Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Hoe de fresco's van Piero della Francesca klonken volgens componist Bohuslav Jan Martinu

Hoe de fresco's van Piero della Francesca klonken volgens componist Bohuslav Jan MartinuBlijf verwonderd!

Elke zondagochtend tijdens Klara Staat Op (7-10u) licht Sander De Keere een nieuw schilderij toe dat als inspiratie diende voor een muzikale compositie. Dit keer is dat de frescocyclus rond het Heilige Kruis (ca. 1452-1466), geschilderd door Piero della Francesca.
Gennaro Cucciniollo

De legende van het Heilige Kruis, ca. 1452-1466

Piero di Benedetto di Pietro, beter bekend als Piero della Francesca (ca. 1415/22-1492) was een van de belangrijkste Italiaanse schilders uit de vroege renaissance. Hij wordt beschouwd als de meester van ‘monumentale stroming’. Tijdens zijn leven had hij een aanzienlijke reputatie maar werd snel vergeten tot in de twintigste eeuw. In de twintigste eeuw werden hij en zijn kunst weer herontdekt omwille van de gemeenschappelijke elementen zoals bijvoorbeeld de aandacht voor de geometrie. In zijn kunst zijn sterke horizontale en verticale elementen. Hij paste tevens ook de Florentijnse ontdekking van het lineair perspectief toe. Zijn kunst wordt tevens ook gekenmerkt door de aandacht voor wiskundige, geometrische figuren en veel licht, met een heldere atmosfeer.

Zijn grootste werk is deze frescocyclus, genaamd "De legende van het heilige kruis" dat zich in de Cappella Maggiore van de Basiliek van San Francesco, Arezzo bevindt. Er bestaat consensus dat hij werkte aan dit fresco tussen 1452 en 1466. Sommige bronnen durven deze periode ook in twijfel te trekken en suggereren dat della Francesca slechts vanaf 1457 de verderzetting van dit fresco is begonnen. Het wordt zijn grootste en beste werk beschouwd. Initieel was de schilder Bicci di Lorenzo begonnen aan dit werk, maar hij overleed al in 1452, dus nam Piero della Francesca het over van hem. Hij had enkel de vier evangelisten in het gewelf en de triomfantelijke boog met het Laatste Oordeel en de Twee kerkleraren. De tiendelige cyclus bevindt zich in de hoofdkapel. Het thema van de frescocyclus is gebaseerd op het dertiende-eeuws boek Legenda Aurea van Jacobus de Voragine.

Gennaro Cucciniello
Fresco, De legende van het Heilige Kruis door Piero della Francesca

Piero della Francesca werd gevraagd deze tiendelige cyclus af te werken. De legende van het Heilige Kruis of ook wel De geschiedenis van het Heilige Kruis. De manier waarop Piero della Francesca de verhalencyclus rond het Heilige Kruis heeft afgebeeld en zijn persoonlijk aanpak hierin zorgt ervoor dat dit hoort tot een van de meest prestigieuze en bewonderde stukken uit de Westerse kunst. De legende betreft de wonderbaarlijke oorsprong van het Heilige Kruis. De verhaallijn start bovenaan op de rechtermuur en beweegt van rechts naar links. De manier waarop de fresco’s zijn gemodelleerd, maakt het voor de toeschouwer mogelijk om elke scène duidelijk te zien, ook al staat die misschien hoog. Ook is elke scène een continu verhaal, waar meerdere gebeurtenissen plaatsvinden binnen hetzelfde kader. Hierdoor wordt de scène levendig, dynamisch. Het verhaal rechts vanboven dus bij Het verhaal van Adam. In het centrum van deze scène kunnen we een boom zien, die nu deels vernietigd is. Het is van deze boom dat eeuwen nadien het hout werd gebruikt voor de Kruisiging van Christus, die centraal boven het altaar hangt. Het einde van de verhalencyclus vindt linksboven plaats bij de Kruisverheffing. Deze laatste scène bevindt zich in de lunette, bovenaan, aan de weerszijde van de openingsscène aan de rechterkant (ook in de lunette), maar ook waar de relatie tot het hemelse het sterkste is. Heraclius draagt het Kruis naar Jeruzalem. Uit de cyclus wordt duidelijk dat er met respect wordt omgegaan met het Kruis. Piero della Francesca heeft deze devotie, buiging en respect fijngevoelig afgebeeld door middel van bijvoorbeeld hoofden die subtiel kantelen. Hier eindigt de cyclus dus opnieuw met een focus op het hout van het Heilige Kruis, net zoals in de openingsscène.

