Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Mixed Bag. Paul McCarthy.

Mixed Bag. Paul McCarthy.Kunst & Cultuur

'Mixed Bag. Paul McCarthy' - tot 25 mei 2019 - Galerie Xavier Hufkens, Sint-Jorisstraat, Brussel. Chantal Pattyn heeft de tentoonstelling gezien. Voer voor een gesprek in Espresso.
© Foto: Frederik Nilsen, Los Angeles

Paul McCarthy - Paula Jones, 2007 - fiberglas, steel, paint - 208,3 x 146 x 271,8 cm - Courtesy: the Artist and Xavier Hufkens, Brussels

Waar kennen we Paul McCarthy van?

Van zijn legendarische expo in het SMAK waarvoor het museum helemaal vertimmerd werd en waar men, omwille van de kostprijs en het totale gebrek aan kindvriendelijkheid jaren nadien nog schande over sprak. Van zijn opblaasbare kerstboom, die er helaas ook als een groene fallus en dus butt plug uit zag, en die men kort na de installatie op de Place Vendôme in het kader van de FIAC kunstbeurs in Parijs al leeg had laten lopen, of misschien ook van een werk in Nederland, op een publiek plein, voorstellende Santaclaus met een belletje en een alweer te veel op een seksspeeltje lijkende kerstboom. De bijnaam van het werk werd The Butplug Gnome, hetgeen weinig aan de verbeelding overliet. In Bern liet hij een hondendrol opstellen, maar die vatte wind, vernielde een serre en een paar ramen en dus stonden de kranten vol schandelijke artikelen. Nog zo’n schandaal veroorzaakte zijn installatie ft. George Bush, in een seksueel compromitterende situatie die niet echt presidentieel was.

En toch is hij, ondanks de schandaalsfeer, en op zijn 73ste, één van de belangrijkste kunstenaars ter wereld.

Dat is hij zeker, en al heel lang. Samen met wijlen Mike Kelley, die zes jaar geleden uit het leven stapte, behoort hij tot het kransje van Californische kunstenaars dat een heel eigen taal ontwikkelde. Ver van de tendensen van de East Coast. NY en LA bevindt zich een enorme artistieke gap. McCarthy houdt het simpel: hij reageert met zijn vaak boulverserende sculpturen, films en installaties op de wereld zoals hij is. Natuurlijk is Paul McCarthy een provocateur, maar niet ten dienste van zichzelf, wel op de kap een samenleving die moreel zo gezonken is dat je als kunstenaar niet anders kan dan haar perversiteiten, hypocrisie, sarcasme, sadisme en plat consumerisme aan de kaak stellen. En dat doet McCarthy door alles wat hem vooral in de Amerikaanse samenleving tegen de borst stoot (puritanisme versus de porno-industrie, Hollywood en zijn uitwassen, de WaltDisneyficatie en ondertussen ook MeToo) zwaar uit te vergroten. Wie commentaar heeft op zijn werk, dat inderdaad zeer ontregelend is, moet eerst diep nadenken, en weten wie hij aanvalt: de kunstenaar of de samenleving waarop de kunstenaar reageert.

Wat zien we in de galerie van Xavier Hufkens?

Pas binnen of het is al een slap in the face, met drie sculpturen die iteraties zijn van de vele beelden die werden geïnspireerd door het Disney park Pirates of the Carribean, dat er was voor de succesvolle films met Johnny Depp. Meer nog, mij werd verteld dat hij heel wat werken destijds maakte met ex-werknemers van het park. Van piraterij gesproken.
Twee koppen stellen Paula Jones voor, voor Monika Lewinsky een slachtoffer van de losse handjes van Bill Clinton, maar erna nog meer geslachtofferd door de media aandacht, waarop ze haar lichaam liet verbouwen, om niet op haar oude zelf te gelijken. Hoe goor kan het worden? De 850.000 dollar die ze van Clinton kreeg volstond net om haar advocaten te betalen. Ondertussen is ze een fan van Trump las ik. Nog: varkens, afgesneden handen en vingers, en andere troep. Een van de personages is Captain Ballsack. Moet er een tekening bij?
Je kan dit goor vinden, door de beeldtaal, maar door de vorm appelleert veel van zijn werk toch aan een esthetisch oog. McCarthy beschilderde zijn sculpturen namelijk, in harde en flashy roze, waardoor zijn personages er nog tragischer en triester gaan uitzien. En toch betrap je je op het feit dat je je laat verleiden door een aantal klassieke conventies van de beeldhouwkunst. Om de kunstgeschiedenis erbij te halen: de taal is die van de omgekeerde wereld van Jeroen Bosch, de houding van de figuren en de hele presentatie deed me ook aan een aantal beelden uit de oudheid en de barok denken.

Ook te zien: een paar vertimmerde dwergen, uit zo’n ander verhaal dat McCarthy mateloos interesseert: Swow White and the seven dwarfs. Zijn dwergen bestaan uit verschillende moules, gemaakt voor bronzen reproducties, maar door de kunstenaar terug aaneengezet en bewerkt.

