Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
"La Primavera" van Botticelli en de symfonische suite van Debussy, "Le Printemps"

"La Primavera" van Botticelli en de symfonische suite van Debussy, "Le Printemps"Klassieke muziek

Sander De Keere duikt elke zondagochtend tijdens Klara Staat Op (7-10u) in de voorraad van de kunstgeschiedenis, op zoek naar een schilderij dat componisten inspiratie gaf. Deze week: "La Primavera" van Sandro Botticelli. Dit schilderij wist de Franse componist Claude Debussy aan te zetten tot het componeren van de symfonische suite "Printemps".
La Primavera schilderij van Sandro BotticelliLe Gallerie degli Uffizi

Sandro Botticelli, La Primavera, ca. 1480. Tempera grassa op paneel, 207 x 319 cm.

La Primavera, letterlijk vertaald ‘het voorjaar’ is een schilderij van de Italiaanse quattrocento schilder Sandro Botticelli (Florence, 1445 -1510). Hij behoorde tot de tweede generatie renaissancistische schilders die in Florence actief waren. 

Botticelli schilderde een reeks mythologische schilderijen, waaronder La Primavera; een van de bekendste en raadselachtige schilderijen aangezien de betekenis ervan niet volledig is opgehelderd. La Primavera hing samen met een ander schilderij van hem: Camilla en de centaur (ca. 1480-1485). Deze twee schilderijen hingen in hetzelfde vertrek in het stadspaleis van Lorenzo de' Medici en vormden samen een symbolisch geheel. 

 

schilderij La Primavera, Sandro BotticelliLe Gallerie degli Uffizi
Sandro Botticelli, La Primavera, ca. 1480. Tempera grassa op paneel, 207 x 319 cm.

La Primavera beeldt de met bloemen bezaaide appelsienboomgaard af waarin de negen mythologische personages zich bevinden. In het midden wordt Venus, de godin van de liefde en schoonheid afgebeeld. Links van Venus staan de drie Gratiën, of Chariten, ook wel de godinnen van de schoonheid en bevalligheid. Zij vieren de allegorie op de intocht van het voorjaar door de reidans te dansen, in cirkel. De drie Gratiën worden geleid door Mercurius, ook wel Hermes, de boodschapper van de goden. Mercurius (uiterst links) - herkenbaar aan zijn helm en sandalen - verjaagt de wolken die de tuin binnen dreigen te dringen met zijn door twee slangen bedekte staf. Hij beschermt de tuin tegen de wolken en behoudt de eeuwige vrijheid. Uiterst rechts grijpt Zephyr, de god van de westenwind, een blauwgroen gevleugeld wezen wiens wangen opgebold zijn om warme lucht binnen te laten stromen. Zephyr achtervolgt de nimf Chloris, die angstig om zich kijkt. Uit haar mond vallen bloemen die zich vermengen met de talloze bloemen op het gewaad van de vrouw naast haar. Zephyr grijpt met geweld naar Chloris, op wie hij verliefd is. Links van Chloris staat Flora, de bloemengodin van het voorjaar. Ze draagt een weelderig kleed, dat rijkelijk versierd is met bloemen en tast in haar bijeengehouden gewaad en strooit rozen in de tuin. Chloris werd Flora na haar metamorfose.

Gedichten van Angelo Poliziano als voorbeeld voor de tuin

De gedichten van Angelo Poliziano dienden als voorbeeld voor deze tuin. Hierin werd de tuin van Venus bezongen als een plaats van eeuwige lente en vredigheid. Het luidt hoe de zachte wind Zephyr, de god van de westenwind, word binnengelaten en de weiden met dauw bedekt, in zachte geuren omhult en bekleedt met talloze bloemen. De bedoelingen van Zephyr zijn echter niet zo vreedzaam. Hij dringt namelijk de tuin met geweld binnen, zodat de bomen opzij buigen.

detail van schilderij La Primavera met Flora, Chloris en ZephyrLe Gallerie degli Uffizi
Flora (na metamofose), Chloris (voor metamorfose) en Zephyr