Bohuslav Martinu Centre in Policka
Componist Bohuslav Martinů

Bohuslav Jan Martinů (1890-1959) wordt naast Leoš Janáček beschouwd als de belangrijkste Tsjechische componist van de 20ste eeuw. Hij werd geboren in Tsjechïë waar hij zijn studies aan het Praagse Conservatorium aanvatte in 1906. Omwille van zijn “onverbeterlijke achteloosheid” besloot hij op zelfstandige basis te leren en enkele jaren later, in 1914, slaagde hij voor het staatsexamen. In 1923 vertrok hij naar Parijs om zijn componeertechnieken te verbeteren en eigen expressietechnieken aan te leren. Met het begin van de Tweede Wereldoorlog besloten Martinů te verhuizen en vestigden ze zich in New York. De Koude Oorlog weerhield hen er ook van terug te keren naar hun thuisland dus Martinů werd Amerikaans staatsburger in 1952. Niettemin emigreerden ze toch in 1957 naar Schöneberg waar hij zijn laatste grote werk, de opera “Griekse passie” (Řecké Pašije) componeerde, op een zelfgeschreven libretto dat gebaseerd is op een roman van de Griekse schrijver Nikos Kazantzakis. Martinů zijn oeuvre telt maar liefst 400 werken en is rijk aan verscheidenheid. Tevens is het ook interessant te vermelden dat Martinů de eerste encyclopedie publiceerde over de vernieuwingen in de muzieknotatie tijdens de 20ste eeuw.

Het was door deze uitgebreide frescocyclus dat de Tsjechische componist Bohuslav Jan Martinů (1890-1959) geïnspireerd raakte om het orkestwerk “Les Fresques de Piero della Franscesca, H352” te componeren. In zijn orkestraal werk wilde hij alle facetten van de frescocyclus gebruiken. Hij was diep onder de indruk door het soms majestueuze karakter, met soms dan weer ijzige stilte, maar ook met prachtige, kleurrijke en poëtische schilderijen. Dit uit zich ook in het kleurrijke en mysterieuze karakter van de muziek. Dit orkestraal werk ging in première op het Salzburg Festival in 1956, met het Wiener Philharmoniker onder leiding van dirigent Rafael Kubelík.

Sander De Keere over de fresco's van Piero della Francesca

Klara Staat Op

Klara Staat Op met Katleen Van Bavel

Met rustige tred presenteert Katleen de beste muziek bij je ochtendrituelen: een mix van klassieke muziek, oude en nieuwe opnames, opgefrist met andere kleuren en pigment. Elke week dringt ze binnen in de muzikale ziel van een muzikant.

Samenstelling: Katleen Van Bavel
Presentatie: Katleen Van Bavel

 

Klara Staat Op met Sander De Keere

In een ietwat hogere versnelling serveert Sander een soundtrack bij je ontbijt met nieuwe en tijdloze platen; met muzikale weetjes en ontdekkingen. Met welke klassieke muziek begin je welgezind aan je zondag? Wat is jouw ideale ontbijtplaat?

Samenstelling: Sander De Keere
Presentatie: Sander De Keere

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via info@klara.be.

Elke zaterdag en zondag van 07 tot 10 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.