Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Monteverdi met Peter Van Heyghen

Monteverdi met Peter Van HeyghenKlassieke muziek

In de 2de aflevering van 'Monteverdi' op zondag 17 december om 18 uur heeft Katelijne Boon het met dirigent, blokfluitist en zanger Peter Van Heyghen over de Vespers, de Vespro della Beate Vergine, die Monteverdi schreef in 1610. Gregoriaanse melodieën gaan er hand in hand met de seconda prattica. Ook zijn mini-opera ‘Il combattimento di Clorinda e di Tancredi’ komt aan bod, gecomponeerd in 1624 en opvallend door zijn grillige melodieën, contrastrijke ritmiek en vrije dissonantenbehandeling.
Claudio Monteverdi

Portret van Claudio Monteverdi door Bernardo Strozzi

Onze gast is Peter Van Heyghen, blokfluitist, dirigent, maar ook wetenschappelijk adviseur voor Philippe Herreweghe en diens interpretatie van de Vespro della Beate Vergine van Claudio Monteverdi.
Monteverdi's Vespers zijn één van de mijlpalen van het klassieke repertoire geworden. De volledige titel luidt: “Sanctissimae virgini missa senis vocibus ad ecclesiarum choros ac Vespere pluribus decantandae – cum nonnullis sacris concentibus ad sacella sive principum cubicula accomodata” en werd in 1610 uitgegeven door Venetiaanse drukker Ricciardo Amadino.
De vespers, het kerkelijk avondgebed bij zonsondergang, vormden het muzikale hoogtepunt van de katholieke liturgie; vooral op kerkelijke feestdagen werden zij met grote luister gevierd. Muzikale hoofdschotel van de vesperliturgie vormen vijf psalmen en het afsluitende Magnificat.

Achtergrond:
Na de succesvolle eerste uitvoering van L'Orfeo in 1607, gaat het Claudio Monteverdi minder goed voor de wind. Hij verliest zijn echtgenote en blijft achter met twee zonen. Zijn werkgever, de hertog van Mantua, is veeleisend, betaalt slecht en heeft geen oren naar de zorgen van Monteverdi. Vincenzo weigert om het ontslag van Monteverdi te aanvaarden, ook al is die de uitputting nabij. 

In 1610 gaat Monteverdi met een bundel religieuze muziek opgedragen aan Paus Paulus V, de Vespro della Beata Vergine, naar Rome, waar hij een betrekking als kapelmeester hoopt te krijgen. Het bezoek loopt op een sisser uit en Monteverdi keert onverrichter zake terug naar Mantua. Daar sterft Vincenzo Gonzaga in 1610. De nieuwe hertog, Francesco Gonzaga ontslaat Monteverdi. Als een jaar later in Venetië de kapelmeester Giulio Cesare Martinengo sterft, ziet Claudio Monteverdi zijn kans schoon om kapelmeester van San Marco te worden. Hij doet er auditie en wordt Maestro di Capella, wat hij zou blijven tot aan z'n dood in 1643. Het is een prestigieus ambt, de belangrijkste muzikale betrekking in Noord-Italië met illustere voorgangers als De Rore, Willaert en Gabrieli.
Monteverdi haalt het niveau van musiceren op door het koor uit te breiden, vaste muzikanten in te huren, en bladmuziek aan te kopen. Hij componeert naast geestelijke muziek (motetten en missen) ook opera en madrigalen.
In 1632 wordt hij tot priester gewijd.

De Vespro della Beata Vergine is een magistrale bundel kerkmuziek. Het is een verzameling bestaande uit een gewaagde opeenvolging van psalmen en motetten voor de meest uiteenlopende bezettingen, bedoeld als compendium voor de kapelmeesters van hofkapellen en kerken, zoals de San Marco in Venetië. Koorleiders konden er een aantal stukken uitkiezen naargelang de gelegenheid of de muzikanten die ze ter beschikking hadden.

Il Combattimento di Tancredi e Clorinda (1624) is een prachtig voorbeeld van de 'imitazione delle parole', die Monteverdi in zijn muziek betrachtte. Hij slaagt erin om niet alleen de geluiden van de natuur, het kletteren van de zwaarden in het gevecht of het gehinnik van de paarden te verklanken, maar ook de menselijke emoties. Het verscheen in druk in het 8ste Madrigalenboek. In het voorwoord verdedigt Claudio Monteverdi de nieuwe muziekstijlen die hij gebruikt, de 'stile concitato' (geagiteerde stijl) en de 'stile rappresentativo' (representatieve stijl).

Aanbevolen opnames:
Vespro della Beata Vergine
 
Concerto Vocale o.l.v. René Jacobs, verschenen bij Harmonia Mundi 901566/67
Taverner Consort & Choir o.l.v. Andrew Parrott, verschenen bij Virgin Veritas 072435616622

Il combattimento di Tancredi e Clorinda
La Venexiana o.l.v. Claudio Cavina, verschenen bij Glossa
Akadêmia o.l.v. Françoise Lasserre, met Jan Van Elsacker, verschenen bij ZigZag territoires

Werkten ook mee aan deze aflevering:
Wim Becu, wereldvermaard als bespeler van oude blaasinstrumenten. Hij bespeelt bij voorkeur de trombone en bezit een indrukwekkende verzameling blaasinstrumenten (zie foto's)
Jan Van Elsacker, tenor die in 1996 laureaat werd op het internationale solistenconcours Musica Antiqua Brugge. Jan Van Elsacker gaf concerten met het Collegium Vocale Gent, La Petite Bande, de Nederlandse Bachvereniging, Capella Musicae Graz, Currende, Ex Tempore, Ricercar Consort, La Fenice, Collegium Instrumentale Brugense, Huelgas Ensemble, Capilla Flamenca, Zefiro Torna, L'Arpeggiata enz.
Sigiswald Kuijken, violist en dirigent van La Petite Bande, dat hij in 1972 oprichtte. Pionier van de oude muziek beweging.

De Mariavespers zijn een musicologische Lorelei. Het werk uitgeven is de dood omarmen, het uitvoeren is flirten met een mogelijke ramp. Erover schrijven is zich verwijderen van z’n beste vrienden en vermijden om zich in de controverse te mengen betekent dat men beschuldigd kan worden van lafheid, snobisme, luiheid of al deze dingen samen.
Denis Arnold, musicoloog
Peter Van Heyghen
Dirigent, fluitist en zanger Peter Van Heyghen

Monteverdi

In drie afleveringen (10, 17 en 24 december - telkens van 18 tot 20 uur) gaat Katelijne Boone met kenners dieper in op leven en werk van Claudio Monteverdi (1567-1643).

Presentatie: Katelijne Boon

Samenstelling: Renate Weytjens

Contact: monteverdi@klara.be