Botticelli schilderde een reeks mythologische schilderijen, waaronder La Primavera. Dit is een van de bekendste en raadselachtige schilderijen aangezien de betekenis ervan niet volledig is ontrafeld. Dit schilderij hing samen met zijn schilderij Camilla en de centaur (ca. 1480-1485) in hetzelfde vertrek van het stadspaleis van Lorenzo de' Medici, en zouden samen een dieperliggende symboliek inhouden. Camilla en de centaur is een populaire voorstelling voor huwelijkskisten aangezien het met de waarden van kuisheid en ingetogenheid een voorbeeldfunctie heeft gehad voor toekomstige bruiden. Centaur, half mens-half paard, is een fabelwezen uit de Griekse mythologie die als algemeen symbool van de wellust staat. Hij is steeds op jacht, zichtbaar in de pijl en boog. Camilla had de centaur bij de haren gegrepen om hem tegen te houden. Aldus, dit schilderij symboliseert de overwinning van de kuisheid op de wellust.

camilla en de centaur schilderij van Sandro BotticelliLe Gallerie degli Uffizi
Botticelli, Camilla en de centaur, ca. 1480-1485

In beide schilderijen werd de idee van de liefde uitgebeeld zoals die werd uitgewerkt door de geleerde Marsilio Ficino, die liefde beschouwt als het dualisme tussen de lichamelijke, aardse begeerte en de op God gerichte geestelijke verlangens. Het verwijst dus op de tegenstelling tussen zinnelijkheid, intellectualiteit versus de materie en de geest. Zephyr belichaamt de onbeheerste drang en jacht, waarvan de middelste van de drie gratiën zich afkeert. De middelste gratie, zonder sieraad, keert de toeschouwer de rug toe, terwijl Amor juist op haar zijn pijlen lijkt te richten. Zij keert zich weg van de gebeurtenissen rond Zephyr, het spel van de gezellinnen en keert zich dromerig tot Mercurius. Mercurius richt zijn blik tot de wolken en leidt de blik naar Camilla en de centaur, dat boven La Primavera hing. De wellust en begeerten die bij Zephyr startten, werd voltooid in de kuisheid van Camilla. 

Door de beeldvoorstellingen, de thema’s en de opstelling van de twee schilderijen wordt het duidelijk dat ze gemaakt werden voor het huwelijk en elk deel waren van een groter geheel dat de liefde, vrede en kuisheid viert.

foto componist Claude Debussy WikiCommons
Claude Debussy

La Primavera van Sandro Botticelli wist de Franse componist Claude Debussy (1862-1918) te inspireren tot de creatie van een symfonische suite. Hij componeerde namelijk Printemps in 1887. In deze quote blijkt duidelijk zijn inspiratiebron: 

"Ik wil het langzame en lijdende ontstaan van wezens en dingen in de natuur uitdrukken, dan het opklimmende bloeien en eindigen met een briljante vreugde om op de een of andere manier herboren te worden tot een nieuw leven."

Deze suite weet het onbehaaglijk gebeuren in de tuin te vertalen in impressionistische muziek die ook verwijst naar het gevaar dat op de loer ligt. 

 

Klara Staat Op

Klara Staat Op met Katleen Van Bavel

Met rustige tred presenteert Katleen de beste muziek bij je ochtendrituelen: een mix van klassieke muziek, oude en nieuwe opnames, opgefrist met andere kleuren en pigment. Elke week dringt ze binnen in de muzikale ziel van een muzikant.

Samenstelling: Katleen Van Bavel
Presentatie: Katleen Van Bavel

 

Klara Staat Op met Sander De Keere

In een ietwat hogere versnelling serveert Sander een soundtrack bij je ontbijt met nieuwe en tijdloze platen; met muzikale weetjes en ontdekkingen. Met welke klassieke muziek begin je welgezind aan je zondag? Wat is jouw ideale ontbijtplaat?

Samenstelling: Sander De Keere
Presentatie: Sander De Keere

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via info@klara.be.

Elke zaterdag en zondag van 07 tot 10 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.