Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Machiavelli's lef: Tinneke Beeckmans ode aan een vrijheidsdenker

Machiavelli's lef: Tinneke Beeckmans ode aan een vrijheidsdenkerKunst & Cultuur, Boek

Boom

Tinneke Beeckman: Machiavelli's lef

Wie?

Filosofe Tinneke Beeckman schreef dit boek over de Italiaanse politiek filosoof, schrijver en diplomaat Niccolò Machiavelli (1469-1527) nadat ze bij de 17de eeuwse filosoof Spinoza deze aanbeveling over hem las 'de zeer wijze, zeer sluwe Florentijn die een voorstander was van de vrijheid en heel heilzame raadgevingen heeft geformuleerd om haar te beschermen'. In deze zin van Spinoza verschijnt Machiavelli niet als de cynische raadgever van de machtspoliticus waarvoor hij nogal gemakkelijk wordt versleten. De nieuwsgierigheid van Tinneke Beeckman was gewekt. 

Wat?

Zijn slechte reputatie als cynische meeheuler met de macht heeft Machiavelli in de eerste plaats te danken aan zijn tekst 'Il Principe' die hij als vorstenspiegel, een literaitr genre, én sollicitatiebrief aanbood aan de nieuwe machthebber van Firenze, Lorenzo de Medici. Maar behalve als raadgevingen aan de heerser over hoe hij zijn macht kan consolideren en vergroten, kan de tekst ook gelezen worden als een pleidooi om de macht in te zetten voor een hoger goed, namelijk een einde maken aan de voortdurende oorlogen tussen de Italiaanse stadsstaten, en niet in het minst aan de politieke intriges van de pausen. Geen wonder dat de kerk 'Il Principe' op de index van verboden boeken plaatste, een boek waarin ze de 'vinger van satan herkende'.

Tinneke Beeckman neemt de lezer mee in haar lectuur van  Il Principe en de Discorsi. Gedachten over staat en politiek van Machiavelli en puurt uit zijn geschriften een levensfilosofie voor de vrije mens. Als politiek filosoof was Machiavelli een doorgewinterde republikein die het model van de oude Romeinse republiek voor ogen had. Dat wil zeggen een staatsvorm waarin het volk medezeggenschap heeft in het politieke beleid. Niet dat hij droomde van een soort statische ideale staat. Nee zijn overtuiging was dat de kern van politiek nu net uit een permanent conflict bestaat, een conflict dat hij zag tussen de elite, die de macht heeft en wil behouden en het volk, dat niet onderdrukt wil worden. In de politieke arena moeten deze tegenstrijdige belangen uitgevochten worden en in het beste geval houdt deze strijd het gevoerde beleid in evenwicht. De machthebber houdt rekening met het vrijheidsverlangen van het volk omdat het anders in opstand komt, het volk aanvaardt het gezag zolang het zich niet onderdrukt voelt. Machiavelli beklemtoont daarbij dat het vrijheidsstreven van het volk meer bijdraag aan een goed politiek bewind dan het machtsstreven van de elite.

Waarom moet u dit lezen?

Tinneke Beeckman noemt Machiavelli, die zelf in barre politieke tijden leefde, een denker van de crisis. Dat maakt hem zeer actueel. Vooral omdat hij niet zeurderig bij de pakken bleef neerzitten, maar hij tevens een denker van de actie was. Vrijheid betekent in de eerste plaats een politieke, collectieve vrijheid, die deelname van de burger of het volk aan het beleid veronderstelt. Daarom is het politieke conflict zo belangrijk. De strijd tussen ideologische tegenstellingen maakt de keuze, de stem zinvol en belangrijk. Wie zich niet meer vertegenwoordigd voelt, keert zich af en voert de strijd op straat of op social media. Dat kan explosief zijn. De vrijheid moet voortdurend bevochten en verdedigd worden. Politici mogen zich nooit beroepen op overmacht. Zij dienen keuzes te maken, en het lef om op het juiste moment te handelen , dus niet als het te laat is en er slechts een schamel en beschamend 'er is geen alternatief' rest. Met tal van voorbeelden uit onze eigen tijd, toetst Tinneke Beeckman de bruikbaarheid van de politieke inzichten van Machiavelli, die een moderne denker blijkt en nog steeds velen kan inspireren. 

Praktisch?

Machiavelli's lef. Levensfilosofie voor de vrije mens is een uitgave van Boom.

 

Beluister het gesprek dat Chantal Pattyn had met Tinneke Beeckman over haar boek Machiavelli's lef in Pompidou op 18 november:

Podcast Pompidou - woensdag 18 november 2020
Klik hier om dit audiobestand te downloaden