Ga naar hoofdinhoud

Luister Live

Home

Luister

Klara Select

Pompidou

Joseph pearce op zoek naar zijn grootvaders van vilvoorde tot breslau

Joseph Pearce op zoek naar zijn grootvaders van Vilvoorde tot Breslau

Door Pompidou
Bannerafbeelding voor fragment

20 dagen geleden

25 min

Joseph Pearce schreef een werk over zijn twee grootvaders: de ene groeide op in Vilvoorde vlakbij de Zenne, de ander in de toen nog Duitse stad Breslau (een stad die nu aan Polen toebehoort) aan de Oder. Het boek vertelt hoe ze allebei opgroeiden in verschillende werelden. “Ze hebben elkaar nooit in het echt ontmoet, ze hebben wél gecorrespondeerd”, aldus Pearce.

De Joodse voorouders van de schrijver kwamen oorspronkelijk uit Polen, maar zijn halverwege de 19e eeuw in de stad Breslau gestrand. “Mijn voorouders waren in het begin strikt conservatief Joods, maar ze hebben net als veel andere Joden in Duitsland het emancipatieproces meegemaakt”, aldus Pearce, “Zo werden ze ‘Drei-Tage-Jude’: zoals katholieken die enkel met Kerstmis en Pasen naar de kerk gaan, gingen zij tijdens Joodse feesten naar de synagoge (…) Ik heb graag dat men ze Joodse Duitsers noemt, en geen Duitse Joden, net zoals er ook Boeddhistische Duitsers zijn.” Zijn andere grootvader groeide op in Vilvoorde in een vroom katholiek en flamingantisch milieu. “Op school in Vilvoorde moesten de leerlingen altijd Frans spreken, ook tijdens de speeltijd”, zo zegt Pearce. “Er werd elke dag door de leraar één van de leerlingen aangeduid om te spioneren. Als die leerling iemand Nederlands hoorde praten, moest hij hem verklikken. Daar is het flamingantisme van mijn grootvader geboren.”

Ondanks dat de twee mannen in verschillende leefwerelden leefden, vertoonden ze toch ook gelijkenissen: “Ze waren beiden bonafide zakenlui”, zo zegt Pearce, wat volgens hem de ruimdenkendheid die beide grootvaders typeert heeft doen groeien. “Mijn katholieke grootvader had een groothandel in koloniale waren. Hij moest met verschillende soorten klanten omgaan. Voor hem maakte het niet uit of iemand al dan niet religieus was.”

Beide grootvaders werden ook geconfronteerd met de twee wereldoorlogen. Zijn Joodse grootvader was tijdens de Eerste Wereldoorlog onderofficier bij de geneeskundige troepen en bleef ondanks het opkomende antisemitisme tot eind jaren dertig in Duistland. Zijn grootvader uit Vilvoorde sloot zich in de jaren dertig aan bij het Vlaams Nationaal Verbond: “Hij heeft nooit sympathie gehad voor de Duitse bezetter, want die kende hij al van de Eerste Wereldoorlog”, aldus Pearce, “Hij geloofde dar er door de VNV een ‘Vlaams paradijs’ kon worden gesticht. Dat is natuurlijk totale onzin.” Zijn Joodse grootvader geloofde op zijn beurt in het Pruisische militarisme en zag de toenmalige keizer als een idool, wat volgens Pearce evenzeer tot die onzin behoort: “Beiden waren goedgelovig, maar beiden zijn ook in de val getrapt.”

Voor zijn boek baseerde Pearce zich op de briefwisseling tussen zijn Joodse grootmoeder en al haar verwanten van over de hele wereld: “Tijdens mijn bezoek in 1998 aan mijn achterneef in La Paz (Bolivia) heb ik die brieven gevonden in de koffer waarmee mijn Joodse grootmoeder gearriveerd was. In die brieven stond ongelooflijk veel informatie over wat ze vonden van de historische ontwikkelingen, hun eigen gedachten, enzovoort”, aldus Pearce. “Als ik die brieven niet had teruggevonden, zou dit boek er nooit geweest zijn.” De verhalen over zijn katholieke grootvader haalde hij dan weer bij zijn grootmoeder, die ontzettend veel over de man had verteld: “Mijn grootmoeder uit Vilvoorde was een spraakwaterval. Ze heeft altijd geprobeerd om haar echtgenoot als een goedgelovig mens te portretteren. De man wilde alleen maar goed doen.”

Tussen Oder en Zenne is verschenen bij Uitgeverij Atlas Contact.

Gerelateerde artikelen

Gerelateerde Programma's