Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Monumentaal doek van Jacob Jordaens, gevonden in collectie van Adolf Hitler, op Topstukkenlijst

Monumentaal doek van Jacob Jordaens, gevonden in collectie van Adolf Hitler, op TopstukkenlijstBlijf verwonderd!

Het monumentale schilderij "Neptunus en Amphitrite" van Jacob Jordaens is opgenomen op de Topstukkenlijst van de Vlaamse Gemeenschap. Het werk behoort tot de collectie van het Rubenshuis in Antwerpen en werd enkele jaren geleden gerestaureerd. Het werd door de Monuments Men teruggevonden nadat het in de "Linzverzameling", een collectie voor Adolf Hitler, beland was.

Neptunus en Amphitrit

Jacob Jordaens (1593-1678), een tijdgenoot en collega van Peter Paul Rubens, beeldde in dit schilderij de Romeinse zeegod Neptunus af terwijl die wilde wateren kalmeert. Naast Neptunus zit zijn vrouw Amphitrite en tussen hen in blaast een liefdesgodje op een schelphoorn.

Het werk, dat van rond 1648 dateert, verwijst vermoedelijk naar het vredesverdrag tussen Spanje en de opstandelingen in de Verenigde Republiek der Nederlanden aan het eind van de Tachtigjarige Oorlog (15 mei 1648).

"Neptunus en Amphitrite" is het enige gesigneerde en gedateerde werk van de 17e-eeuwse Antwerpse kunstenaar uit de periode 1640-1650.

Teruggehaald door Monuments Men uit "Linzverzameling"

Het schilderij van Jordaens belandde tijdens Wereldoorlog II in de "Linzverzameling" (Linzer Sammlung), een collectie die op allerlei manieren en vanuit verschillende landen was bijeengebracht voor het - in opdracht van Hitler - op te richten Führermuseum in Linz in Oostenrijk.

Het werd in München teruggevonden door de Amerikaanse Monuments, Fine Arts & Archives-divisie. Die zogenoemde Monuments Men, die allemaal een grote kennis van de kunstgeschiedenis hadden, moesten tijdens de oorlog zoveel mogelijk kunstwerken terugvinden die door de nazi's gestolen waren. In 2014 kwam over hun werk de film "The Monuments Men" uit, met George Clooney, Matt Damon en Cate Blanchett in de hoofdrollen.

De werken die door de geallieerde overheden naar België teruggebracht werden, werden voor het overgrote deel openbaar verkocht, nadat de rechtmatige eigenaars of hun erven de kans hadden gekregen claims in te dienen om hun werken terug te krijgen. Daarnaast droeg de Dienst Economische Recuperatie 78 werken over aan een aantal musea - waaronder het Rubenshuis - na een selectie door een museale commissie. "Neptunus en Amphitrite" is een van die 78 werken.

Sinds 1951 draagt het Rubenshuis zorg voor het schilderij van ruim 2 op 3 meter. Het staat opgesteld in het groot atelier van het Rubenshuis.

Waarom een Topstuk?

Werken die op de Topstukkenlijst belanden zijn voorwerpen met een bijzondere archeologische, historische, cultuurhistorische, artistieke of wetenschappelijke betekenis. Een plaats op de Topstukkenlijst betekent onder meer dat het werk in Vlaanderen bewaard moet blijven. Er gelden ook speciale beschermingsmaatregelen en uitvoerbeperkingen.

Vanaf de jaren 1640 maakte Jacob Jordaens veel werken samen met zijn ateliermedewerkers. Dit werk, waarvan de uitvoering van een hoge artistieke kwaliteit is, schilderde de meester volledig zelf. Tijdens de restauratiebehandeling in 2015 ontdekte men dat Jordaens het schilderij aan beide kanten verlengd heeft. Dat liet hem toe de compositie sterker te maken. Die aanpassingen gebeurden nog tijdens de uitvoering van het schilderij en geven een bijzondere inkijk in de atelierpraktijken van Jordaens.

"Dit werk belichaamt de Vlaamse barok in al zijn glorie: een monumentaal schilderij met een wervelende compositie, met een hoofdrol voor het menselijke lichaam en een prachtig koloriet."

 

"Vrij algemeen wordt het latere werk van Jordaens binnen zijn oeuvre als van lagere kwaliteit beschouwd", zegt Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) in een persbericht. "De opname van het werk "Neptunus en Amphitrite" in de Topstukkenlijst nuanceert dit beeld."

"Dit werk belichaamt de Vlaamse barok in al zijn glorie: een monumentaal schilderij met een wervelende compositie, met een hoofdrol voor het menselijke lichaam en een prachtig koloriet", vult Antwerps schepen van Cultuur Nabilla Ait Daoud (N-VA) aan. "Het werk is een visitekaartje voor het late werk van Jacob Jordaens, die - naast Rubens en Van Dyck - de Antwerpse barok tot op vandaag een internationale uitstraling heeft gegeven."