Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Larmoyant fatalisme en ziekelijke zelfoverschatting

Larmoyant fatalisme en ziekelijke zelfoverschattingKunst & Cultuur

Wat heeft iedereen toch met Edouard Louis, het nieuwe enfant terrible van de Franse letteren? Zijn jongste roman, 'Ze hebben mijn vader vermoord', laat zich volgens Christophe Vekeman samenvatten in één woord: prietpraat!
De Bezige Bij

Edouard Louis, Ze hebben mijn vader vermoord

De derde roman van de Noord-Franse schrijver Edouard Louis, geboren in 1992, telt een tachtigtal bladzijden en heeft dus eerder de omvang van een novelle, al gaat de vergelijking met een politiek pamflet gezien toon en inhoud van het geschrift nog veel beter op. Het chargerende, enigszins hysterische gehalte van het boekje blijkt overigens al meteen uit de titel, die Ze hebben mijn vader vermoord (oorspronkelijk Qui a tué mon père) luidt, terwijl de vader van Louis helemaal niet vermoord en zelfs niet dood is, maar nog altijd leeft. Al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat hij er, eenenvijftig jaren oud, niet bijster goed aan toe is: hij is te dik, verkeert reeds buiten adem als hij zich verheft om pakweg naar het toilet te sloffen en riskeert elk moment door een hartstilstand te worden getroffen. De man heeft het dan ook, zoals naar het schijnt al bleek uit de vorige twee boeken van Louis, om het in goed Vlaams uit te drukken allesbehalve ‘onder de markt gehad’.

Levens zoals dat van jou, daar wil niemand over horen,’ richt Louis zich tot zijn vader, wat natuurlijk flauwekul is – daarvan getuigt bijvoorbeeld wel het succes van zijn eigen werk of de gretigheid waarmee, over goed Vlaams gesproken, in ons eigen taalgebied De helaasheid der dingen is verslonden, van welk boek 'Ze hebben mijn vader vermoord' een huilerige, volstrekt humorloze versie kan worden genoemd.

De Bezige Bij
Edouard Louis

Wat voor iemand is vadertje Louis blijkens deze roman zijn leven lang geweest? Een tirannieke dronkaard die zijn vrouw het huis uit pestte en vervolgens kans zag om uit zelfmedelijden nog veel zwelglustiger de fles aan de lippen te zetten; een man die er maar zelden zo gelukkig uitzag als op de foto die van hem eertijds genomen is toen hij zich als majorette verkleed had, maar die vooral toch altijd zó machistisch en homofoob is geweest dat hij er eertijds grote moeite mee had zijn zoontje naar een sentimentele vrouwenprent als Titanic te laten kijken; een man die in armoede is opgegroeid en zich niet heeft kunnen onttrekken aan zijn milieu.

Je (…) ging terug naar het dorp waar je was geboren, of het dorp net ernaast, wat op hetzelfde neerkomt, en je hebt je in dienst laten nemen door de fabriek waar al je familieleden vóór je hadden gewerkt.’ Het is ongeveer de enige zin in het boek waarin de man een zekere verantwoordelijkheid voor zijn eigen daden en zijn lot toebedacht wordt, al valt zelfs hier op dat Louis schrijft ‘je hebt je in dienst laten nemen’ en dus niet ‘je hebt dienst genomen’. Verderop schrijft hij: ‘Je was het slachtoffer van zowel het geweld dat je pleegde als van het geweld dat je ondervond. Je huilde toen de Twin Towers instortten.’ Dat was heel gevoelig van vader, dat laatste, maar het kernwoord hier is ‘slachtoffer’.

Vader is het slachtoffer, immers, niet meer of niet minder, van de maatschappij, jawel, die hem heeft belet gelukkig te worden. ‘Jouw leven bewijst dat we niet zijn wat we doen, maar daarentegen dat we zijn wat we niet hebben gedaan, omdat de wereld, of de samenleving, het ons heeft belet. Omdat we getroffen zijn door wat Didier Eribon “vonnissen” noemt: gay, trans, vrouw, zwart, arm, die bepaalde levens, bepaalde ervaringen, bepaalde dromen voor ons ontoegankelijk hebben gemaakt.’ Zie daar het punt dat Louis tachtig bladzijden lang tracht te maken, telkens op diezelfde opgeschroefde toon van uitgesproken larmoyant fatalisme die naar het einde toe zowaar in een potsierlijke aanval van razernij resulteert.

De samenleving is de schuld van alles.

Want in de plaats van een antwoord te zoeken op de vraag waarom Edouard Louis zich geroepen voelt om van de man omtrent wie hij zijn hele kindertijd lang hoopte dat hij niet thuis zou zijn wanneer hijzelf van school kwam nu zo fanatiek de verdediging op zich te nemen – verder dan tussen witregels geplaatste wolligheden als ‘Ik heb vaak het gevoel dat ik van je houd’ komt hij niet –, laat Louis zich verleiden tot het geven van concrete namen aan ‘de samenleving’ die van alles de schuld draagt, namen als daar zijn die van Hollande, Sarkozy, El Khomri, Xavier Bertrand, Jacques Chirac, Emmanuel Macron en andere ‘moordenaars’, zoals ze worden genoemd. Deze namen moeten even onvergetelijk worden, aldus de toch echt wel starnakel gekke Louis, als Richard iii van Shakespeare en Jack the Ripper, en dit ‘overal, in Laos, Siberië en China, in Congo, in Amerika, over alle oceanen heen, binnen alle continenten, voorbij alle grenzen.’

Wie volgens hemzelf de schuld draagt aan de ziekelijke zelfoverschatting van Edouard Louis, weet ik niet – al gaat waarschijnlijk het publiek dat een soort van wonderkind in hem blijkt te zien in dezen niet geheel en al vrijuit –, maar hij is er in elk geval in geslaagd mijn aanvankelijke ergernis over zijn prietpraat in de loop van tachtig bladzijden in verbijsterd ongeloof te doen verkeren.

Christophe Vekeman

'Ze hebben mijn vader vermoord' van Edouard Louis is verschenen bij De Bezige Bij
U
it het Frans vertaald door Jan Pieter van der Sterre en Reintje Ghoos

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram