Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
MUZIEK VOOR STALIN - AFLEVERING 3

MUZIEK VOOR STALIN - AFLEVERING 3Blijf verwonderd!

De Oorlogsjaren
Russiart

MUZIEK VOOR STALIN - AFLEVERING 3

In 1928 schrijft Maksim Gorki een artikel voor de Pravda waarin hij de populaire jazz, tango’s en foxtrots omschrijft als ‘Muziek voor dikke mensen’. Daarmee bedoelt hij ‘de prerevolutionaire elite.’ Met het artikel wordt het startsein gegeven voor een nieuw soort heksenjacht, ditmaal op de uitvoerders van het lichte genre. Populaire artiesten als Klavdia Sjoelzjenko en Vadim Kozin zien zich genoodzaakt om hun repertoire aan te passen. Er wordt ook een Staatsjazzorkest opgericht met het doel het zogenaamde massa-lied te kanaliseren in een door het regime gewenste richting.

In September 1939, vallen de Duitsers Polen binnen. Joden gaan massaal op de vlucht en trachten de grens met de Sovjet-Unie over te steken. Onder hen is ook de Mieczyslaw Vajnberg. Eenmaal in de Sovjet-Unie gaat Vajnberg naar de Wit-Russische hoofdstad Minsk. In die stad, die tijdens de oorlog met de grond gelijkgemaakt zal worden, mag hij op staatskosten zijn opleiding aan het conservatorium vervolgen. Op 21 juni 1941 krijgt Vajnberg zijn diploma, dezelfde dag waarop het Duitse leger de Sovjet-unie binnenvalt. Opnieuw moet Vajnberg op de vlucht. Hij belandt uiteindelijk, net als vele andere Joden, in Tasjkent.

Ook in de andere grote steden van Rusland worden prominente musici nu zo snel mogelijk geëvacueerd. Alleen Sjostakovitsj die volop bezig is met het componeren van zijn 7de Symfonie wil zijn stad Leningrad niet achterlaten. Pas eind september 1941, wanneer de stad al onder vuur lig, stemt hij toe. De meeste artiesten in Leningrad is dat privilege niet gegund. Integendeel : er wordt een speciaal regiment opgericht voor het vermaak van de troepen aan het front. Een van die artiesten is Klavdia Sjoelzjenko. Tot aan het einde van de oorlog zal ze aan het front blijven optreden. In het omsingelde Leningrad is haar muziek voor velen een balsem voor de ziel. Ook Vadim Kozin toont zich langs zijn meest patriottische kant. Met zijn mobiele concertbrigade reist hij het hele Russische front af. Maar dan! Eind 1944 wordt hij gearresteerd. De reden voor zijn veroordeling is klaar en duidelijk : anti-Sovjetagitatie en homoseksualiteit !!!

Muziek voor Stalin

Al vanaf de beginjaren van de Sovjet-Unie veranderde het Russische muziekleven ingrijpend. Componisten moesten ineens muziek maken die dienstbaar was aan de nieuwe socialistische staat: eenvoudige melodieën die arbeiders en boeren tot grootse prestaties aan zouden zetten. Muziek als arbeidsvitaminen! 

Musici en componisten stonden voor een groot dilemma : loyaal zijn en netjes binnen de lijntjes kleuren van de door de Componistenbond aangegeven grenzen en structuren? Of toch maar rebelleren? Dat laatste was niet zonder gevaar : een enkeling kreeg de kogel voor zijn werk, anderen werden gearresteerd en belandden soms jarenlang in de Goelag. Maar ook verkeerde vriendschappen, familiebanden of een Duits-klinkende achternaam kon al voldoende zijn om vervolgd te worden. 

In de 6-delige reeks ‘Muziek voor Stalin’ doet journalist en auteur Michel Krielaars deze complexe en fascinerende werkelijkheid uit de doeken . Hij vertelt het verhaal van een hele generatie componisten die moesten zien te overleven in deze absurde wereld. Bekende namen komen aan bod zoals Prokofjev en Sjostakovitsj, maar ook minder bekende zoals Vsevolod Zaderatski en Mieczysław Vajnberg , componisten die ondanks alles, prachtige muziek bleven creëren. 

Vanaf zondag 6 maart, 6 weken lang op Klara, telkens om 18u, en nadien ook te beluisteren als podcast.

Presentatie: Michel Krielaars

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via muziekvoorstalin@klara.be