Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Een toonbeeld van miskenning

Een toonbeeld van miskenningKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las de biografie van John Williams, auteur van Stoner.
Portret van schrijver John Williams

Schrijver John Williams

De titel van de biografie van John Williams, 'De man die de perfecte roman schreef', verwijst naar een artikel dat in 2007, dertien jaar nadat kettingroker Williams op tweeënzeventigjarige leeftijd was gestorven aan ademhalingsproblemen, te verschijnen kwam in The New York Times, en waarin een letterkundig historicus het lang vergeten Stoner de hemel inprees. Het betekende het begin van een revival die vrijwel uniek in de literatuur moet worden genoemd: Stoner, dat in 1965 dixit biograaf Charles J. Shieldsbijna met volledige onverschilligheid werd onthaald’ en een jaar na publicatie doodleuk uit de handel werd gehaald, zou na het New York Timesstuk zeker in Europa – en met dank aan de Nederlandse uitgever Oscar Van Gelderen van Lebowski – een onwaarschijnlijke bestseller worden.

Fantastisch, natuurlijk, maar anderzijds tevens ongemeen wrang, temeer omdat ook Williams’ andere romans er tijdens zijn leven nooit in slaagden in de boekwinkel al was het maar het kleinste potje te breken. De recensenten plachten er trouwens ook al geen pap van te lusten: Butcher’s Crossing, bijvoorbeeld, uit 1960, werd indertijd genadeloos afgeserveerd als een ‘mislukte, pretentieuze western’ en er geraakten niet meer dan een paar duizend exemplaren van verkocht.

Williams had dan ook geen andere keus dan zijn leven lang te blijven lesgeven op de universiteit teneinde brood op de plank te vergaren. Om de pijn van de miskenning te verzachten dronk en rookte hij zich vier huwelijken lang te pletter, en toen hij er met zijn roman Augustus dan toch eens in slaagde een grote prijs te verwerven, vond hij er niets beters op dan van de weeromstuit ‘onuitstaanbaar’ van verwaandheid te worden. 

Cover van de biografie van John Williams
Charles J. Shields, John Williams - de man die de perfecte roman schreef, Lebowski Publishers

Een groots en meeslepend leven leidde hij kortom hoegenaamd niet, en 'De man die de perfecte roman schreef' is dan ook zowat het absolute tegendeel van pakweg de biografie van Keith Richards, waar je immers ook van smullen kan wanneer de muziek van de Rolling Stones je volledig gestolen kan worden. Ook is het boek wel behoorlijk goed, maar nu ook weer niet spectaculair knap geschreven, met af en toe al te voor de hand liggende observaties en inzichten als ‘De lezers van geschiedenisboeken en biografieën hebben het voordeel het eind van het verhaal te kennen, maar degene die het meemaakt, tast in het duister’.

Toch is deze biografie een aanrader voor mensen die houden van Williams’ werk – en dat zijn er als gezegd niet weinig –, deels omdat de moraal van het leven van John Williams (het zijn niet steeds de bestsellerauteurs die de mooiste boeken schrijven) behoorlijk behartigenswaardig is, maar vooral ook omdat Shields overtuigend de fundamenten van Williams’ schrijverschap weet bloot te leggen. De grote rol die fictie in zijn leven zou spelen, werd al aangekondigd door een voorval in zijn kindertijd dat hem voor het eerst de veranderlijkheid, betrekkelijkheid en onbetrouwbaarheid van de waarheid of realiteit onder de neus zou wrijven: op zijn negende ontdekte hij dat zijn zogenaamde vader niet zijn eigenlijke verwekker was. Zijn echte vader werd toen John zelf twee was vermoord door een vreemdeling in Wichita Falls, Texas, waar het gezin woonachtig was. Hoewel, was ook dát wel waar? Nergens, niet in kranten uit die tijd, en evenmin in rechtbankverslagen, wordt immers van een dergelijke misdaad gewag gemaakt, en de kans lijkt niet gering dat pa-lief gewoon met de noorderzon is vertrokken, al dan niet aan de zijde van een minnares. Later zou John zelf in Wereldoorlog Twee naar eigen zeggen in zijn vliegtuig neergehaald worden door de Jappen, waarna hij een oorlogsmedaille in ontvangst nam – maar ook dat verhaal is zeer twijfelachtig. Het litteken onder zijn sleutelbeen dat hij, zoals hij graag beweerde, bij die gelegenheid aan een schotwond had overgehouden, was in werkelijkheid een souvenir aan die keer dat hij op zeventienjarige leeftijd per ongeluk op zichzelf gevuurd had…

De moeite waard, maar alleen als je eerst Williams' romans hebt gelezen en goedgekeurd.
Christophe Vekeman

Het schrijverschap van Williams werd echter niet enkel aangedreven door de nood aan fictie, fantasie en escapisme, maar ook door zijn grote gevoeligheid en de dito trauma’s waarvoor hij bijgevolg zo vatbaar was. Denk aan een hartverscheurende scène als deze: ‘Toen John vier was, deed hij een vreselijke en aandoenlijke herinnering aan zijn moeder op. Hij hoorde iets in de kast in de hal. Toen hij de deur opende, zag hij zijn moeder, neergeknield achter een gordijn van zwaaiende jassen, verstopt als een kind, met haar gezicht in de handen, snikkend.’

Zeker de moeite waard dus, deze biografie – maar alleen als je eerst Williams’ romans, die in het boek overigens uit-en-te-na worden samengevat, hebt gelezen en goedgekeurd.

Christophe Vekeman

Charles J. Shields, John Williams: De man die de perfecte roman schreef, verschenen bij Lebowski Publishers

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram