Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Griekse componist Mikis Theodorakis, bekend van de Sirtaki, is overleden

Griekse componist Mikis Theodorakis, bekend van de Sirtaki, is overledenBlijf verwonderd!

De Griekse componist Mikis Theodorakis is overleden. Hij werd 96. Als zijn naam u niet bekend in de oren klinkt, dan toch wel zijn muziek. In elk Grieks restaurant en op menig Belgisch trouwfeest -aan het einde van de avond- weerklinkt het beroemde deuntje uit "Zorba de Griek". Maar Mikis Theodorakis, de componist, heeft zoveel meer onvergetelijke muziek gecomponeerd. Zijn levensverhaal zou bovendien een film kunnen zijn, tegen de achtergrond van de recente Griekse geschiedenis.

Mikis Theodorakis

Mikis Theodorakis, in 1925 geboren op het eiland Chios, was als kind al gefascineerd door muziek. Nog voor hij een instrument leerde spelen, schreef hij zijn eerste liederen. Zijn eerste concert gaf hij op zijn 17e.

Hoewel nog erg jong toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, sloot hij zich aan bij het Griekse verzet. Hij bleef actief toen de bezetting uitmondde in een aanslepende burgeroorlog tussen Griekse communisten en de door Britten en Amerikanen gesteunde regering. Aan het einde van de burgeroorlog, in 1949, werd hij gevangen gezet in een heropvoedingskamp voor communisten op een eiland in de buurt van Kaap Soenion.

Poëzie

Daar leerde hij de dichter Yannis Ritsos kennen. Diens gedicht "Epitaphios", een dodenzang van een moeder voor een neergeschoten stakende arbeider, bewerkte hij in 1960 tot acht liederen. Opvallend was dat hij daarbij teruggreep naar de rebetiko-ritmes en de traditionele instrumenten uit de Griekse volksmuziek.

Het recept sloeg aan, en smaakte naar meer. Theodorakis (en hij trouwens niet alleen) ging ook poëzie van andere dichters, zoals Nobelprijswinnaars Seferis en Elytis -maar later bijvoorbeeld ook de Chileen Pablo Neruda- op muziek zetten.

Dankzij Theodorakis werd Seferis' vers "Arnisi" ("Negatie") een volkslied in heel Griekenland. Op concerten bewaarde hij het vaak voor het laatst, en dan werd het meegezongen door tienduizenden mensen. Ook "Axion esti" ("wees waardig"), een vers van Elytis, groeide uit tot zo'n klassieker.

"Arnisi (Sto perigiali)", hier vertolkt door Alexandra Gravas:

In West-Europa kennen we Mikis Theodorakis in eerste plaats van zijn deuntjes die ons als "typisch Grieks" in de oren klinken. Dat komt natuurlijk vooral door het weergaloze succes van de "Dans van Zorba", uit de soundtrack die Theodorakis in 1964 componeerde voor de film “Zorba the Greek”, met Anthony Quinn en Alan Bates. De "sirtaki" beheerste wekenlang de hitparades. Theodorakis maakte de bouzouki, het Griekse snaarinstrument, in één klap wereldberoemd.

"Zorba's dance" uit "Zorba the Greek" (1964), Theodorakis kreeg een Oscar voor de muziek:

Maar rond diezelfde periode schreef hij ook heel andere muziek. Hij bewerkte de herinneringen van Iakovos Kambanellis aan het concentratiekamp Mauthausen tot een klassiek geworden liederencyclus.

Liesbeth List

De Mauthausen-liederen werden vertolkt door Maria Farantouri, de zangeres die op haar zestiende door Theodorakis werd ontdekt en zo vaak met hem samenwerkte dat hun namen soms in één adem worden genoemd. Ook in het Nederlands taalgebied vonden ze veel weerklank, want ze werden vertaald door Lennart Nijgh en gezongen door Liesbeth List.

Het "Hooglied" ("Asma asmaton") uit de Mauthausen-cyclus, vertolkt door Liesbeth List:

In 1967 kwam na een staatsgreep het kolonelsregime aan de macht in Griekenland en belandde Theodorakis opnieuw achter tralies.

Kolonelsregime

Onder internationale druk –van o.a. artiesten als Arthur Miller, Dimitri Sjostakovitsj en Harry Belafonte-, kwam hij vrij, maar moest hij het land verlaten. Tijdens zijn ballingschap bleef hij, net als dat andere Griekse icoon Melina Mercouri, onvermoeibaar tekeergaan tegen de junta. Hij trad overal ter wereld op met politiek geladen protestliederen en werd de stem van het verzet.

In die periode bleef hij ook onafgebroken componeren. Hij schreef o.a. de muziek voor de politieke thriller "Z" van Costa-Gavras en van "Serpico", de politiefilm met Al Pacino in de titelrol.

Toen hij na de val van het kolonelsregime in 1974 triomfantelijk naar zijn vaderland terugkeerde, woonden tienduizenden Grieken zijn concerten bij.

Hij was binnengehaald als een held, maar zijn gloriedagen lagen stilaan achter hem. Hij maakte weliswaar nog altijd mooie muziek, maar niet meer de memorabele dingen van de jaren 60 en 70.

"Een patriot"

Bovendien verspeelde hij politiek zijn krediet door van communistisch links naar centrumrechts te slingeren. Gedurende twee jaar was hij minister in de regering van Konstantinos Mitsotakis.

Tijdens de Griekse crisis werden de protestliederen van Theodorakis opnieuw relevant. Ze weerklonken op tal van manifestaties. Ook de componist –hoogbejaard of niet- liet zich daarbij niet onbetuigd. Toen de ordediensten in opspraak kwamen omdat ze betogende bejaarden met traangas uit elkaar hadden gedreven, bleek een van de getroffen ouderen de dan 90-jarige Mikis Theodorakis te zijn.

En hij bleef op straat komen, nu eens vóór, dan weer tegen het beleid van de Griekse premier Tsipras en zijn linkse partij Syriza. Zo sprak hij zich in 2018 nog uit tegen de omstreden nieuwe naam "Noord-Macedonië" voor de Griekse noorderbuur. Links verweet Theodorakis een nationalist te zijn geworden. "Een patriot", zo zei hij zelf.

Bron: VRT NWS