Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Figurant in eigen leven

Figurant in eigen levenKunst & Cultuur

De Fransman Jean de la Ville de Mirmont stierf in 1914 aan het front. Amper enkele maanden nadat zijn roman 'De zondagen van Jean Dézert' verschenen was. Is de literatuurgeschiedenis hiermee een literaire grootmeester mislopen? Het woord is aan Christophe Vekeman ...

Met dit boek kan je flaneren in de stad vanuit je luie zetel

De zondagen van Jean Dézert van de te Bordeaux geboren Jean de la Ville de Mirmont is een korte roman die verscheen in 1914 en begint met een citaat van Cervantes ter omschrijving van het titelpersonage: ‘Over het gewone volk heb ik niets anders te zeggen dan dat het alleen maar goed is om het aantal mensen dat leeft te vergroten.’

Een nogal nietsontziende, boude uitspraak is dat, door het hardop formuleren waarvan, bijvoorbeeld in de context van een interview, mensen zich heden ten dage, in onze samenleving, bitter weinig sympathiek zouden maken, maar ook wanneer je een en ander bekijkt in het licht van een tijd waarin het in de letterkunde nu eenmaal wémelde van de ‘overtollige mensen’ komt de keuze voor het citaat redelijk opzienbarend over.

Gaat de schrijver van dit duidelijk autobiografische geschrift – kijk alleen al naar de gelijkenis tussen de namen Jean Dézert en Jean de la Ville – werkelijk zichzelf neerzetten als een volstrekt inwisselbaar stuk onbenul? Gaat hij echt ruim tachtig bladzijden lang, om het met vertaalster Mirjam de Veth in haar dertig pagina’s tellende nawoord te zeggen, ‘net als Lucky Luke’ schieten ‘op zijn eigen schaduw’?

Dat doet hij, ja, even doeltreffend als onverbiddelijk, maar de vergelijking met Lucky Luke is des te beter gekozen omdat Jean de la Ville niet alleen met scherp schiet doch ook met humor schrijft. Het is in deze humor dat de kwaliteit van dit aparte kleinood schuilt; het is deze humor die aan het boek en dus ook aan Jean Dézert bestaansrecht verleent.

Jean de la Ville de Mirmont

Dat het de schrijver er niet om te doen is de lezer waarlijk mee te slepen op een tocht door het rijk van de grote emoties, blijkt meteen al uit de eerste zin, die volgt op het citaat van Cervantes en die de afstand tussen schrijver en hoofdpersoon – en daarmee ook tussen lezer en hoofdpersoon – nog vergroot. ‘Laten we hem Jean Dézert noemen, deze jongeman,’ stelt De la Ville in gelijke mate besluitvaardig als achteloos voor. 

Later zal de schrijver nog verschillende keren doodleuk in de tekst opduiken, bijvoorbeeld wanneer hij zich aangaande een collega van kantoorklerk Dézert schouderophalend afvraagt: ‘Waarom zou ik hem beschrijven?
Maar de zeventwintigjarige Dézert zelf wordt door de zevenentwintigjarige schepper naar wie hij gemodelleerd is dus wel degelijk beschreven.

Het opvallendste aan zijn verschijning blijkt daarbij ‘zijn grote snor’ te zijn, zoals het enige afwijkende aan de kamer die hij bewoont op de vijfde verdieping tegenover warenhuis ‘Petit Saint-Thomas (daar steekt verder niets achter)’ het ongewoon lage plafond is.

Als Jean Dézert op een stoel zou gaan staan, zou hij zich genoopt zien het hoofd te buigen. Maar het verlangen om dat – zoals zoveel andere dingen – eens uit te proberen is nog nooit bij hem opgekomen.’ Het mag niet de geringste twijfel lijden dus: Jean Dézert maakt deel uit van een ‘wereld, waarin sommigen acteurs en anderen toeschouwers zijn, maar waar hij slechts een figurant is.’

De tijd gaat snel als men zich vermaakt.

Zoals de titel al aangeeft, zijn het de zondagen die deze ambtenaar ‘op het ministerie van Welzijnsbevordering’ het meest na aan het hart liggen, en het tweede deel van de roman vertelt hoe Jean Dézert, ontypisch vitalistisch gestemd, een van zijn zondagen besteedt aan het zich gewillig laten verleiden door verschillende reclamebiljetten die hem op straat in de handen gedrukt zijn.

Zo komt hij bijvoorbeeld in een Oosterse badinrichting terecht, waar de masseur helaas niet present blijkt te zijn; in een ‘moderne haarsalon’, waar zijn haar veel te kort wordt geknipt; in een ‘vegetarisch, anti-alcoholisch restaurant’, waar een mens uiteraard ook niet vrolijker wordt; in de bioscoop, waar hij in slaap sukkelt. Eenmaal wakker merkt hij dat het al vijf uur ’s middags is. ‘De tijd gaat snel als men zich vermaakt.’

Definitieve teleurstelling daalt over hem neer in het derde en laatste deel van de roman, die ermee eindigt dat hij zelfmoord overweegt. Van ophanging, evenwel, kan helaas geen sprake zijn, want het plafond van die kamer van hem is dus, zoals wij ons herinneren, werkelijk aan de al te lage kant…

Zou De la Ville zich zonder zijn vroegtijdige dood ontwikkeld hebben tot de auteur van een belangwekkend oeuvre?

Jean de la Ville de Mirmont was niet ouder dan een jaar of zes à zeven toen hij, zo leren wij uit het voormelde, zeer lezenswaardige nawoord, op zijn beurt een zelfmoordpoging ondernam, en wel door een fles inkt leeg te drinken. De poging, uiteraard, mislukte, maar de dood haalt dan toch zijn slag thuis als de schrijver in 1914 sneuvelt in de loopgraven.

Zou De La Ville, die nu niet meer dan deze roman, een aantal gedichten en een paar korte verhalen achterliet, zich zonder dit vroegtijdig eind hebben ontwikkeld tot de auteur van een oeuvre van belangwekkend formaat? Het valt onmogelijk uit te maken, dus laat ons gewoon maar dankbaar wezen voor dit ene boekje dat hem inmiddels al meer dan honderd jaar heeft overleefd.

Christophe Vekeman

'De zondagen van Jean Dézert' door Jean de La Ville de Mirmont is verschenen bij Oevers
Uit het Frans vertaald door Mirjam de Veth

Wie vragen heeft over zelfmoord, kan terecht bij de Zelfmoordlijn. Bel 1813 of ga naar www.zelfmoord1813.be

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram