Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
In Het Licht Van De Dood

In Het Licht Van De DoodKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las 'De Zeven Gehangenen' van Leonid Andrejev, een vroegtwintigste-eeuwse novelle over het leven en de dood.
De Zeven GehangenenThomas Rap

De heruitgave van een 'vergeten' novelle

Vandaag is Leonid Andrejev uiteraard in het geheel niet zo bekend meer als bijvoorbeeld Anton Tsjechov of zijn – althans een periode lang – goede vriend Maxim Gorki, maar aan het begin van de twintigste eeuw werd zijn werk wel degelijk heel druk gelezen en schijnt hij zelfs te hebben behoord tot de best betaalde schrijvers van Rusland. Vanaf de dood van zijn vrouw in 1906 wijdde Andrejev zich dan ook voltijds aan de literatuur, maar daarvóór was hij mede aan de kost gekomen als advocaat en rechtbankjournalist, wat wel niet echt als een verrassing zal komen voor de lezer van De zeven gehangenen, Andrejevs novelle die verscheen in 1908 en overigens een jaartje later al, vanzelfsprekend in vertaling, als feuilleton gepubliceerd werd in de Vlaamse krant Het volk – zó populair was hij dus.

Leonid AndrejevMaxim Petrovich Dmitriev
Andrejev wijdde zijn leven voltijds aan het schrijversschap na de dood van zijn vrouw

Maar De zeven gehangenen was niet alleen een geliefd, het was – en is nog steeds – vooral ook een meesterlijk werkje. Niet meteen een boek, nee, waarvan je geestelijk enorm opkikkert, allesbehalve een proza geworden prozacpilletje dus, en toch van dien aard dat je de lectuur ervan naderhand, als het uit is en jijzelf in zak en as druilerig zit te somberen, voor geen geld had willen missen.

In weerwil van de enigszins misleidende titel gaat de novelle niet over zeven mensen die zijn opgehangen, maar wel over zeven mensen die eerstdaags zúllen worden opgehangen. Te beginnen met vijf terroristen, onder wie twee vrouwen en allen tussen de negentien en de achtentwintig jaren oud, die in het tsaristische Rusland waarin het boek zich afspeelt een op het nippertje verijdelde bomaanslag op een dignitaris wilden plegen en zich in de beklaagdenbank als op afspraak hetzelfde gedragen, ‘kalm’, namelijk, en ‘zeer ernstig en overdacht: hun minachting voor de rechters was zo groot dat niemand behoefte had zijn lef te tonen met een overbodige glimlach of valse vrolijkheid.’ Dat hebben zij met elkaar gemeen dus, maar toch zijn de onderlinge verschillen voorts behoorlijk groot. Over de ene, Werner geheten, deelt Andrejev ons bijvoorbeeld mede dat als een gezicht op slot zou kunnen, ‘deze verdachte zijn gezicht als een kluisdeur dichtgesmeten en gezekerd met een stalen hangslot’ had, terwijl over een van Werners handlangers geschreven staat: ‘De dood straalde zo duidelijk van hem af dat de rechters vermeden hem aan te zien; zijn leeftijd was moeilijk te bepalen, als bij een reeds ontbindend lijk.’

Eén ding lijkt bij dit alles als een paal boven water te staan: het verschil tussen een zinvol en gelukkig leven en een niet-leven van angst en helse kwel bestaat louter uit de kennis van je eigen sterfdatum.

En dan zijn er voorts nog twee, kort voordien al berechte individuele misdadigers die samen met de vijf per strop de hoogte zullen worden in getrokken en die wat mij betreft nog heel wat meer tot de verbeelding spreken. De eerste is de drankzuchtige nietsnut alsook zwijgzame paardenranselaar annex mislukte verkrachter, mislukte brandstichter en dito roofmoordenaar Ivan Janson, een allround zielenpoot zoals je ze enkel in Russische romans van minstens honderd jaar geleden tegenkomt. ‘Hij kreeg in de gevangenis goed te eten, kwam binnen een paar dagen al aan en begon zichzelf lang niet mis te vinden. Nu zou de boerin me wel willen, dacht hij. Nu ben ik een dikkerd, niet minder dan de baas.’ De andere is de bijgenaamde ‘Giel Zigeuner’, omtrent wiens verleden niets anders bekend is dan dat hij op zijn allerminst een drievoudig moordenaar is en over wie Andrejev bijzonder treffend weet te melden: ‘Zijn flitsende blik was angstwekkend rechtstreeks en gulzig, en elk voorwerp waarop even zijn blik rustte leek aan hem iets kwijt te raken, een deel van zichzelf in te leveren en iets anders te worden. Een sigaret waarnaar hij even had gekeken werd even onsmakelijk als een peuk uit andermans mond.’ 

Heel verschillende types allemaal, kortom, die echter niet alleen door hun zeer dichtbije toekomstige lot met elkaar zijn verbonden, maar ook, zo blijkt algauw, en hoe onverschillig, koel en onverschrokken zij soms aanvankelijk ook mogen lijken of zijn, door het feit dat zij zonder uitzondering op zeker ogenblik, wanneer puntje bij paaltje komt, door een vreselijke doodsangst overvallen worden: levend in een niemandsland dat enerzijds begrensd wordt door het alledaagse mensenbestaan dat feitelijk al tot het verleden behoort, en anderzijds door het mysterie van het onvoorstelbare, worden zij alle zeven vroeg of laat gewaar hoe niet alleen de wereld hun volkomen vreemd wordt, maar ook hoe zij onwillekeurig zichzélf ontglippen en volstrekt identiteitsloos worden, met alle gruwelijke gevolgen van dien. Eén ding lijkt bij dit alles als een paal boven water te staan: het verschil tussen een zinvol en gelukkig leven en een niet-leven van angst en helse kwel bestaat louter uit de kennis van je eigen sterfdatum. Geluk kan slechts gedijen, kortom, wanneer iemand waarlijk in de waan verkeert, ongeacht van wat hij beweert of niet beweert, dat hij onsterfelijk is…

De mensen zijn gek, ik heb het altijd al gezegd, maar goed: wie één boek lezen wil over de dood, hij kieze dit. Een gewéldig boekje, zoals ik al zei. En zeker niet al te dik – want het leven is kort. 

Christophe Vekeman

'De Zeven Gehangenen' is verschenen bij Thomas Rap

Uit het Russisch vertaald door Jan Robert Braat

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram