Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Elke wildvreemde een individu

Elke wildvreemde een individuKunst & Cultuur

Op reis gaan zit er de komende weken niet in. Daarom reist Christophe Vekeman in gedachten naar New York, met een bundel columns van Maeve Brennan.

Met Maeve Brennan is het aangenaam wandelen door New York

Wat er ook van zij, en hoe onverwacht goed en snel deze verschrikkelijke crisis in ons eigen land ook zou mogen aflopen, één van de dingen die hoe dan ook vaststaan is dat reizen naar de Verenigde Staten een hele poos onmogelijk zal wezen. Troostelozer gedachte is vanzelfsprekend nauwelijks denkbaar, maar de geest is vrij, gelukkig, en een echte lezer voelt zich sowieso nooit sterk gedwongen om zich neer te leggen bij de harde feiten van de werkelijkheid. Op de vleugels van de verbeelding, kortom, reizen we waarheen we willen, en geholpen door de verzameling columns van Maeve Brennan die zopas vertaald is als De breedsprakige dame verplaatsen wij ons zelfs moeiteloos, niet zomaar naar New York, maar naar het New York van de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw, volgens Brennan zelf ‘de lastigste, onstuimigste, ambitieuste, verwardste, meest komische, droevigste, koudste en menselijkste stad die er bestaat’.

Brennan publiceerde haar ‘columns’, van overigens zeer sterk wisselende lengte – sommige zijn ettelijke bladzijden lang –, in The New Yorker, maar in haar voorwoord geeft de in 1917 in Ierland geboren schrijfster te kennen dat zij ook na vijfentwintig jaar niet aan zichzelf kan denken als aan een ‘echte’ New Yorker en dat grote delen van de stad haar volstrekt onbekend zijn. Voorts gaat ze bijna nooit naar het toneel of de film of tentoonstellingen of kunstgalerijen, en neemt zij alleen het openbaar vervoer als ze tracht te stoppen met roken. Ze omschrijft zichzelf, steeds nog in datzelfde voorwoord, als absoluut niet nieuws- of leergierig.

Maeve Brennan was een rolmodel voor de jonge Audrey Hepburn

De lezer kan er zijn voordeel maar mee doen, zo blijkt algauw: Brennan maakt inderdaad niet heel erg veel spectaculairs mee in dit boek – op een bepaald moment valt er een vrouw van een jaar of dertig ten prooi aan een hartstilstand dood neer op straat; op een ander ogenblik brandt er een huis af bij de schrijfster in de buurt –, maar de wijze waarop zij verwoordt wat er haar zoal ter ore en onder ogen komt in bars en restaurants en in de trein (gezien het aantal keren dat ze zich daar bevindt, was ze zo’n beetje onophoudelijk bezig van de tabak af te raken) is wel degelijk vrij indrukwekkend en in elk geval onderhoudend.

Brennan is erg goed in het beeldend beschrijven van het uiterlijk van mensen, lees maar: ‘Zijn haar was zwart, dik en glanzend, als gepoetste laarzen’, ‘haar huid zag eruit als de uitgerekte witte, katoenen handdoeken die je in armetierige hotels krijgt’, of ‘Hij was heel knap, uitgezonderd zijn neus, die, net als de neus van Marilyn Monroe, onduidelijk en vaag was, en daardoor bijna dik leek. Maar de neus van Marilyn Monroe maakte haar schoonheid nog ontroerender dan zij misschien was geweest als haar gezicht volmaakt was geweest, en door de neus van de jongeman was zijn gezicht niet verwijfd.’

Koppel dit soort van – soms inderdaad ‘breedsprakige’ maar juist daardoor zo entertainende – beschrijvingen van wildvreemden aan de vaststelling van Brennan, ergens, dat de uitdrukking van gezichten in een menigte vaak eenvormig is, zodat de gedachte de kop opsteekt dat alle mensen ‘schapen’ zijn, of aan een zin als ‘Als je langs Broadway loopt is het alsof je een loterijbriefje bent – een briefje in een glazen vat dat met alle andere briefjes heen en weer wordt geschud’, en het gaat er vanzelf op lijken dat een van de grote schrijfdrijfveren van Maeve Brennan erin bestaat dat ze van gezichtsloze en wildvreemde anonieme stedelingen koste wat het kost individuen wil maken. En als gezegd geeft ze niet enkel haar ogen goed de kost, maar zorgt zij er bovendien voor dat haar beide oren voortdurend te luisteren liggen. ‘Goed, als je nou echt een definitie wilt hebben,’ zegt een man tegen zijn vrouwelijk gezelschap aan een restauranttafel, ‘ik ben een socialist die geïnteresseerd is in lust.’

De straten van New York liggen er niet zelden vijandig of gewoon treurig bij.

Maeve Brennan behoorde naar verluidt tijdens de beste jaren van haar leven tot de absolute jetset van New York en zou zelfs als rechtstreeks rolmodel hebben gefungeerd voor de twaalf jaar jongere Audrey Hepburn, maar eindigde als zwerfster die louter nog onderdak wist te vinden in de psychiatrische kliniek waar zij in 1993 overleed. Ook in haar columns is het leven lang niet altijd een pretje: eenzaamheid is troef, de straten van New York liggen er niet zelden ‘vijandig of gewoon treurig’ bij, ‘wat totaal geestdodend werkt’, en met name Sixth Avenue bestaat uit blokken die ‘niets anders dan dreiging of de belofte dat ze zeker ineen zullen storten’ te bieden hebben. ‘De gebouwen hebben niets van een verleden of van een toekomst over zich, geen suggestie van voorbije of toekomstige levens, maar ze herinneren alleen aan dingen die niet hadden moeten gebeuren en de belofte van dingen die niet zouden moeten gebeuren.’

Vaak genoeg, echter, weet Brennan door haar observatie- en formuleringsvermogen, en door haar gulle mededogen, de lezer alsnog te verkwikken, gelukkig.

Christophe Vekeman

'De breedsprakige dame' van Maeve Brennan is verschenen bij Athenaeum
Uit het Engels vertaald door Rosalien van Witsen

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram