Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Kleurrijk zwart

Kleurrijk zwartKunst & Cultuur

Christophe Vekeman werd aangenaam verrast door 'De beste jaren van juffrouw Brodie', een klassieker van de Schotse schrijfster Muriel Spark.

Eindelijk weer verkrijgbaar, na lange tijd: deze klassieker van Muriel Spark

Er was iets paradoxaals aan de hand met de Schotse schrijfster Muriel Spark: haar boeken werden druk gelezen, ze wist heel wat literaire prijzen in de wacht te slepen en werd bovendien in 1993, op vijfenzeventigjarige leeftijd, dertien jaar voor haar dood, in de adelstand verheven als ‘Dame of the British Empire’, maar in tegenstelling tot haar ontdekker, mentor en mede-katholiek Graham Greene was het haar bij leven niet gegund door de literaire kritiek altijd even serieus te worden genomen.

Daarvoor waren haar romans – ze schreef er meer dan twintig, naast toneelwerk, korte verhalen, poëzie en biografieën over onder meer Mary Shelley en Emily Brontë – wellicht niet lijvig genoeg, mitsgaders al te toegankelijk, te spits, te spitant, te lichtvoetig, te geestig. Er bestaan nu eenmaal mensen, helaas, toen zowel als nu, die wanneer zij een roman lezend plotseling in de lach schieten, het boek in kwestie verontwaardigd in de prullenmand keilen…

In het Nederlands is er trouwens onverantwoord lang geen werk van Spark meer verkrijgbaar geweest, en hoe bijzonder raar dat echt wel is, kan vanaf heden iedereen merken aan De beste jaren van juffrouw Brodie, de pas verschenen vertaling van The Prime of Miss Jean Brodie uit 1961, dat algemeen beschouwd wordt als behorend tot de meesterwerken van Muriel Spark.

Muriel Spark tijdens het schrijven in 1960

Akkoord, wie zijn lectuur begint met een blik vol vooroordelen zal niet al te veel problemen ondervinden om die in de loop der eerste bladzijden van de roman ogenschijnlijk bevestigd te zien, wanneer juffrouw Brodie en haar twaalfjarige leerlingen van ‘de Marcia Blaine Meisjesschool’ geïntroduceerd worden en er een sfeertje uit het boek komt opgewalmd dat pijnlijk genoeg doet denken aan iets wat het midden houdt tussen The Sound of Music en Dead Poets Society.

Het verhaal speelt in de jaren dertig, en ‘de Brodie-kinderen’, zoals ze worden aangeduid, zijn gemakkelijk herkenbaar aan ‘hun uitgebreide kennis van een aantal onderwerpen die volgens de directrice niets met de gangbare leerstof uitstaande hadden en die voor de school als zodanig overbodig waren. (Tot en met het liefdeleven van juffrouw Brodie zelf.)

Die laatste weigert bijvoorbeeld te doceren dat Leonardo da Vinci de grootste Italiaanse schilder aller tijden is – haar lievelingsschilder is immers Giotto –, brengt haar leerlingen een afkeer van wetenschap bij en neemt hen mee naar La Traviata. Eigenlijk heeft zij maar één doel in haar leven, namelijk haar pappenheimers op te laten groeien tot – en de uitdrukking vormt een stoplap voor haar – de ‘crème de la crème’. Het zal allemaal wel, denk je op basis van dit alles bij jezelf, zeker als je, zoals ik, van mening bent dat leraars gewoon zo goed als mogelijk hun job moeten doen, net als iedereen, zonder met alle geweld en met gebruikmaking van een hoop eigendunk en praatjes te proberen om het leven van hun pupillen voor altijd om te gooien of te bepalen.

 

Allesbehalve een zoetsappige feelgoodlerarenroman

Algauw, echter, verandert je oordeel – niet zozeer over juffrouw Brodie, die er door toedoen van haar kennelijke sympathieën voor Mussolini en later zelfs Hitler immers niet sympathieker op wordt, als wel over de schitterende roman die De beste jaren van juffrouw Brodie zonder meer is.

Dat heeft te maken met het feit dat we hier allesbehalve met een zoetsappige feelgoodlerarenroman van het type ‘koek-en-ei’ vandoen blijken te hebben, maar daarentegen met een boek vol intriges, spanning en kwalijk verraad. Dat heeft daarnaast te maken met de gedurfde aandacht die Spark wijdt aan de seksuele bezetenheid die de jonge meisjes annex ontluikende vrouwen kenmerkt (‘In later jaren was seks maar één van de dingen uit het leven. Maar dat jaar was het alles’) en die in de huidige – in zekere zin toch – puriteinse tijden bijna anachronistisch aandoet, zeker als je je bij wijze van tijdverdrijf eventjes voorstelt dat een en ander niet door een vrouw maar door een man geschreven zou worden.

Doch vooral toch zit de schittering hem in de combinatie van sardonische humor en fijnzinnig medeleven die Muriel Spark aan de dag legt bij haar beschrijvingen in flash-forward-vorm van de verdere levens van de leerlingen, én in de manier waarop zij de archetypische Eigengereide Lerares Met Het Gouden Hart ontluisterend genoeg laat evolueren naar een liefdeszieke vrouw die een minderjarig meisje uitverkiest om in haar plaats met de tekenleraar een verhouding aan te knopen. Dat alles maakt De beste jaren van juffrouw Brodie tot een heuse prachtroman, waarin de zwartste kanten van de mens uitermate kleurrijk en tot lering en leesplezier in de verf worden gezet.

Christophe Vekeman

'De beste jaren van juffrouw Brodie' van Muriel Spark is verschenen bij Orlando
Uit het Engels vertaald door W.A.C. Whitlau

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram