Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een nummer in eigen bestaan

Een nummer in eigen bestaanKunst & Cultuur

Christophe Vekeman ontdekt Dag Solstad, een Noorse schrijver die wel eens voor de Nobelprijs genoemd wordt.

Er valt wel wat te lachen in dit boek van Dag Solstad

In 1992 – de auteur was toen op een haar na vijftig – verscheen van de Noorse Dag Solstad zijn elfde roman, en die is zonet ten langen leste in het Nederlands vertaald als Roman 11, boek 18, een titel waaraan wij uiteraard onmiddellijk merken dat wij hier te maken hebben met iemand die niet onder stoelen of banken steekt dat hij het leven als nogal absurd ervaart en bijgevolg een nadrukkelijk ironische literatuur wil bedrijven.

Dat laatste komt bijvoorbeeld ook tot uiting in de opvallende gewoonte van Dag Solstad om de hoofdpersoon van Roman 11, boek 18 soms gewoon met ‘hij’ aan te duiden, maar veel vaker met zijn volledige naam: nooit zomaar ‘Bjorn’ dus, maar altijd ‘Bjorn Hansen’.

Op die manier wordt uiteraard een sfeer van vervreemding gecreëerd, waarin Bjorn Hansen, hoeveel wij ook te weten komen over hem, toch altijd op vrij grote afstand van ons blijft. Nooit komt er een echt vertrouwelijke relatie tot stand tussen de lezer en hem: hij blijft, net als wij allemaal misschien, in wezen geïsoleerd en eenzaam, en het consequent gebruik door de auteur van de twee woorden ‘Bjorn Hansen’ krijgt algauw zelfs iets uitgesproken formeels, zodat de naam begint te klinken – zie ook de titel – als een onpersoonlijk nummer. En dat is de hoofdpersoon ook, zelfs voor zichzelf: niet meer dan een nummer in eigen bestaan.

In emotioneel opzicht is het huilen met de pet op.

Bjorn Hansen, een belastinginspecteur die, jazeker, net vijftig geworden is, is het soort van man die – over vervreemding gesproken – onophoudelijk te kijken staat van zichzelf. Blijkbaar heeft hij achttien jaar geleden zijn vrouw en zijn tweejarige zoontje in de steek gelaten om zijn minnares Turid naar haar geboortedorp Kongsberg te volgen, kennelijk vond hij Turid daar fascinerend en aantrekkelijk genoeg voor, maar vier jaar geleden, na dus veertien jaar met haar onder een dak te hebben gewoond, moest hij vaststellen dat hij voor geen geld meer met haar wilde samenleven.

Op zeker ogenblik komt zijn twintigjarige zoon plots in zijn leven opgedoken en merkt hij dat de jongen uiterlijk gesproken het evenbeeld is van zijn eigen vroegere zelf én – we blijven spreken over vervreemding – dat hij de kerel desondanks eigenlijk totaal niet kan uitstaan…

De weerzin die Bjorn Hansen tegenover zijn zoon Peter voelt, is veelzeggend genoeg een van de grootste, echtste gevoelens die Dag Solstad hem laat ervaren. Voorts is het in emotioneel opzicht huilen met de pet op, en het is dan ook treffend dat zowel Bjorn Hansen als Turid toen zij nog een stel vormden fel actief waren in een amateurtoneelgezelschap, dat zich toelegde op het op de planken brengen van licht operettewerk. Dat Bjorn Hansen echter ook in die tijd al nood had aan diepgang en echtheid, blijkt wel uit het feit dat hij ervoor ijverde eens, voor de verandering, een stuk van Ibsen op te voeren. Hij kreeg zijn zin en het werd een fiasco, dat leidde tot het einde van zijn relatie met Turid…

© Baard Henriksen
Dag Solstad

Die hele relatie had trouwens sowieso veel weg van amateurtoneel. Ook het gevoel van jaloersheid, bijvoorbeeld, dat het flirterige gedrag van Turid bij Bjorn Hansen teweegbracht, was dermate onecht dat hij het alleen maar voelde, écht voelde, als hij het speelde. ‘(…) zijn jaloezie barstte in alle hevigheid los. Dat dacht Turid Lammers althans. De waarheid was dat hij gewoon maar deed alsof.’

En toch dus lezen wij even later: ‘Maar hij gedroeg zich jaloers, hij toonde haar alle klassieke tekenen. En hij deed niet alsof, hij voelde het duistere labyrint van de jaloezie in zich, de diepe verlatenheid en de duistere woede, de afkeer en afstoting, dat alles schoot duister, intens en sidderend door hem heen. Maar het was slechts schone schijn.’

Geen wonder dus dat Bjorn Hansen zich op zeker ogenblik zonder te weten wat hij juist doet en dus wederom tot zijn verbazing tegenover zijn drugsverslaafde huisarts blijkt te laten ontvallen: ‘Wat me kwelt is dat mijn leven zo onbeduidend is.’

Van een uitdagende complexiteit, maar wel degelijk bijzonder geestig.

Het is een beslissend moment in deze enerzijds glashelder geschreven en misschien zelfs al te ordelijk en keurig gecomponeerde roman, die terzelfdertijd echter in psychologisch opzicht van een uitdagende complexiteit en voorts wel degelijk bijzonder geestig is. Het maakt van Roman 11, boek 18 licht verteerbare zware kost, die weliswaar tot schrokken inviteert, maar beter, teneinde alle finesses en nuances te smaken, mondjesmaat gedegusteerd wordt. 8 op 10 lijken mij de juiste cijfers te zijn.

Christophe Vekeman

'Roman 11, boek 18' van Dag Solstad is verschenen bij Podium

Uit het Noors vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram