Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
MUZIEK VOOR STALIN - AFLEVERING 5

MUZIEK VOOR STALIN - AFLEVERING 5Blijf verwonderd!

De culturele dooi.

MUZIEK VOOR STALIN

Nog geen 50 minuten voor het overlijden van Stalin op 5 maart 1953, blies ook Prokofiev zijn laatste adem uit. Amper 61 jaar was hij. Maar anders dan bij Stalin, gaat de dood van misschien wel Ruslands geniaalste componist aan bijna iedereen voorbij, hoe beroemd hij tijdens zijn leven ook was geweest. Terwijl de 15 vrienden en familieleden van Prokofiev om het graf staan, wordt op amper 5 km daarvandaan op het Rode Plein toespraken gehouden door de kopstukken van de Sovjetleiding voor miljoenen mensen. 

1954 is het jaar waarin men voorzichtig de grenzen van de ideologische doctrine begint af te tasten, in de muziek…maar ook in de literatuur. Want de literaire sensatie van dat jaar is een roman van Ilja Ehrenburg met de veelzeggende en bijna symbolische titel ‘ De dooi’. Musici en componisten kunnen weer voorzichtig beginnen experimenteren, al moeten ze nog wel binnen de lijnen van het ‘socialistisch realisme’ kleuren. Ook Westerse muziek vindt zijn weg weer naar de Sovjet-Unie. Amerika en de USSR sluiten zelfs een uitwisselingsverdrag voor muzikanten.

In 1956 , op het 20st partijcongres houdt Chroesjstjov tijdens een besloten vergadering een toespraak waarin hij openlijk het bewind van Stalin bekritiseert. Voor het eerst brengt hij de misdaden ter sprake, het machtsmisbruik en de persoonsverheerlijking. Hij beschuldigt Stalin van geschiedvervalsing en van ernstige fouten op politiek, militair en agrarisch terrein. Het zijn duidelijk nieuwe tijden.

 

Muziek voor Stalin

Al vanaf de beginjaren van de Sovjet-Unie veranderde het Russische muziekleven ingrijpend. Componisten moesten ineens muziek maken die dienstbaar was aan de nieuwe socialistische staat: eenvoudige melodieën die arbeiders en boeren tot grootse prestaties aan zouden zetten. Muziek als arbeidsvitaminen! 

Musici en componisten stonden voor een groot dilemma : loyaal zijn en netjes binnen de lijntjes kleuren van de door de Componistenbond aangegeven grenzen en structuren? Of toch maar rebelleren? Dat laatste was niet zonder gevaar : een enkeling kreeg de kogel voor zijn werk, anderen werden gearresteerd en belandden soms jarenlang in de Goelag. Maar ook verkeerde vriendschappen, familiebanden of een Duits-klinkende achternaam kon al voldoende zijn om vervolgd te worden. 

In de 6-delige reeks ‘Muziek voor Stalin’ doet journalist en auteur Michel Krielaars deze complexe en fascinerende werkelijkheid uit de doeken . Hij vertelt het verhaal van een hele generatie componisten die moesten zien te overleven in deze absurde wereld. Bekende namen komen aan bod zoals Prokofjev en Sjostakovitsj, maar ook minder bekende zoals Vsevolod Zaderatski en Mieczysław Vajnberg , componisten die ondanks alles, prachtige muziek bleven creëren. 

Vanaf zondag 6 maart, 6 weken lang op Klara, telkens om 18u, en nadien ook te beluisteren als podcast.

Presentatie: Michel Krielaars

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via muziekvoorstalin@klara.be