Heel verrassend zijn twee schilderijen, inclusief uitgescheurde foto’s uit pornoblaadjes, modemagazines, … inclusief gaten waarvoor de galerist zijn muur moest openbreken. Op het canvas werden ook kleine sculpturale elementen aangebracht, alsmede de termen mascohism, erection, statuism, … . Op een ander schilderij vinden we Mickey Mouse verwikkeld in een trioo’tje.

© Foto: Frederik Nilsen, Los Angeles
Paul McCarthy - White Snow Erotic Series #1,2,3 (working title), 2014-2018 - clay, armature wire, wood, urethane resin - 182,9 x 121,9 x 61 cm - Courtesy: the Artist and Xavier Hufkens, Brussels

En dan moet het beste nog komen?

Verder in de Sint-Jorisstraat, waar de tweede ruimte van Hufkens onderdak vond het in het Rivoli-gebouw, staat een klein werkje in brons, voorstellende Baron Trump op zijn leeuw. Het is een fragment uit een totaal geregisseerd en gephotoshopt portret van Trump met dochter Ivanka en zoon Baron. Het is van een ongelofelijke tristesse en eenzaamheid. Een ander beeld is meters hoog. Je ziet paarden over elkaar tuimelen. Ze missen oren en manen maar hebben echte zadels. Hier wordt de westernbeeldtaal aangesproken. Van o.m. de 19de eeuwse Frederick Remington, de schilder en beeldhouwer van de wild and old west, ft. cowboys en indianen. En van wie naar het schijnt, onafhankelijk van de president, altijd een werk in de Oval Office staat. Hier bekritiseert hij de identiteitsbevestigende beeldvorming die nog altijd de Oval Office beheerst, al staat het iedere president vrij om de inrichting te veranderen. Het werk heet ten andere ook Oval Office.

Bij Hufkens tonen ze twee films, goed voor 3 uur smurrie en smerigheid.

McCarthy is vooral een installatie- en filmmaker. In zijn studio in California wordt met een pak en vaak vaste performers de meest uitzinnige films gemaakt. Gaat het niet over piraten, dan over Sneeuwwitje en haar zeven dwergen. Dat kan een kindersprookje zijn, maar in de wereld van McCarthy wordt dit tragisch verhaal er ook een van erotiek en sadisme. Het zal al duidelijk zijn dat zijn relatie tot Walt Disney zeer verstoord is. Niet gek dat Paul McCarthy zelf de rol van Disney overnam. Als Walt Paul.

McCarthy verhoudt zich ook tot de western?

Een van de films is CSSC, Couch Stage Stage Couch, op basis van de gelijknamige western van John Ford, die zich uiteraard ook in een koets afspeelt. We bevinden ons in het bizarre gezelschap van Ronald en Nancy Raygun, Jesus Christ en Adam en Eva. Tussen de personages ontstaat een spel dat begint met elkaar uitdagen, de typische manier waarop in westerns vaak de actie wordt geïnitieerd, en eindigt in vernedering en verkrachting. De andere heet DADDA: The Donald and Daisy Duck Adventure. In beide films speelt Paul McCarthy zelf met verve en sans gêne resp. Ronald en Donald. Reagan en Trump dus. Wat gebeurt er wanneer een aantal menselijke specimen zich loos van de drank, gewapend en bovendien uit totale verveling, zich overgeeft aan alle mogelijke seksuele perversies? Paul McCarthy brengt het in beeld. In your face. Toch dit, dat ook de vrouwen de touwen in handen nemen. MeToo moet daarvoor gezorgd hebben: ze zijn slachtoffer en verleider.

Dat kan allemaal vrij onsmakelijk klinken, en toch onderga je het spektakel van McCarthy en zijn acteurs. Het artificiële wordt zo in de verf gezet, net als het over the top gaan, dat je beseft dat je niet meer geschokt kan zijn, omdat McCarthy nu en dan uitzoomt, waardoor het 100 % pastiche en parodie is. Bovendien zie je de set in zijn studio, of, in het geval van CSSC, de gigantische truck die de koets trekt en alle camera’s rond die koets. Dat zorgt voor de nodige aliënatie, en dus niet voor het Salo-effect van Pasolini.
Die films zijn bovendien bijzonder goed gemaakt, met als DOP en monteur de zoon van McCarthy: Damon. Ook de soundtrack is fantastisch. Hij gebruikt alle tools die Hollywood gebruikte voor het creëren van gewelddadige en pornofilms. Je moet er dus doorheen kijken. En vooral het spel begrijpen dat McCarthy speelt.

Het is overduidelijk: McCarthy heeft niets meer te bewijzen, noch te verliezen. Hij geniet van de luxe om radicaal te variëren op zijn klassieke thema’s. Bravo.

Chantal Pattyn

Chantal over Paul MCarthy

Espresso

Espresso, uw ochtendradio met pit! Ontwaak met rustige muziek, blijf op de hoogte van het culturele leven in Vlaanderen en ontdek wat Klara vandaag voor u in petto heeft.

Presentatie: Cara Van der Auwera / Sieglinde Michiel / Clara De Decker

Samenstelling week: Ilya Lisser
Samenstelling weekend: Els Van Hoof

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via espresso@klara.be

Elke weekdag van 06 tot 09 uur en in het weekend van 07 tot 10 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram