Ga naar hoofdinhoud

Luister Live

Programma's

Select

Podcasts

Doe mee

Playlist

Updates

blijf verwonderd!

jazz

klassieke muziek

kunst & cultuur

Afbeelding van het programma: Pompidou

Pompidou

Christophe Vekeman leest Serhi Zjadan

blijf verwonderd!

wo 23 nov. - 11:18

Serhi Zjadan is één van de belangrijkste literaire stemmen uit Oekraïne. Onlangs werd hij bekroond met de gezaghebbende Vredesprijs van de Duitse Boekhandels. Christophe Vekeman las zijn gitzwarte boek Het internaat: 'Een knap geschreven maar ook wat vermoeiende roman'.
Christophe Vekeman verkende het leven zoals het is in de Donbas, via het werk van Serhi Zjadan

Zelden zal de wervend bedoelde vaststelling van uitgeverszijde dat deze of gene roman ‘desondanks nog altijd actueel’ of zelfs ‘actueler dan ooit’ mag heten even deprimerend zijn geweest als in het geval van Het internaat van de Oekraïense, in 1974 geboren Serhi Zjadan. Het boek verscheen immers oorspronkelijk in 2017, maar de oorlogssituatie in de overigens niet bij naam genoemde Donbas-regio die er met veel oog voor detail in wordt geschetst, is vandaag in Oekraïne natuurlijk in nog veel grotere mate een wreedaardig feit dan toen de internationale media nog niet bezig waren er hun volle aandacht aan te schenken…

Zjadan getuigde ook in eerder werk al van zijn anti-Russisch engagement, dat in de loop der jaren echter bovenal tot uiting kwam in de heftigheid waarmee hij deelnam aan betogingen en dergelijke. Vandaag schijnt hij voltijds zijn leven te spenderen aan het verstrekken van humanitaire hulp in Charkov, waar hij woonachtig is. Het kan bepaalde Vlaamse scribenten, die hardnekkig blijven volhouden dat zij hun beschouwingen werkelijk niet in een ivoren toren formuleren, alleen maar te denken geven, natuurlijk.

Het internaat is geïnspireerd op de belegering van Debaltsevo, een precies tussen Donetsk en Luhansk in gelegen stadje dat zich in 2014 en 2015 een paar maanden lang tegen de Russisch-separatistische troepen wist te verzetten.

En als een en ander niet tot uw parate historische of geografische kennis behoorde, bijvoorbeeld daar u desbetreffend vaker krantenkóppen dan -artikels leest, dan heeft u dat laatste volledig gemeenschappelijk met de hoofdfiguur van de roman, de 35-jarige leraar Pasja, over wie wij althans aan het begin van het boek te weten komen dat hij, sinds het nieuws immers alleen maar bang maakt, geen tv meer kijkt en ervoor kiest zijn leventje van alledag gewoon blindelings verder te zetten.

Zjadan verhaalt over dit leventje in wat je zou kunnen noemen: een potloodkleurige stijl. ‘De januariochtend strekt zich roerloos uit, als een wachtrij in een ziekenhuis. Ochtendkou in de keuken, grafieten schemering achter het raam. (…) Pasja kijkt door het raam naar buiten, bestudeert de zwarte sneeuw en de zwarte hemel, dan gaat hij aan tafel zitten, schudt met z’n hoofd, probeert weer bij zinnen te komen. Het is zes uur ’s ochtends, januari, maandag, weer een dag zonder werk.’ Jean-Marie Berckmans, zo moeten wij veertien jaar na zijn verscheiden vaststellen, was eigenlijk, of toch wanneer wij hem met anderen gaan vergelijken, een erg vrolijke kerel, jawel.

Maar goed, algauw mag wegkijken naar de grafieten schemering of naar de zwarte sneeuw buiten niet langer baten en dringt de maatschappelijke werkelijkheid zich toch echt onweerstaanbaar op, ook dus aan Pasja, die op zeker ogenblik gedwongen wordt om onder ogen te zien dat zijn stad opeens door de vijand bezet is, en dat bijvoorbeeld zijn vertrouwde klaslokaaltje eensklaps ‘ruikt naar drek en bloed, naar sneeuw en aarde’ en meer specifiek blijkt dienst te doen als een provisoire ziekenkamer voor gewonden.

Nog steeds, echter, blijft Pasja met halsstarrigheid proberen om de onverbiddelijke realiteit uit de weg gaan: ‘– Dit kan ook zonder mij, – fluistert Pasja en hij gaat naar huis.’ Maar uiteindelijk heeft hij geen andere keus meer: hij móét zich neerleggen bij de werkelijkheid, en dat heeft tot gevolg dat hij móét gebruikmaken van de wisseling van gezag die momenteel in het stadje plaatsvindt om zijn neefje Sasja te gaan halen in het buiten de stadsgrenzen gelegen internaat waar de jongen door zijn moeder, Pasja’s tweelingzuster, eertijds is ondergebracht.

Het betreft een missie die hij in de loop van drie dagen zal uitvoeren op gevaar van eigen én van Sasja’s leven, en die hem én de lezer de gruwel van de oorlog in alsmaar toenemende mate zal duidelijk maken. Schreef ik daarnet dat Zjadan een en ander ‘met veel oog voor detail’ pleegt te schetsen, dan had ik scènes in gedachten als:

En dan pakt Pasja het handvat vast – niet opendoen, wat je ook doet, niet opendoen! – en trekt het naar zich toe. En er walmt hem zo’n onverdraaglijke, zo’n zware en moordende stank tegemoet, iets wat zodanig verhakt, verscheurd en verrot is, iets wat zodanig stukgesneden, kapotgeschoten en geamputeerd is, dat Pasja vooroverklapt om niet over zijn nek te gaan, om vervolgens halsoverkop terug te snellen.’

Serhi Zjadan
© Foto Dirk Skiba

Dit is geen boek dat buitensporig monter stemt.

Voeg daarbij dat ook de levenden die Pasja op zijn weg treft er dikwijls nauwelijks minder afschrikwekkend aan toe zijn dan de doden, en dat die weg daarnaast bezaaid is met roedels wilde honden en hier en daar een koeienkadaver, en je begrijpt dat dit geen boek is – en in tegenstelling tot Zjadan zelf druk ik me voor de gelegenheid zacht uit – dat buitensporig monter stemt.

Eerder is Het internaat, met zijn eindeloze opeenstapeling van horrorscènes, een knap geschreven maar ook wat vermoeiende roman – met dien verstande, uiteraard, dat de vermoeidheid die je bijwijlen als lezer ervaart, in het niets verzinkt bij die van de onveranderlijk zeer roodogige personages die het verhaal bevolken.

Christophe Vekeman

Het Internaat van Serhi Zjadan is verschenen bij De Geus
Uit het Oekraïens vertaald door Roman Nesterenco en Tobias Wals

Meer zoals dit...

Blijf op de hoogte

Wil je wekelijks het beste uit de wereld van kunst en cultuur, klassieke, jazz- en wereldmuziek? Schrijf je in op onze nieuwsbrief!

Volg ons op
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Jobs

Privacy

Gebruiksvoorwaarden

Heb je een vraag?

Contact

Wedstrijdreglement

Logo UitInVlaanderenLogo Cim Internet