges, een echte nachtelijke deurentragedie die wordt aangedreven door geweld, seks, machtswellust en verraad, geschreven vanuit verschillende vertelperspectieven – naast dat van Klytaimnestra ook die van Elektra en Orestes – en altijd in een gepast spectaculaire stijl die prachtig aansluit bij de dito gebeurtenissen. Het is de verdienste van Tóibín dat hij, met zijn meer dan gemiddelde aandacht voor het (zwakke) vlees en het (rijkelijk in de rondte spattende) bloed van ‘zijn’ personages, hen schijnbaar moeiteloos voor ons, 21ste-eeuwers, tot leven weet te brengen, én daarbij niet te beroerd is om, wars van alle psychologie, ook nog eens het register van het klassieke jongensboek te bespelen: ‘Hij mikte zo goed mogelijk en wist een steen in de open bek van de hond te gooien, waardoor het beest meteen de adem benomen werd en het brullend van de pijn op zijn rug viel.’

Het lijkt erop of Toibin heeft iets als een boodschap of zelfs moraal willen verweven in zijn vertelling.
Christophe Vekeman

Toch lijkt 'Het huis van de namen' over nog meer te gaan, en meer bepaald dan over de gelijkenissen tussen de staat van onze hedendaagse geseculariseerde samenleving en het einde van de oude Griekse beschaving. Over de goden zegt Elektra op een gegeven ogenblik dat hun macht aan het afnemen is: ‘Over niet al te lange tijd zal het een andere wereld zijn, die zal worden beheerst door het daglicht. Over niet al te lange tijd zal het een wereld zijn die nauwelijks de moeite waard is om in te leven.’ Voeg daarbij dat Klytaimnestra de moord op haar man louter volvoert – en daarmee ellende brengt over zichzelf en alle anderen – omdat zij weigert de goden te raadplegen en volledig zelfstandig haar besluiten wenst te nemen, en het lijkt erop of Tóibín heeft iets als een boodschap of zelfs moraal willen verweven in zijn vertelling. Ik weet het niet, ik durf het niet te zeggen. Misschien eens aan hem zelf vragen, hedenavond in Passa Porta.

Christophe Vekeman

'Het huis van de namen' van Colm Toibin is verschenen bij De Geus.
Vertaald door Anneke Bok.

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram