Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Machtstrijd in het therapeutenkabinet

Machtstrijd in het therapeutenkabinetKunst & Cultuur

Christophe Vekeman waagt zich aan een grensoverschrijdend boek, dat in Finland heel wat stof deed opwaaien: 'Mijn vriendin Natalia' van Laura Lindstedt.

Een Finse literaire sensatie, nu ook in het Nederlands vertaald

Mijn vriendin Natalia, de derde roman van de Finse schrijfster Laura Lindstedt, begint ermee dat de ik-figuur zichzelf voorstelt en er onmiddellijk aan toevoegt dat er uit de biecht zal worden geklapt. ‘Ik ben psycholoog,’ lezen wij, ‘dus ik dien niet over mijn cliënten te praten. Voor deze ene keer maak ik een uitzondering’.

Wat er de betreffende cliënte, Natalia, scheelt? Kort gezegd: ze denkt de hele tijd aan seks, in die mate zelfs dat ze chemische castratie overwogen heeft, alsmede antiandrogenen en zelfs zelfmoord.

Ik wist meteen,’ zo krijgen we te lezen, ‘dat dit eindelijk de cliënt was op wie ik mijn hele leven had gewacht’, wat echter minder heeft te maken met die hopeloze seksobsessie van Natalia dan met het feit dat zij erg taalvaardig blijkt te wezen, dat zij een opvallend ‘levendige fantasie’ heeft, ‘cultureel onderlegd’ is en geen schroom kent zich à volonté te uiten.

Dat alles stelt de therapeut namelijk in staat om eindelijk de door hem of haar – dat is niet volledig duidelijk – ontwikkelde ‘accumulatietherapie’ in praktijk te brengen, een soort van powerpsychoanalyse die ‘de transformatie van zaken en zodoende ook de onthulling van betekenisverbanden’ zou moeten versnellen, ‘waar traditionele therapie jarenlang tegen de drempel opbotst.’

Sherlock Holmes

Van Natalia wordt verwacht dat zij schrijfopdrachten vervult, die dan als basis zullen dienen van de gesprekssessies, want net als in de klassieke psychoanalyse wordt ook in de accumulatietherapie groot belang gehecht aan de taal als sleutel tot de kamer van het onbewuste.

Een voorbeeld daarvan is dat het woord ‘vermouth’ op zeker ogenblik geassocieerd wordt met het Spaanse werkwoord ‘ver’, dat ‘zien’ of ‘kijken’ betekent, maar ook met ‘moeten’ en met ‘Mutti, het Duitse woord voor moeder.’

De therapeut fungeert als een soort van Sherlock Holmes, kortom, die elk woord of elke lettergreep niet enkel onder de loep neemt, maar ook bekijkt door iets als een caleidoscoop, en dit allemaal vanuit de aanname dat de taal ‘alle macht heeft’: ‘De versteende pijn zal langzaamaan gaan barsten en daaronder zullen de woorden opwellen. Jouw eigen woorden, Natalia, die je onder mijn begeleiding over je obsessies heen leert leggen, zitten verborgen achter de beelden die je zoveel leed bezorgen.’

Lang leve het wapen van het woord dus – maar wat gebeurt er vervolgens?

© Jarkko Mikkonen
Laura Lindstedt

Wel, vrij snel al gebeurt het niet zozeer dat Natalia de schrijfopdrachten naast zich neerlegt, maar wel dat zij er haar eigen invulling aan gaat geven. Zo neemt ze soms, in plaats van te schrijven, haar stem op, ze maakt filmpjes, ze maakt tekeningen, en op zeker ogenblik gaat zij zich zelfs, getooid met pruik en weinig alledaagse make-up, voor de ogen van de therapeut aan langdurige masturbatie te buiten.

Het moge duidelijk zijn: Natalia, die van bij de eerste sessie trouwens haar eigen wekker meebracht naar de therapie, zodat zij het was die, een paar minuten voordat het tijd was, het eind van de bijeenkomst kon bepalen, zet de relatie tussen zichzelf en de therapeut zoveel als mogelijk naar haar hand en trekt daarbij het laken van de macht alsmaar meer naar zich toe. Blijft het wel een professionele relatie? De titel van het boek, dat uitdrukkelijk niet Mijn cliënt Natalia heet, zegt in dezen al genoeg…

Schreef Laura Lindstedt met dit boek haar eigen 'Portnoy's complaint'?

Het maakt dat ook de lezer in de rol van Sherlock Holmes geduwd wordt, waarbij zeker na verloop van tijd de grote vraag zich stelt of de therapeut in kwestie man of vrouw is. De beginwoorden van de roman, ‘Ik ben psycholoog’, bieden daaromtrent vandaag de dag uiteraard geen zekerheid meer, maar uitspraken als ‘Ten tweede wordt mijn intuïtie geschraagd door jaren van praktijkervaring, waarin ik heb geleerd dat hoe geëmancipeerder de vrouw is, hoe meer ze geneigd is de opening naar haar binnenste dimensies af te schermen met een fallisch pantser’ doen vermoeden dat de machtsstrijd tussen cliënt en therapeut in Mijn vriendin Natalia wel degelijk bedoeld is om symbool te staan voor the battle of the sexes.

Meer bepaald lijkt het er Laura Lindstedt om te doen te zijn de niet te doorgronden vrouwelijke seksualiteit in haar roman te vieren en te laten triomferen, zowel over de vrouw die als het ware de slaaf ervan is als over de man die als verweer tegen zoveel seksuele overmacht louter een slappe vorm van laconieke ironie tot zijn beschikking heeft: ‘Mijn cliënt draaide die kameleonrukker, zoals ze hem noemde, de nek om door op het vloerkleed in mijn praktijkruimte Lynyrd Skynyrds livealbum One More from the Road, dat ze van haar vader had geërfd, aan gruzelementen te stampen. Daarna kon ze met een gerust geweten haar man berijden.’

Is Mijn vriendin Natalia van het formaat van Portnoy’s Complaint van Philip Roth? Geenszins. Maar het is een raar boek, en dat bedoelt deze jongen hier voor de gelegenheid als compliment.

Christophe Vekeman

'Mijn vriendin Natalia' van Laura Lindstedt is verschenen bij De Bezige Bij
Uit het Fins vertaald door Sophie Kuiper

 

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram